Wojewódzki Konkurs z Historii (śląskie) - III stopień: Polska i świat po 1945 r.

1.Skutki II wojny światowej i powstanie ONZ (1945 r.)

Skutki wojny: polityczne - podział świata na strefy wpływów USA i ZSRS (inaczej ZSRR), zmiany granic; społeczne - dziesiątki milionów ofiar, przesiedlenia; gospodarcze - zniszczone miasta i przemysł; kulturowe - utrata zabytków. Organizacja Narodów Zjednoczonych powstała w 1945 r. na mocy Karty Narodów Zjednoczonych, by strzec pokoju. Rada Bezpieczeństwa ma 5 stałych członków z prawem weta. W 1948 r. ONZ uchwaliła Powszechną deklarację praw człowieka. W procesach norymberskich osądzono niemieckich zbrodniarzy wojennych.

2.Żelazna kurtyna i początek zimnej wojny

Po pokonaniu Niemiec nastąpił rozpad koalicji antyhitlerowskiej, bo ZSRS narzucał rządy komunistów w państwach Europy Środkowo-Wschodniej zajętych przez Armię Czerwoną. W 1946 r. Winston Churchill w przemówieniu w Fulton w USA powiedział, że Europę przedzieliła „żelazna kurtyna” - od Szczecina po Triest. Zaczęła się zimna wojna: trwająca do przełomu lat 80. i 90. rywalizacja bloku zachodniego (USA i sojusznicy) z blokiem wschodnim (ZSRS i państwa zależne), prowadzona bez bezpośredniej wojny między mocarstwami - przez zbrojenia, propagandę i konflikty lokalne.

3.Doktryna Trumana, plan Marshalla (1947 r.) i wyścig zbrojeń

Doktryna Trumana z 1947 r. to zapowiedź prezydenta USA, że Stany Zjednoczone będą pomagać państwom zagrożonym przez komunizm (najpierw Grecji i Turcji) - polityka powstrzymywania. Plan Marshalla, ogłoszony w 1947 r., był amerykańską pomocą gospodarczą na odbudowę Europy; skorzystały państwa zachodnie, a Polska i Czechosłowacja odrzuciły ją pod naciskiem ZSRS. Wyścig zbrojeń to rywalizacja mocarstw w produkcji broni, zwłaszcza jądrowej: USA miały bombę atomową od 1945 r., ZSRS od 1949 r. Strach przed zniszczeniem powstrzymywał obie strony przed otwartą wojną.

4.Powstanie RFN i NRD (1949 r.), mur berliński (1961 r.)

Po wojnie Niemcy i Berlin podzielono na 4 strefy okupacyjne: amerykańską, brytyjską, francuską i sowiecką. W 1949 r. z trzech stref zachodnich powstała Republika Federalna Niemiec (RFN) - państwo demokratyczne ze stolicą w Bonn, a ze strefy sowieckiej Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) - państwo komunistyczne zależne od ZSRS. Ponieważ mieszkańcy NRD masowo uciekali przez Berlin Zachodni, w sierpniu 1961 r. władze NRD zbudowały mur berliński, który odciął zachodnią część miasta. Mur stał się symbolem podziału Europy i zimnej wojny.

5.NATO (1949 r.) i Układ Warszawski (1955 r.) - państwa członkowskie

NATO, czyli Sojusz Północnoatlantycki, powstał w 1949 r. jako obronny sojusz państw zachodnich: atak na jednego członka oznacza atak na wszystkich. Założyło go 12 państw, m.in. USA, Kanada, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Belgia, Holandia i Norwegia; w 1955 r. przyjęto RFN. W odpowiedzi w 1955 r. w Warszawie powstał Układ Warszawski - sojusz wojskowy pod dowództwem ZSRS. Należały do niego: ZSRS, Polska, NRD, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria i Albania (wystąpiła w 1968 r.). Układ służył też Moskwie do kontrolowania państw bloku wschodniego.

6.Blokada Berlina (1948-1949) i wojna w Korei (1950-1953)

Blokada Berlina: w 1948 r. ZSRS odciął drogi lądowe do Berlina Zachodniego, by zmusić aliantów do opuszczenia miasta. Amerykanie i Brytyjczycy zorganizowali most powietrzny - przez prawie rok samoloty dowoziły żywność i węgiel, aż w 1949 r. blokadę zniesiono. Wojna w Korei: w 1950 r. komunistyczna Korea Północna, wspierana przez ZSRS i Chiny, napadła na Koreę Południową, której pomogły wojska ONZ pod dowództwem USA. Rozejm z 1953 r. utrwalił podział półwyspu w pobliżu 38. równoleżnika na dwa państwa.

7.Kryzys kubański (1962 r.)

Na Kubie, rządzonej od 1959 r. przez Fidela Castro i związanej z ZSRS, Moskwa zaczęła w 1962 r. potajemnie rozmieszczać rakiety z głowicami jądrowymi, zdolne dosięgnąć miast USA. Gdy amerykańskie samoloty je wykryły, prezydent John F. Kennedy ogłosił blokadę morską wyspy i zażądał usunięcia rakiet. Przez kilkanaście dni świat stał na krawędzi wojny atomowej. Przywódca ZSRS Nikita Chruszczow ustąpił i wycofał rakiety, a USA zobowiązały się nie atakować Kuby. Po kryzysie uruchomiono bezpośrednie połączenie Waszyngtonu z Moskwą, tzw. gorącą linię.

8.Wojna w Wietnamie i interwencja sowiecka w Afganistanie (1979-1989)

Wietnam był podzielony na komunistyczną Północ, wspieraną przez ZSRS i Chiny, i Południe, popierane przez USA. W latach 60. Amerykanie wysłali tam setki tysięcy żołnierzy, ale nie pokonali partyzantki; wobec protestów własnego społeczeństwa wycofali się w 1973 r., a w 1975 r. komuniści zajęli Południe (zjednoczone państwo ogłoszono w 1976 r.). Interwencja w Afganistanie: w 1979 r. wojska ZSRS wkroczyły, by utrzymać tamtejszy rząd komunistyczny. Walczyli z nimi partyzanci - mudżahedini, wspierani m.in. przez USA. Kosztowna wojna osłabiła ZSRS, który wycofał wojska w 1989 r.

9.Konflikt na Bliskim Wschodzie - przyczyny

Po Zagładzie wielu Żydów chciało własnego państwa w Palestynie, zamieszkanej także przez Arabów. W 1947 r. ONZ zaproponowała podział Palestyny na państwo żydowskie i arabskie; Arabowie plan odrzucili. W 1948 r. nastąpiło powstanie Izraela, na który od razu uderzyły sąsiednie państwa arabskie. Izrael wygrał tę i kolejne wojny arabsko-izraelskie, m.in. sześciodniową w 1967 r., gdy zajął nowe terytoria, oraz wojnę Jom Kippur w 1973 r. Problem palestyński to los Palestyńczyków, z których wielu stało się uchodźcami i którzy nie uzyskali własnego państwa.

10.Powstanie węgierskie (1956 r.), Praska Wiosna (1968 r.) i doktryna Breżniewa

Polityka ZSRS wobec bloku wschodniego polegała na tłumieniu siłą prób uniezależnienia się. Jesienią 1956 r. w Budapeszcie wybuchło powstanie; premier Imre Nagy zapowiedział wolne wybory i wystąpienie Węgier z Układu Warszawskiego. Armia sowiecka krwawo stłumiła powstanie, a Nagy został stracony. W 1968 r. w Czechosłowacji Alexander Dubček zaczął reformy nazwane Praską Wiosną; w sierpniu przerwała je interwencja wojsk Układu Warszawskiego, także polskich. Uzasadniała ją doktryna Breżniewa: ZSRS ma prawo interweniować tam, gdzie zagrożony jest ustrój komunistyczny.

11.Dekolonizacja - Indie (1947 r.), Rok Afryki (1960 r.)

Dekolonizacja to uzyskiwanie niepodległości przez kolonie w Azji i Afryce po 1945 r. Przyczyny: osłabienie Wielkiej Brytanii i Francji przez wojnę, wzrost świadomości narodowej mieszkańców kolonii, poparcie ONZ dla prawa narodów do samostanowienia. Indie uzyskały niepodległość w 1947 r.; ruchem kierował Mahatma Gandhi, zwolennik walki bez przemocy (bierny opór). Dawną kolonię podzielono na Indie i Pakistan. Rok 1960 nazwano Rokiem Afryki, bo niepodległość uzyskało wtedy 17 państw. Następstwa: wiele nowych państw, ale też bieda, konflikty o granice i wojny domowe.

12.Rozpad ZSRR (1991 r.) - Michaił Gorbaczow, pierestrojka, głasnost

Michaił Gorbaczow objął władzę w ZSRR w 1985 r., gdy kraj był w kryzysie gospodarczym, wyczerpany wyścigiem zbrojeń i wojną w Afganistanie. Ogłosił pierestrojkę (przebudowę gospodarki i państwa) oraz głasnost (jawność życia publicznego, mniej cenzury). Reformy nie uratowały systemu, a republiki zaczęły żądać niepodległości - pierwsza ogłosiła ją Litwa w 1990 r. W sierpniu 1991 r. przeciwnicy reform próbowali przejąć władzę; pucz 1991 r. upadł. W grudniu 1991 r. Rosja, Ukraina i Białoruś powołały Wspólnotę Niepodległych Państw, a ZSRR przestał istnieć.

13.Jesień Narodów (1989 r.) i zjednoczenie Niemiec (1990 r.)

Jesień Narodów to upadek rządów komunistycznych w Europie Środkowo-Wschodniej w 1989 r., zapoczątkowany przemianami w Polsce. Węgry przeprowadziły pokojowe reformy i otworzyły granicę z Austrią. 9 listopada 1989 r. nastąpił upadek muru berlińskiego. W Czechosłowacji aksamitna rewolucja, czyli pokojowe demonstracje, wyniosła na urząd prezydenta pisarza Václava Havla. Rumunia była wyjątkiem: doszło tam do krwawych walk, a dyktator Nicolae Ceaușescu został obalony i stracony. Następstwa: zjednoczenie Niemiec w 1990 r. i rozwiązanie Układu Warszawskiego w 1991 r.

14.Etapy integracji europejskiej (1951-2004)

1) Europejska Wspólnota Węgla i Stali: traktat z 1951 r., działała od 1952 r.; pomysłodawcy - Robert Schuman i Jean Monnet; 6 państw: Francja, RFN, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg. 2) Traktaty rzymskie z 1957 r. powołały EWG (Europejską Wspólnotę Gospodarczą) - wspólny rynek. 3) Traktat z Maastricht (podpisany w 1992 r., w życie wszedł w 1993 r.) utworzył Unię Europejską. 4) Strefa Schengen zniosła kontrole na granicach między jej państwami. 5) Euro - wspólna waluta, w obiegu gotówkowym od 2002 r. 6) Rozszerzenie 2004 r.: do Unii weszło 10 państw, w tym Polska.

15.Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i Manifest lipcowy (1944 r.), TRJN

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) powstał w lipcu 1944 r. w Moskwie z woli Stalina jako władza komunistów na ziemiach zajmowanych przez Armię Czerwoną; urzędował w Lublinie. Jego program, Manifest lipcowy, odmawiał uznania rządowi RP na uchodźstwie. Reforma rolna odebrała ziemianom majątki i podzieliła ziemię między chłopów, a nacjonalizacja przemysłu z 1946 r. oddała państwu większe zakłady. W 1945 r. powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, zdominowany przez komunistów, ze Stanisławem Mikołajczykiem jako wicepremierem; uznały go USA i Wielka Brytania.

16.Referendum 1946 r. („3 x TAK”) i sfałszowane wybory 1947 r.

Główną legalną partią opozycyjną było PSL Stanisława Mikołajczyka, popierane przez miliony Polaków. W referendum 1946 r. komuniści z PPR (Polskiej Partii Robotniczej) wzywali do głosowania „3 x TAK”: za zniesieniem senatu, za reformą rolną i nacjonalizacją oraz za granicą zachodnią; PSL zalecało jedno „nie”. Wyniki sfałszowano, podobnie jak wybory do Sejmu w styczniu 1947 r., którym towarzyszył terror wobec działaczy PSL. Prezydentem został Bolesław Bierut, a Mikołajczyk uciekł z kraju. W 1948 r. z połączenia PPR i PPS powstała PZPR, która rządziła Polską do 1989 r.

17.Podziemie niepodległościowe - żołnierze wyklęci; postawy Polaków po wojnie

Część żołnierzy AK i innych organizacji nie złożyła broni i walczyła z władzą komunistyczną - to żołnierze wyklęci (niezłomni). Największą organizacją było Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość (WiN). Rotmistrz Witold Pilecki, dobrowolny więzień Auschwitz, został stracony w 1948 r., a sanitariuszka Danuta Siedzikówna „Inka” w 1946 r. Proces szesnastu (Moskwa, 1945 r.) to sąd nad podstępnie aresztowanymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego. Większość Polaków wybrała przystosowanie i odbudowę kraju: pracę, naukę, odbudowę Warszawy, zagospodarowanie ziem zachodnich.

18.Stalinizm w Polsce (1948-1956) - terror i walka z Kościołem

Stalinizm to okres pełnego podporządkowania Polski wzorom sowieckim. Terror: Urząd Bezpieczeństwa (UB) śledził i aresztował prawdziwych i rzekomych przeciwników władzy; odbywały się pokazowe procesy polityczne, a więzienia zapełnili m.in. żołnierze AK. Konstytucja PRL z 1952 r. wprowadziła nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa i zniosła urząd prezydenta. Cenzura kontrolowała prasę, książki i filmy, a w sztuce obowiązywał socrealizm, sławiący pracę i partię. Walka z Kościołem objęła usuwanie religii ze szkół i aresztowania duchownych; w 1953 r. nastąpiło internowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego.

19.Plan sześcioletni, Nowa Huta i kolektywizacja

Gospodarką stalinowską kierowało państwo według centralnych planów. Plan sześcioletni (1950-1955) stawiał na przemysł ciężki - huty, kopalnie, zbrojenia - kosztem towarów dla ludności, więc w sklepach brakowało podstawowych produktów. Jego symbolem stała się Nowa Huta: wielki kombinat metalurgiczny z robotniczym miastem zbudowany pod Krakowem. Kolektywizacja to zmuszanie chłopów do oddawania ziemi do wspólnych spółdzielni produkcyjnych na wzór sowieckich kołchozów. Chłopi stawiali opór, a po 1956 r. większość spółdzielni rozwiązano - rolnictwo w PRL pozostało głównie w rękach prywatnych.

20.Poznański Czerwiec i Październik 1956 r. - Władysław Gomułka, odwilż

Po śmierci Stalina (1953 r.) terror zelżał - zaczęła się odwilż. 28 czerwca 1956 r. robotnicy Poznania wyszli na ulice pod hasłem „chleba i wolności”, protestując przeciw niskim płacom i wysokim normom pracy. Władze skierowały przeciw nim wojsko z czołgami; zginęło kilkadziesiąt osób. W październiku 1956 r. I sekretarzem PZPR został Władysław Gomułka, wcześniej więziony przez stalinowców, witany z nadzieją. Skutki Października: zwolnienie więźniów politycznych i prymasa Wyszyńskiego, koniec przymusowej kolektywizacji, złagodzenie cenzury, mniejsza zależność od Moskwy.

21.System władzy w PRL - PZPR, I sekretarz, RWPG

W PRL faktycznie rządziła jedna partia - PZPR (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza). Najważniejszą osobą w państwie był I sekretarz jej Komitetu Centralnego, a nie premier czy Sejm; wybory nie dawały prawdziwego wyboru. Partia obsadzała stanowiska w urzędach, wojsku i zakładach pracy. Zależność od ZSRS oznaczała, że ważne decyzje wymagały zgody Moskwy. Gospodarczo Polskę wiązała z blokiem RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, od 1949 r.), a wojskowo Układ Warszawski (od 1955 r.). Gospodarką sterowano centralnie, a większość zakładów była państwowa.

22.Czasy gomułkowskie i gierkowskie

Władysław Gomułka rządził w latach 1956-1970. Jego czasy nazwano „małą stabilizacją”: skromne, ale spokojniejsze życie. W 1965 r. biskupi polscy wystosowali do niemieckich orędzie z myślą o pojednaniu, za co władze zaatakowały Kościół; w 1966 r. państwowe obchody Tysiąclecia rywalizowały z kościelnymi uroczystościami tysiąclecia chrztu. Edward Gierek (1970-1980) unowocześniał kraj za pożyczki z Zachodu - to „życie na kredyt”. „Propaganda sukcesu” przedstawiała Polskę jako potęgę, lecz długi rosły i w 1976 r. wprowadzono kartki na cukier.

23.Marzec 1968 r.

Na początku 1968 r. władze zdjęły ze sceny Teatru Narodowego w Warszawie „Dziady” Adama Mickiewicza, bo widzowie oklaskiwali fragmenty wymierzone w carską Rosję. W marcu doszło do protestów studentów: 8 marca wiec na Uniwersytecie Warszawskim w obronie wolności słowa rozbiła milicja, po czym protesty objęły inne uczelnie. Władze odpowiedziały aresztowaniami i usuwaniem ze studiów, a także rozpętały kampanię antysemicką, obarczając winą osoby pochodzenia żydowskiego. W jej wyniku kilkanaście tysięcy osób zostało zmuszonych do emigracji z Polski.

24.Grudzień 1970 r. na Wybrzeżu

Tuż przed świętami Bożego Narodzenia 1970 r. władze ogłosiły podwyżki cen żywności. Odpowiedzią były strajki i demonstracje robotników na Wybrzeżu: Gdańsk (stocznia), Gdynia, Szczecin, także Elbląg. Władze wysłały przeciw protestującym milicję i wojsko, które użyły broni; zginęło kilkadziesiąt osób, a wiele zostało rannych. Skutkiem była zmiana na szczycie władzy: Władysława Gomułkę zastąpił Edward Gierek, a podwyżki wkrótce cofnięto. Pamięć o Grudniu wróciła w Sierpniu 1980 r. - strajkujący żądali m.in. pomnika poległych stoczniowców.

25.Czerwiec 1976 r. - Radom, Ursus, Płock

W czerwcu 1976 r. rząd zapowiedział duże podwyżki cen żywności. Następnego dnia zastrajkowali robotnicy w wielu zakładach, a największe protesty wybuchły w trzech miejscach: Radom (demonstracje uliczne, podpalenie gmachu komitetu PZPR), Ursus pod Warszawą (blokada torów kolejowych) i Płock. Władze jeszcze tego samego dnia odwołały podwyżki, ale uczestników protestów spotkały represje: pobicia przez milicję, aresztowania, wyroki i zwolnienia z pracy. Aby im pomóc, grupa intelektualistów założyła Komitet Obrony Robotników - tak narodziła się jawna, zorganizowana opozycja.

26.Rola Kościoła katolickiego w PRL i Jan Paweł II

Kościół był w PRL jedyną wielką instytucją niezależną od władzy: bronił wiary, tradycji narodowej i praw człowieka. Kierował nim prymas Stefan Wyszyński, zwany Prymasem Tysiąclecia. 16 października 1978 r. kardynał Karol Wojtyła, metropolita krakowski, został wybrany na papieża i przyjął imię Jan Paweł II - jako pierwszy Polak w dziejach. Pierwsza pielgrzymka do Polski w czerwcu 1979 r. zgromadziła miliony ludzi; Polacy zobaczyli, jak są liczni, i poczuli się wspólnotą. Nabrali odwagi, co rok później pomogło w narodzinach Solidarności.

27.Opozycja 1976-1980 - KOR, ROPCiO, Wolne Związki Zawodowe, drugi obieg

Komitet Obrony Robotników (KOR) powstał w 1976 r., by nieść pomoc prawną i pieniężną represjonowanym robotnikom Radomia i Ursusa; działali w nim m.in. Jacek Kuroń i Adam Michnik. ROPCiO (Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, 1977 r.) upominał się o przestrzeganie praw człowieka. Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża (1978 r.) broniły praw pracowników niezależnie od władzy - należeli do nich Lech Wałęsa i Anna Walentynowicz. Drugi obieg to książki i pisma drukowane i rozprowadzane bez zgody cenzury. Opozycja działała jawnie i bez przemocy.

28.Sierpień 1980 r. i NSZZ „Solidarność”

Strajki sierpniowe 1980 r. wybuchły po kolejnych podwyżkach cen. Stocznia Gdańska stanęła, gdy zwolniono z pracy Annę Walentynowicz; na czele strajku stanął elektryk Lech Wałęsa. Strajkujący spisali 21 postulatów: pierwszy żądał wolnych związków zawodowych, inne m.in. prawa do strajku i wolności słowa. Porozumienia sierpniowe, z najważniejszym podpisanym 31 sierpnia 1980 r. w Gdańsku, przyniosły zgodę władz. Powstał NSZZ „Solidarność” - niezależny związek, który skupił około 10 milionów członków. Kilkanaście miesięcy swobody do grudnia 1981 r. nazwano „karnawałem Solidarności”.

29.Stan wojenny - 13 grudnia 1981 r.

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. gen. Wojciech Jaruzelski, I sekretarz PZPR i premier, wprowadził stan wojenny, by złamać Solidarność. Władzę przejęła WRON - Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego. Na ulice wyjechały czołgi, wyłączono telefony, wprowadzono godzinę milicyjną, zawieszono działalność związków i organizacji, ograniczono podróżowanie, a ważne zakłady pracy poddano kontroli wojska. Internowania objęły tysiące działaczy Solidarności i opozycji, w tym Lecha Wałęsę - zamknięto ich w ośrodkach odosobnienia bez wyroku sądu.

30.Pacyfikacja kopalni „Wujek” i dalsze losy stanu wojennego

Część załóg odpowiedziała na stan wojenny strajkami, które rozbijały oddziały milicji (ZOMO) i wojsko. Pacyfikacja kopalni „Wujek” w Katowicach 16 grudnia 1981 r. była najtragiczniejsza: od kul zginęło dziewięciu górników. W 1982 r. nastąpiła delegalizacja Solidarności - ustawa rozwiązała związki zawodowe. Stan wojenny zawieszono w grudniu 1982 r., a zniesienie nastąpiło w lipcu 1983 r. Skutki: zahamowanie reform, pogłębienie kryzysu gospodarczego, zniechęcenie społeczeństwa i emigracja wielu osób, a ze strony państw Zachodu sankcje gospodarcze wobec PRL.

31.Opór społeczny w latach 80.

Po 13 grudnia powstała podziemna Solidarność: tajne struktury związku organizowały pomoc dla represjonowanych, manifestacje i strajki. Prasa podziemna - gazetki i książki drukowane w ukryciu - przełamywała monopol władzy na informację. Ks. Jerzy Popiełuszko, kapelan robotników, odprawiał w Warszawie msze za Ojczyznę i wzywał do walki bez przemocy; został zamordowany w 1984 r. przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. Pokojowa Nagroda Nobla dla Lecha Wałęsy w 1983 r. pokazała poparcie świata dla Solidarności. Fale strajków w 1988 r. skłoniły władze do rozmów.

32.Okrągły Stół (6 lutego - 5 kwietnia 1989 r.)

Okrągły Stół to rozmowy władzy z opozycją w Warszawie. Uczestnicy: strona rządowa (PZPR i jej sojusznicy, z gen. Czesławem Kiszczakiem) i strona solidarnościowa (z Lechem Wałęsą); przedstawiciele Kościoła byli obserwatorami. Postanowienia: legalizacja Solidarności; wybory kontraktowe - w Sejmie 35% mandatów w wolnej konkurencji, a 65% z góry dla PZPR i jej sojuszników; w pełni wolne wybory do nowo utworzonego Senatu; urząd prezydenta wybieranego przez Sejm i Senat; dostęp opozycji do mediów. Był to pokojowy początek zmiany ustroju.

33.Wybory parlamentarne 4 czerwca 1989 r.

Były to wybory kontraktowe: częściowo wolne, zgodnie z umową Okrągłego Stołu. Opozycja startowała jako Komitet Obywatelski „Solidarność”. Zwycięstwo opozycji było pełne: po dwóch turach zdobyła 99 ze 100 miejsc w Senacie i wszystkie mandaty możliwe do zdobycia w Sejmie, czyli 161 (35%). Większość z nich uzyskała już w pierwszej turze. Lista krajowa, na której władza umieściła swoich najważniejszych działaczy, prawie w całości przepadła, bo wyborcy ich skreślali. Głosowano głównie za władzą albo przeciw niej, dlatego wybory miały charakter plebiscytu.

34.Wybory w PRL a wybory 1989 r. - znaczenie frekwencji

W PRL wybory nie dawały prawdziwego wyboru między programami - z góry było wiadomo, kto wygra. Dla władzy liczyła się frekwencja, bo miała dowodzić poparcia dla systemu. Oficjalnie sięgała prawie 100%: ludzie szli głosować ze strachu przed kłopotami w pracy czy w szkole, lokalni działacze partii pilnowali udziału, a w razie potrzeby wyniki zawyżano. W 1989 r. nikt już nie zmuszał do głosowania, więc frekwencja była niższa niż w wyborach PRL. Poszli ci, którzy chcieli wyrazić swoje zdanie; część ludzi została w domu.

35.Droga Tadeusza Mazowieckiego do urzędu premiera (lato 1989 r.)

Po wyborach nowy urząd prezydenta objął w lipcu 1989 r. gen. Wojciech Jaruzelski, wybrany przez Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone Sejm i Senat. Gen. Czesław Kiszczak z PZPR nie zdołał jednak utworzyć rządu. W sierpniu z inicjatywy Lecha Wałęsy powstała koalicja Komitetu Obywatelskiego z dotychczasowymi sojusznikami PZPR: ZSL i SD. Dało jej to większość w Sejmie. Kandydatem na premiera został Tadeusz Mazowiecki - doradca Solidarności i uczestnik Okrągłego Stołu. 24 sierpnia 1989 r. Sejm kontraktowy powołał go na premiera ogromną większością głosów.

36.Rząd Tadeusza Mazowieckiego (12 września 1989 r.)

Tadeusza Mazowieckiego nazywa się pierwszym niekomunistycznym premierem Polski po II wojnie światowej i pierwszym takim premierem w ówczesnej Europie Środkowo-Wschodniej. Jego rząd został zatwierdzony przez Sejm 12 września 1989 r. bez głosów sprzeciwu. Był to rząd koalicyjny: najwięcej ministrów pochodziło z Solidarności, pozostali z ZSL, SD i PZPR, która zachowała m.in. resorty spraw wewnętrznych i obrony. Wicepremierem i ministrem finansów został Leszek Balcerowicz. Cele rządu: budowa demokratycznego państwa prawa, przejście do gospodarki rynkowej i odzyskanie pełnej suwerenności.

37.Przemiany ustrojowe 1989-1991

W grudniu 1989 r. Sejm zmienił konstytucję: nastąpiła zmiana nazwy państwa z PRL na Rzeczpospolita Polska, orzeł w koronie wrócił do godła, a zapis o przewodniej roli PZPR usunięto. W 1990 r. zniesiono cenzurę i odbyły się wolne wybory do samorządu gmin. Pierwsze powszechne wybory prezydenckie w 1990 r. wygrał Lech Wałęsa - po raz pierwszy prezydenta wybrali obywatele, a nie parlament. Pierwsze w pełni wolne wybory parlamentarne w 1991 r. wyłoniły Sejm złożony z wielu partii. Koniec PRL i początek nowego państwa nazywamy narodzinami III Rzeczypospolitej.

38.Od małej konstytucji (1992 r.) do Konstytucji RP (1997 r.)

Mała konstytucja z 1992 r. tymczasowo uregulowała stosunki między Sejmem, prezydentem i rządem do czasu uchwalenia pełnej ustawy zasadniczej. Wyjście wojsk rosyjskich w 1993 r. zakończyło stacjonowanie w Polsce obcej armii, obecnej od końca II wojny światowej (do 1991 r. jako wojska sowieckie) - Polska odzyskała pełną suwerenność. Konstytucja RP została uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzona przez naród w referendum. Ustanowiła trójpodział władzy, demokratyczne państwo prawa oraz gwarancje wolności i praw obywateli.

39.Plan Balcerowicza (1990 r.) i przemiany społeczno-gospodarcze lat 90.

Plan Balcerowicza, wprowadzony 1 stycznia 1990 r., miał zdusić inflację i zastąpić gospodarkę centralnie sterowaną przez gospodarkę rynkową, w której o cenach i produkcji decydują popyt, podaż i konkurencja. Prywatyzacja to przekazywanie państwowych zakładów prywatnym właścicielom. Półki się zapełniły i powstało wiele prywatnych firm, ale nierentowne fabryki i PGR-y upadały, więc pojawiło się bezrobocie. Zmiany kulturowe: wolność słowa po zniesieniu cenzury, wolne media, otwarte granice. Samorząd terytorialny dał mieszkańcom wpływ na sprawy gmin, a od 1999 r. także powiatów i województw.

40.Polska w NATO (1999 r.) i w Unii Europejskiej (2004 r.)

Przystąpienie Polski do NATO nastąpiło 12 marca 1999 r., razem z Czechami i Węgrami. Sojusz dał Polsce gwarancje bezpieczeństwa, jakich nie miała po 1989 r. Droga do Unii: rokowania, a potem traktat ateński, podpisany w kwietniu 2003 r. W referendum akcesyjnym w czerwcu 2003 r. większość głosujących Polaków poparła członkostwo. Przystąpienie do Unii Europejskiej nastąpiło 1 maja 2004 r., razem z 9 innymi państwami. Znaczenie: łatwiejsze podróże, nauka i praca w innych państwach Unii, wspólny rynek, fundusze na drogi i rolnictwo, udział w decyzjach Europy.