Fonetyka - głoski, sylaby i upodobnienia

1.Fonetyka

Fonetyka to nauka o dźwiękach mowy.

2.Głoska

Głoska to najmniejszy, niepodzielny element dźwiękowy mowy.

3.Litera

Litera to znak służący do zapisu głoski.

4.Podstawowy podział głosek

Głoski dzielimy na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski zapisujemy literami: a, ą, e, ę, i, o, ó, u, y; do spółgłosek należą m.in. b, c, ć, d.

5.Dwuznaki

Dwuznak to połączenie dwóch liter oznaczające jedną głoskę. Polskie dwuznaki to: sz, cz, rz, dź, dż, dz, ch.

6.Sylaba

Sylaba, inaczej zgłoska, to część wyrazu zawierająca dokładnie jedną samogłoskę.

7.Cztery funkcje litery „i”

Litera „i” może oznaczać samogłoskę i tworzyć sylabę; być tylko znakiem miękkości; tworzyć sylabę i jednocześnie zmiękczać poprzedzającą spółgłoskę; oznaczać głoskę j.

8.Trzy podziały głosek według ich cech

Głoski dzielimy na dźwięczne i bezdźwięczne, ustne i nosowe oraz miękkie i twarde.

9.Głoski dźwięczne - które do nich należą?

Dźwięczne są wszystkie samogłoski oraz m.in. spółgłoski: b, g, d, w, z, ź, ż, dz, dź, dż, m, n, ń, l, ł, r, j.

10.Głoski bezdźwięczne - które do nich należą?

Głoski bezdźwięczne to: p, k, t, f, s, ś, sz, c, ć, cz, ch.

11.Głoski ustne - które do nich należą?

Do głosek ustnych należą wszystkie samogłoski i spółgłoski poza głoskami nosowymi.

12.Głoski nosowe - które do nich należą?

Głoski nosowe to: ą, ę, n, n’, ń, m, m’.

13.Spółgłoski miękkie - które do nich należą?

Do spółgłosek miękkich należą m.in. p’, b’, k’, g’, w’, ź, ś, ć, dź, ń.

14.Spółgłoski twarde - które do nich należą?

Do spółgłosek twardych należą m.in. p, b, t, d, k, g, ch, s, z.

15.Najważniejsze zjawiska fonetyczne

Do zjawisk fonetycznych należą m.in. utrata dźwięczności w wygłosie, uproszczenie grupy spółgłoskowej oraz upodobnienia głosek.

16.Utrata dźwięczności w wygłosie

To wymawianie dźwięcznej spółgłoski na końcu wyrazu jako bezdźwięcznej. Wygłos oznacza koniec wyrazu.

17.Uproszczenie grupy spółgłoskowej

Polega na pominięciu w wymowie jednej lub kilku spółgłosek należących do grupy spółgłoskowej.

18.Upodobnienie głosek

Upodobnienie polega na tym, że jedna głoska wpływa na drugą i zmienia jej wymowę. Pod względem dźwięczności wyróżniamy udźwięcznienie i ubezdźwięcznienie.

19.Udźwięcznienie

Udźwięcznienie polega na tym, że głoska bezdźwięczna pod wpływem głoski dźwięcznej staje się dźwięczna.

20.Ubezdźwięcznienie jako upodobnienie

Ubezdźwięcznienie polega na tym, że głoska dźwięczna pod wpływem głoski bezdźwięcznej staje się bezdźwięczna.

21.Upodobnienie postępowe

To upodobnienie, w którym głoska wcześniejsza wpływa na głoskę następującą po niej.

22.Upodobnienie wsteczne

To upodobnienie, w którym głoska późniejsza wpływa na głoskę poprzedzającą ją.