Balladyna Juliusza Słowackiego - akcja, bohaterowie, motywy i cytaty

1.Kiedy i gdzie Juliusz Słowacki napisał i wydał „Balladynę”?

Napisał ją w 1834 r. w Genewie, a wydał w 1839 r. w Paryżu. Słowacki (1809-1849) to jeden z najważniejszych poetów polskiego romantyzmu, tworzący na emigracji.

2.Do kogo jest skierowany list „Kochany Poeto Ruin!” na początku dramatu?

Do Zygmunta Krasińskiego, autora „Irydiona” - Słowacki zwraca się do niego „Kochany Irydionie!”. List, datowany w Paryżu 9 lipca 1839 r., jest dedykacją: Słowacki poświęca mu „Balladynę”.

3.Apolog o ślepym harfiarzu z listu do Krasińskiego - treść i sens

Ślepy harfiarz z wyspy Scio śpiewał nad Morzem Egejskim, biorąc szum fal za tłum słuchaczy; gdy nikt nie klaskał, rzucił harfę, a fale mu ją oddały. Sens: poeta tworzy, choć ludzie go nie słuchają i nie rozumieją, a wartość pieśni nie zależy od poklasku.

4.Jaki cykl dramatów zapowiada Słowacki w liście do Krasińskiego?

„Balladyna” miała być epizodem „wielkiego poematu w rodzaju Ariosta”, czyli cyklu sześciu tragedii (kronik dramatycznych) z legendarnych dziejów dawnej Polski.

5.Do jakiego gatunku należy „Balladyna”?

To tragedia w pięciu aktach (tak brzmi podtytuł) z epilogiem i zarazem dramat romantyczny. Jest tragedią, bo bohaterka przez własne zbrodnie zmierza do nieuchronnej klęski i ginie.

6.Cechy dramatu romantycznego w „Balladynie”

Utwór łączy tragizm z komizmem (zbrodnie Balladyny obok błazenady Grabca) i realizm z fantastyką (chata, zamek i Gniezno obok Goplany i jej duchów). Odrzuca też zasadę trzech jedności: akcja trwa kilka dni, toczy się w wielu miejscach i ma kilka wątków.

7.Elementy baśniowe i ludowe w „Balladynie”

Z baśni pochodzą: nimfa Goplana i jej duchy, czary i przemiany (Grabiec zmieniony w wierzbę), cudowna korona oraz dwie siostry, dobra i zła, poddane próbie zbierania malin. Ludowy charakter mają wiejscy bohaterowie, ich pieśni i wiara, że natura nie pozwoli ukryć zbrodni.

8.Szekspiryzm „Balladyny” - nawiązania do dramatów Szekspira

Z „Makbeta”: zbrodnia dla władzy pociąga kolejne, nocne zabójstwo śpiącego, duch ofiary na uczcie i krew, której nie da się zmyć. Z „Króla Leara”: dziecko wypędza rodzica w burzę. Ze „Snu nocy letniej”: królowa duchów kocha prostaka, a psotne duchy plączą losy ludzi.

9.Ironia romantyczna w „Balladynie”

To dystans autora do własnego dzieła: Słowacki pokazuje, że opowieść jest fikcją, i żartuje z niej. Służą temu zapowiedziany w liście ariostyczny (żartobliwy) uśmiech, celowe anachronizmy i epilog, w którym kronikarz Wawel przekręca dzieje Balladyny.

10.Czym są anachronizmy i jakie występują w „Balladynie”?

Anachronizm to szczegół niepasujący do czasu akcji. W czasach bajecznych pojawiają się m.in. tabaka, kościół z organami i ślub z księdzem, paszporty i cło w rozporządzeniach Grabca oraz burmistrzowie Kurier i Pismo. Słowacki żartuje w liście, że przerażą one historyków.

11.Czas i miejsce akcji „Balladyny”

Według autora akcja toczy się „Za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła”, czyli w legendarnych czasach Popielów, wiosną, przez kilka dni. Miejsca: las z celą Pustelnika, chata Wdowy i zamek Kirkora, a w akcie V Gniezno (w dramacie: Gnezno) - pole bitwy pod murami i sala tronowa.

12.Kompozycja „Balladyny” - budowa i etapy akcji

Pięć aktów i epilog, poprzedzone listem do Krasińskiego. Ekspozycja - akt I (Kirkor szuka żony, próba malin). Zawiązanie akcji - zabójstwo Aliny (akt II). Rozwinięcie akcji - kolejne zbrodnie i droga do tronu (akty III-V). Punkt kulminacyjny - Balladyna zostaje królową w Gnieźnie (akt V). Rozwiązanie - wyrok na samą siebie i śmierć od pioruna. Część opracowań za zawiązanie uznaje próbę malin, a za punkt kulminacyjny - sąd.

13.Jakie wątki splatają się w „Balladynie”?

Wątek główny to zbrodnie Balladyny i jej droga do tronu. Splata się z wątkiem fantastycznym (miłość Goplany do Grabca i czary duchów), politycznym (Popiel IV zagarnął tron brata, Popiela III, a Kirkor chce przywrócić prawowitego króla) i miłosnym Filona, który kocha zmarłą Alinę.

14.Akt I - najważniejsze wydarzenia

Pustelnik wyjawia Kirkorowi, że jest wygnanym królem Popielem III, i radzi mu ożenić się z ubogą dziewczyną. Goplana wyznaje miłość Grabcowi, ale on woli Balladynę, więc Goplana każe Chochlikowi błąkać go po lesie, a Skierce przywieść bogatego pana do chaty Wdowy. Oczarowany przez Skierkę Kirkor kocha obie siostry, dlatego Wdowa proponuje: żoną zostanie ta, która pierwsza przyniesie dzban malin.

15.Akt II - najważniejsze wydarzenia

Goplana zamienia Grabca w wierzbę płaczącą. W lesie Balladyna zabija nożem Alinę, która pierwsza zebrała pełny dzban malin. Filon i Pustelnik zabierają ciało. Goplana, świadek zbrodni, nie wydaje Balladyny, ale zapowiada karę i daje jej dzban siostry. Balladyna okłamuje matkę, że Alina uciekła z jakimś młokosem, i zostaje żoną Kirkora, a krwawej plamy na czole nie da się zetrzeć.

16.Akt III - najważniejsze wydarzenia

Kirkor wyrusza na tajną wyprawę, a Balladyna, z czarną wstążką na czole, poznaje Kostryna. Pustelnik odkrywa, że zabiła siostrę, a ukryty za celą Kostryn to podsłuchuje. Goplana robi z Grabca króla w prawdziwej koronie Popielów. Gralon przywozi zapieczętowaną skrzynię i mówi o trupie pod wierzbą, więc Balladyna z Kostrynem go zabijają.

17.Akt IV - najważniejsze wydarzenia

Na uczcie Balladyna wypiera się matki i wypędza ją w burzę. Goniec donosi, że Kirkor zabił tyrana Popiela IV, odmówił korony i ogłosił, że królem zostanie ten, kto przyjdzie w prawdziwej koronie Popielów, więc szlachta klęka przed Grabcem. Pieśni duchów i zjawa Aliny przerażają Balladynę. Oślepiona piorunem Wdowa nie chce wyjawić Pustelnikowi imienia córki („Zowie się córką”). Nocą Balladyna zabija śpiącego Grabca dla korony i każe Kostrynowi zabić Pustelnika.

18.Akt V - najważniejsze wydarzenia

Goplana odlatuje z żurawiami na północ. Pustelnik zostaje znaleziony powieszony. Kirkor ginie w bitwie z wojskiem Balladyny, a ona otruwa Kostryna. Jako królowa w Gnieźnie sądzi trzy sprawy, za każdym razem skazuje sprawcę, czyli siebie, na śmierć i ginie rażona piorunem.

19.Balladyna - kim jest i jaka jest?

Starsza córka ubogiej Wdowy, potem żona Kirkora i królowa. Jest ambitna, dumna, chciwa bogactwa i władzy, bezwzględna i kłamliwa: zabija każdego, kto stoi jej na drodze. Sumienie ją dręczy, ale je zagłusza: „będę żyła, Jakby nie było Boga”.

20.Jak zmienia się Balladyna w toku akcji?

Z wiejskiej dziewczyny staje się hrabiną, a potem królową. Po pierwszej zbrodni jest przerażona, z każdą następną zabija chłodniej i planuje zbrodnie z wyprzedzeniem. Na tronie przysięga być sprawiedliwa, ale sąd nad cudzymi winami okazuje się sądem nad nią samą.

21.Alina - kim jest i jaka jest?

Młodsza córka Wdowy: łagodna, pobożna i czuła wobec matki - chce zabrać ją do zamku Kirkora. Pierwsza zbiera pełny dzban malin, więc Balladyna zabija ją nożem w lesie. Wraca jako zjawa na uczcie, a jej śmierć jest drugą sprawą na sądzie w akcie V.

22.Wdowa (matka) - kim jest i jaki ma los?

Uboga matka Balladyny i Aliny, kochająca i naiwna: marzy o bogatym zięciu, wyróżnia starszą córkę i wierzy, że Alina uciekła z domu. Wyparta przez Balladynę i wypędzona w burzę, traci wzrok od pioruna. Na sądzie nie chce wyjawić imienia córki i umiera na torturach. To tragiczny obraz relacji matki i córki: matka kocha do końca, a córka wstydzi się jej i doprowadza ją do śmierci.

23.Kirkor - kim jest i jaki ma los?

Bogaty hrabia, pan zamku o czterech wieżach, szlachetny rycerz i obrońca prawa. Za radą Pustelnika żeni się z ubogą Balladyną. Zabija tyrana Popiela IV, ale odmawia korony i chce oddać tron prawowitemu królowi. Ginie w bitwie z wojskiem Balladyny, nie wiedząc, że walczy z własną żoną.

24.Grabiec - kim jest i jaką pełni rolę?

Syn zakrystiana, wiejski pijak i prostak, kochanek Balladyny, w którym zakochuje się Goplana. Zostaje zamieniony w wierzbę, a potem w króla dzwonkowego w prawdziwej koronie Popielów. To postać komiczna, która ośmiesza władzę; Balladyna zabija go we śnie, by zdobyć koronę.

25.Pustelnik - kim jest naprawdę i jaką pełni rolę?

To wygnany król Popiel III. Jego brat Popiel (w opracowaniach: Popiel IV) zagarnął tron, a siepacze brata zamordowali troje jego dzieci. Od ponad 20 lat żyje w lesie i ukrywa prawdziwą koronę Lecha. Doradza Kirkorowi i odkrywa zbrodnię Balladyny, dlatego ona każe Kostrynowi go zabić - Pustelnik zostaje znaleziony powieszony przed swoją chatą.

26.Filon - kim jest i jaką pełni rolę?

Sentymentalny pasterz, który szuka idealnej, nieziemskiej miłości. Znajduje martwą Alinę i zakochuje się w zmarłej; ułamuje gałąź wierzby, z której powstaje berło Grabca. Na sądzie oskarża nieznanego zabójcę, przynosząc nóż i dzban malin. To parodia sentymentalnego kochanka.

27.Kostryn - kim jest i jaką pełni rolę?

Fon Kostryn, naczelnik straży w zamku Kirkora, cudzoziemiec podający się za syna niemieckich książąt (sam nazywa się synem wisielca). Podsłuchuje rozmowę Balladyny z Pustelnikiem, poznaje jej zbrodnię i zostaje jej wspólnikiem i kochankiem: pomaga zabić Gralona, prowadzi wojsko przeciw Kirkorowi. Balladyna go otruwa.

28.Goplana - kim jest i jaką pełni rolę?

Nimfa, królowa jeziora Gopła, zakochana w Grabcu. Jej czary napędzają akcję: sprowadza Kirkora do chaty Wdowy, zmienia Grabca w wierzbę, a potem w króla w koronie Popielów. Widzi zbrodnię i zapowiada karę. Na koniec odlatuje z żurawiami na północ, przyznając: „Poplątałam ludzkie czyny”.

29.Skierka i Chochlik - kim są i co robią?

To duchy na służbie Goplany. Dobry, usłużny Skierka psuje powóz Kirkora na mostku, prowadzi go do chaty Wdowy, wkłada siostrom czarodziejskie wieńce i podsuwa próbę malin. Leniwy, złośliwy Chochlik błąka Grabca po bagnach, a na uczcie gra na wierzbowym berle pieśń o zbrodni.

30.Gralon, Popiel IV, Kanclerz i Wawel - kim są?

Gralon to wierny rycerz Kirkora, który przywozi skrzynię i ginie z ręki Balladyny. Popiel IV to okrutny brat Pustelnika i uzurpator, zabity przez Kirkora w Gnieźnie. Kanclerz prowadzi sąd w akcie V. Wawel to dziejopis, który w epilogu przekręca dzieje królowej.

31.Relacje między głównymi bohaterami „Balladyny”

Wdowa jest matką Balladyny i Aliny. Balladyna zostaje żoną Kirkora, choć wcześniej potajemnie spotykała się z Grabcem, a w zamku znajduje wspólnika i kochanka w Kostrynie. Kirkor wspiera wygnanego króla, czyli Pustelnika. Miłość ma w dramacie wiele odmian: Kirkor, oczarowany przez Skierkę, kocha obie siostry i wybór żony zostawia losowi (próba malin), Goplana bez wzajemności kocha Grabca, a Filon - zmarłą Alinę.

32.Zbrodnie Balladyny w kolejności

1. Zabija nożem Alinę (akt II). 2. Razem z Kostrynem zabija Gralona (akt III). 3. Wypiera się matki i wypędza ją w burzę (akt IV). 4. Zabija nożem śpiącego Grabca dla korony (akt IV). 5. Każe Kostrynowi zabić Pustelnika, którego potem znaleziono powieszonego (akty IV-V). 6. Walczy o tron z mężem: Kirkor ginie w bitwie z jej wojskiem (akt V). 7. Zabija Kostryna zatrutym chlebem (akt V). 8. Milczy, gdy na jej sądzie matka umiera na torturach (akt V).

33.Motywy zbrodni Balladyny i mechanizm „zbrodnia rodzi zbrodnię”

Alinę zabija z zazdrości i chęci bogactwa, by poślubić Kirkora. Kolejne zbrodnie mają ukryć poprzednie albo dać jej władzę: usuwa świadków i wspólników (Gralon, Pustelnik, Kostryn), wypiera się matki, by nie zdradziła jej pochodzenia, a Grabca zabija dla korony. Goplana zapowiada: „A ręka zbrodni dalej zaprowadzi”.

34.Sąd w akcie V - sprawy, oskarżyciele i wyroki

Zgodnie z prawem nowa królowa najpierw sądzi. Lekarz oskarża o otrucie Kostryna, Filon (z nożem i dzbanem) - o zabójstwo Aliny, a ślepa Wdowa skarży się na wyrodną córkę i umiera na torturach. Za każdym razem Balladyna skazuje sprawcę na śmierć, czyli siebie, a po trzecim wyroku zabija ją piorun.

35.Sprawiedliwość ludzka, natury i boska w „Balladynie”

Sprawiedliwość ludzka zawodzi: sądzi zbrodniarka, a niewinna matka umiera na torturach. Natura mści się, bo „natura zbrodnią pogwałcona Mścić się będzie”: plama, wierzba, pieśni duchów i zjawa przypominają o zbrodni. Ostateczną karę wymierza Bóg - piorun zabija Balladynę.

36.Motyw władzy i obraz władców w „Balladynie”

Żądza władzy prowadzi Balladynę przez zbrodnie do tronu. Władcy są okrutni (Popiel IV), wygnani (Popiel III), śmieszni (Grabiec jako król dzwonkowy) albo zbrodniczy (Balladyna). Jedyny szlachetny, Kirkor, nie chce korony i ginie. Słowacki pokazuje, że władza zdobyta zbrodnią prowadzi do zguby.

37.Sumienie i wina Balladyny

Balladyna wie, że jest winna, ale nie żałuje i nie wyznaje winy. Sumienie dręczy ją lękiem, bezsennością i zjawami (głos z wierzby, pieśni duchów, cień Aliny), a jego znakiem jest plama na czole. Pustelnik mówi jej: „gorszą plamę masz wyrytą Na twoim sercu niż na twoim czole”.

38.Symbolika malinowego dzbana

Dzban malin miał przynieść szczęście: ta siostra, która pierwsza go napełni, zostanie żoną Kirkora. Po zbrodni staje się jej znakiem - czerwone maliny przypominają krew Aliny. Wraca w pieśni duchów i zjawie na uczcie, a na sądzie Filon przynosi go jako dowód.

39.Symbolika krwawej plamy (piętna) na czole Balladyny

Zaraz po zabójstwie Balladyna plami sobie czoło krwią Aliny i odtąd nie może tej plamy zmyć. Plama jest znakiem winy i wyrzutów sumienia, jak biblijne znamię Kaina. Balladyna zakrywa ją czarną wstążką i tłumaczy, że złożyła ślub (przysięgę) po zaginionej siostrze.

40.Symbolika i losy korony Lecha (korony Popielów)

Cudowną koronę Scyta, jeden z Trzech Króli, dał Lechowi; jest znakiem prawowitej władzy i szczęścia ludu. Wygnany Popiel III ukrywa ją w lesie, duchy Goplany (Skierka i Chochlik) stroją w nią Grabca, a Balladyna zabija go dla korony i zostaje królową. Kto nosi ją bezprawnie, ginie.