Wojewódzki Konkurs z Historii (śląskie) - II stopień: wiek XVIII i Napoleon

1.Monarchia absolutna Ludwika XIV - „Król Słońce”, Wersal, merkantylizm

Monarchia absolutna to ustrój, w którym król skupia pełnię władzy: stanowi prawo, rządzi i sądzi, nie dzieląc się władzą z przedstawicielstwem stanów. Wzorem była Francja Ludwika XIV (panował 1643-1715), zwanego „Królem Słońce”. Król nie zwoływał Stanów Generalnych, rządził przez posłusznych urzędników i utrzymywał silną armię. Jego siedzibą stał się pałac w Wersalu pod Paryżem. Minister finansów Jean-Baptiste Colbert prowadził politykę merkantylizmu: wspierał manufaktury i eksport, a wysokimi cłami ograniczał import.

2.Idee oświecenia: rozum, trójpodział władzy (Monteskiusz), umowa społeczna (Rousseau)

Oświecenie to epoka XVIII w., zwana wiekiem rozumu: uważano, że świat poznajemy rozumem i doświadczeniem, a nie samą tradycją. Monteskiusz głosił trójpodział władzy na ustawodawczą (stanowi prawo), wykonawczą (rządzi) i sądowniczą (sądzi) - rozdzielone władze kontrolują się nawzajem i chronią przed tyranią. Jean-Jacques Rousseau pisał o umowie społecznej: ludzie tworzą państwo na mocy umowy, a władza pochodzi od ludu i ma służyć jego woli. Idee te podważały absolutyzm.

3.Wolter, Denis Diderot i Wielka Encyklopedia Francuska

Wolter - francuski pisarz i filozof, krytykował nietolerancję religijną, fanatyzm i nadużycia władzy, bronił wolności słowa i wyznania. Denis Diderot kierował pracą nad Wielką Encyklopedią Francuską, wydawaną od 1751 r. Zebrano w niej ówczesną wiedzę o nauce, rzemiośle i sztuce, a hasła pisali wybitni uczeni i filozofowie. Encyklopedia szerzyła idee oświecenia: wiarę w rozum, postęp i edukację, dlatego bywała zakazywana przez władze. Jej twórców nazywa się encyklopedystami.

4.Oświecenie w nauce, literaturze, architekturze i sztuce - Newton, klasycyzm

Nauka: Isaac Newton sformułował prawo powszechnego ciążenia i zasady dynamiki, pokazując, że przyrodą rządzą prawa, które można odkryć i zapisać matematycznie; rozwijały się akademie nauk i doświadczenia. Literatura miała uczyć i wychowywać, stąd popularność bajek, satyr, powiastek filozoficznych i publicystyki. W architekturze i sztuce panował klasycyzm - styl nawiązujący do antyku greckiego i rzymskiego: symetria, harmonia, umiar, kolumny, trójkątne przyczółki, a w malarstwie tematy z historii i mitologii.

5.Absolutyzm oświecony w Prusach i Austrii: Fryderyk II Wielki, Maria Teresa, Józef II

Absolutyzm oświecony to rządy władcy, który zachowuje pełnię władzy, ale reformuje państwo w duchu oświecenia - po to, by je wzmocnić. Prusy: Fryderyk II Wielki (1740-1786) rozbudował armię i administrację, rozwijał szkolnictwo, ograniczył tortury, utrzymywał tolerancję religijną i zabrał Austrii Śląsk. Austria: Maria Teresa (1740-1780) zreformowała wojsko, podatki i szkolnictwo (obowiązek szkolny); jej syn Józef II (1780-1790) zniósł poddaństwo osobiste chłopów i ogłosił tolerancję religijną.

6.Reformy w Rosji: Piotr I Wielki i Katarzyna II

Piotr I Wielki (zm. 1725) unowocześnił Rosję na wzór Europy Zachodniej: stworzył regularną armię i flotę, zreformował administrację, podporządkował sobie Cerkiew, zakładał manufaktury i szkoły, zbudował nową stolicę - Petersburg. Po zwycięstwie nad Szwecją w wielkiej wojnie północnej zdobył dostęp do Bałtyku i przyjął tytuł cesarza (imperatora). Katarzyna II (1762-1796) reformowała administrację i korespondowała z filozofami, ale umocniła poddaństwo chłopów; powiększyła Rosję kosztem Turcji i Rzeczypospolitej.

7.Unia personalna z Saksonią: August II Mocny, wielka wojna północna, Stanisław Leszczyński

W 1697 r. królem Polski wybrano elektora Saksonii Augusta II Mocnego z dynastii Wettinów - Rzeczpospolitą i Saksonię połączyła unia personalna (wspólny władca, osobne państwa). August II wciągnął kraj w wielką wojnę północną (1700-1721), w której Szwecja walczyła z Rosją, Danią i Saksonią. Wojska szwedzkie Karola XII zajęły kraj i w 1704 r. osadziły na tronie Stanisława Leszczyńskiego. Po klęsce Szwedów pod Połtawą (1709) August II wrócił na tron dzięki Rosji. Wojna zniszczyła kraj i uzależniła go od cara.

8.Sejm Niemy 1717 r. i ingerencja Rosji, Prus i Austrii

Spór Augusta II ze szlachtą (konfederacja tarnogrodzka) rozstrzygał car Piotr I jako rozjemca. W 1717 r. zebrał się jednodniowy Sejm Niemy - posłów nie dopuszczono do głosu, aby nikt nie zerwał obrad. Ustalono stały podatek na wojsko, ale armię ograniczono do około 24 tys. żołnierzy, czyli wielokrotnie mniej niż u sąsiadów; wojska saskie musiały opuścić kraj. Odtąd wpływ Rosji na sprawy polskie stale rósł. Rosja, Prusy i Austria porozumiewały się, by utrzymać słabość Rzeczypospolitej: wolną elekcję i liberum veto.

9.Przejawy kryzysu Rzeczypospolitej w czasach saskich

Liberum veto - prawo posła do zerwania sejmu jednym sprzeciwem, co unieważniało wszystkie uchwały; zrywanie sejmów paraliżowało państwo, a posłów przekupywali magnaci i obce dwory. Anarchia - bezwład władzy i lekceważenie prawa. Oligarchia magnacka - faktyczne rządy kilku rodów (np. Czartoryskich i Potockich), które miały własne wojska i zależną od siebie szlachtę. Słabość wojska i skarbu - niskie podatki, mała armia, brak sprawnej administracji. Skutkiem była bezbronność wobec sąsiadów.

10.August III, wojna o sukcesję polską i próby reform (Stanisław Konarski, Collegium Nobilium)

Po śmierci Augusta II w 1733 r. doszło do podwójnej elekcji: większość szlachty wybrała Stanisława Leszczyńskiego, popieranego przez Francję, a Rosja i Austria narzuciły Augusta III Sasa. Wojnę o sukcesję polską (1733-1735) wygrał August III (panował do 1763 r.); za jego rządów zrywano niemal wszystkie sejmy. Próbą naprawy była reforma szkół: pijar Stanisław Konarski założył w 1740 r. w Warszawie Collegium Nobilium - nowoczesną szkołę dla młodzieży szlacheckiej, uczącą odpowiedzialności za państwo; krytykował też liberum veto.

11.Przyczyny wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych - podatki i „bostońskie picie herbaty” 1773 r.

W Ameryce Północnej istniało 13 kolonii brytyjskich. Po kosztownej wojnie siedmioletniej Wielka Brytania nakładała na nie nowe podatki i cła (m.in. opłatę stemplową, cło na herbatę) oraz ograniczała ich handel i wytwórczość. Koloniści protestowali, bo nie mieli posłów w parlamencie w Londynie - odrzucali podatki uchwalane bez ich przedstawicielstwa. W 1773 r. w Bostonie przebrani za Indian koloniści wyrzucili do morza ładunek herbaty ze statków - to „bostońskie picie herbaty”. Brytyjskie represje doprowadziły do wybuchu wojny w 1775 r.

12.Deklaracja Niepodległości 4 lipca 1776 r., Jerzy Waszyngton i przebieg wojny (Saratoga, Yorktown)

4 lipca 1776 r. Kongres Kontynentalny w Filadelfii ogłosił Deklarację Niepodległości, której głównym autorem był Thomas Jefferson: ludzie mają prawo do życia, wolności i dążenia do szczęścia, a naród może zmienić rząd łamiący te prawa. Armią kolonistów dowodził Jerzy Waszyngton. Zwycięstwo pod Saratogą (1777) skłoniło Francję do sojuszu z Amerykanami, a kapitulacja Brytyjczyków pod Yorktown (1781) rozstrzygnęła wojnę. W pokoju wersalskim 1783 r. Wielka Brytania uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych.

13.Konstytucja Stanów Zjednoczonych 1787 r. - trójpodział władzy, prezydent, Kongres

Uchwalona w 1787 r. w Filadelfii, najstarsza nowożytna spisana konstytucja; obowiązuje do dziś (z poprawkami). Stany Zjednoczone stały się republiką federalną - związkiem stanów z własnymi władzami. Wprowadziła trójpodział władzy: ustawodawcza - dwuizbowy Kongres (Izba Reprezentantów i Senat), wykonawcza - prezydent wybierany na 4 lata, sądownicza - niezawisłe sądy z Sądem Najwyższym. Urząd prezydenta jako pierwszy objął Jerzy Waszyngton (1789). Praw nie otrzymali jednak niewolnicy i Indianie, a głosować nie mogły kobiety.

14.Wkład Polaków w niepodległość USA: Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski

Tadeusz Kościuszko, inżynier wojskowy, budował fortyfikacje armii amerykańskiej: umocnienia pod Saratogą pomogły w zwycięstwie, a twierdza West Point nad rzeką Hudson zamknęła Brytyjczykom ważną drogę wodną. Otrzymał stopień generała. Kazimierz Pułaski, wcześniej dowódca konfederatów barskich, organizował i szkolił amerykańską kawalerię - nazywany jest jej ojcem. Zginął od ran odniesionych w bitwie pod Savannah w 1779 r. Obaj są bohaterami Polski i Stanów Zjednoczonych.

15.Przyczyny rewolucji francuskiej: kryzys finansów, nierówność stanów, Stany Generalne

Francja Ludwika XVI była zadłużona po wojnach i wydatkach dworu - to kryzys finansów; doszły nieurodzaje i drożyzna. Społeczeństwo dzieliło się na trzy stany: duchowieństwo i szlachta miały przywileje i nie płaciły większości podatków, a ciężary ponosił stan trzeci (mieszczanie i chłopi), czyli ogromna większość ludności, pozbawiona wpływu na władzę. W maju 1789 r. król zwołał Stany Generalne, by uchwalić podatki. Posłowie stanu trzeciego ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym i zażądali konstytucji.

16.Zdobycie Bastylii 14 lipca 1789 r. - początek rewolucji

Gdy król zaczął ściągać wojsko pod Paryż, lud stolicy chwycił za broń i 14 lipca 1789 r. zdobył Bastylię - twierdzę i więzienie, symbol królewskiego absolutyzmu. Datę tę uznaje się za początek rewolucji; dziś to święto narodowe Francji. Na wsi chłopi atakowali dwory. W sierpniu 1789 r. Zgromadzenie Narodowe zniosło przywileje stanowe i zapowiedziało zniesienie powinności feudalnych. Barwami rewolucji stały się niebieski, biały i czerwony, a jej hasłem - wolność, równość, braterstwo.

17.Deklaracja praw człowieka i obywatela 1789 r. i monarchia konstytucyjna

Uchwalona w sierpniu 1789 r. przez Zgromadzenie Narodowe. Głosiła, że ludzie rodzą się wolni i równi wobec prawa, a ich naturalne prawa to wolność, własność, bezpieczeństwo i opór przeciw uciskowi. Wprowadziła zasadę suwerenności narodu: władza pochodzi od narodu, nie od króla. W 1791 r. uchwalono konstytucję - Francja stała się monarchią konstytucyjną: król zachował władzę wykonawczą, ale ograniczały go prawo i wybierane zgromadzenie. Prawa wyborcze mieli tylko zamożniejsi mężczyźni.

18.Republika, stracenie Ludwika XVI i terror jakobiński (Robespierre)

Król próbował uciec z kraju, a Francja od 1792 r. toczyła wojnę z Austrią i Prusami. We wrześniu 1792 r. zniesiono monarchię i ogłoszono republikę. Ludwika XVI osądzono za zdradę i stracono na gilotynie w styczniu 1793 r. Władzę przejęli jakobini - radykalni rewolucjoniści z Maksymilianem Robespierre'em na czele. W latach 1793-1794 trwał terror jakobiński: na podstawie podejrzeń więziono i skazywano na śmierć tysiące ludzi, także rewolucjonistów. W lipcu 1794 r. obalono i stracono samego Robespierre'a.

19.Dyrektoriat i rezultaty rewolucji francuskiej

Dyrektoriat (1795-1799) - rządy pięciu dyrektorów po upadku jakobinów; władza słaba, skorumpowana, oparta na zamożnym mieszczaństwie i armii. Obalił go w 1799 r. generał Napoleon Bonaparte. Rezultaty rewolucji: koniec monarchii absolutnej i społeczeństwa stanowego, zniesienie przywilejów feudalnych, równość wobec prawa, prawa człowieka i obywatela, zasada suwerenności narodu, wzrost znaczenia mieszczaństwa. Idee te rozeszły się po Europie. Ceną były wojny, terror i tysiące ofiar.

20.Stanisław August Poniatowski - elekcja 1764 r. i pierwsze reformy (Szkoła Rycerska)

Ostatni król Polski, wybrany w 1764 r. przy poparciu carycy Katarzyny II i stronnictwa Czartoryskich (Familii), w obecności wojsk rosyjskich. Chciał wzmocnić państwo: w 1765 r. założył w Warszawie Szkołę Rycerską (Korpus Kadetów) - państwową szkołę świecką, kształcącą oficerów i urzędników; jej wychowankami byli Tadeusz Kościuszko i Julian Ursyn Niemcewicz. Usprawniano też skarb i ograniczono liberum veto w sprawach skarbowych. Reformom sprzeciwiały się Rosja i Prusy oraz część magnatów.

21.Konfederacja barska 1768-1772

Zbrojny związek szlachty zawiązany w 1768 r. w Barze na Podolu. Wystąpiła przeciw dominacji Rosji (ambasador Repnin narzucił sejmowi tzw. prawa kardynalne, gwarantowane przez carycę, oraz równouprawnienie innowierców) i przeciw królowi; hasłem była obrona wiary katolickiej i niepodległości. Jednym z dowódców był Kazimierz Pułaski. Po czterech latach walk wojska rosyjskie rozbiły konfederatów, a wielu z nich zesłano na Syberię. Często uznaje się ją za pierwsze polskie powstanie narodowe; jej klęska ułatwiła I rozbiór (1772).

22.Komisja Edukacji Narodowej 1773 r.

Powołana przez sejm w 1773 r. państwowa władza oświatowa - odpowiednik ministerstwa oświaty, jedna z pierwszych takich instytucji w Europie. Przejęła szkoły i majątek po skasowanym zakonie jezuitów. Wprowadziła nauczanie w języku polskim, więcej nauk przyrodniczych, matematyki, historii i geografii oraz jednolite programy. Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych przygotowało nowoczesne podręczniki. Zreformowano też uniwersytety w Krakowie (Hugo Kołłątaj) i Wilnie. Komisja wychowała pokolenie reformatorów.

23.Sejm Wielki (Czteroletni) 1788-1792 i prawo o miastach

Sejm obradujący w latach 1788-1792 jako konfederacja, dzięki czemu nie można go było zerwać. Stronnictwo patriotyczne (m.in. marszałek Stanisław Małachowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj) dążyło do naprawy państwa. Uchwalono zwiększenie armii do 100 tys. żołnierzy i stały podatek od dóbr szlachty i duchowieństwa. Prawo o miastach z kwietnia 1791 r. dało mieszczanom miast królewskich nietykalność osobistą, prawo kupowania ziemi, dostęp do urzędów i stopni oficerskich oraz przedstawicieli w sejmie. Reformy wspierali pismami Kołłątaj i Stanisław Staszic.

24.Konstytucja 3 maja 1791 r. - postanowienia

Ustawa Rządowa uchwalona 3 maja 1791 r. - pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna konstytucja. Zniosła liberum veto i wolną elekcję, wprowadziła dziedziczność tronu (po Stanisławie Auguście - saska dynastia Wettinów). Trójpodział władzy: ustawodawcza - dwuizbowy sejm głosujący większością, wykonawcza - król ze Strażą Praw, sądownicza - niezależne sądy. Mieszczanie zachowali prawa z prawa o miastach, chłopi zostali wzięci pod opiekę prawa i rządu, ale pańszczyzny nie zniesiono. Szlachta bez ziemi straciła prawo udziału w sejmikach.

25.Konfederacja targowicka 1792 r. i wojna w obronie Konstytucji

Przeciwnicy reform - magnaci Szczęsny Potocki, Seweryn Rzewuski i Ksawery Branicki - zawiązali w 1792 r. w porozumieniu z Katarzyną II konfederację (ogłoszoną w Targowicy) i poprosili Rosję o pomoc. Wojska rosyjskie wkroczyły do kraju. W wojnie w obronie Konstytucji Polacy zwyciężyli pod Zieleńcami (dowodził książę Józef Poniatowski), a pod Dubienką wyróżnił się Tadeusz Kościuszko. Po Zieleńcach król ustanowił order Virtuti Militari. Stanisław August przystąpił jednak do targowicy, reformy obalono, a w 1793 r. nastąpił II rozbiór.

26.Polskie oświecenie i klasycyzm stanisławowski

Ignacy Krasicki, biskup warmiński, pisał bajki i satyry wyśmiewające wady szlachty. Julian Ursyn Niemcewicz napisał komedię polityczną „Powrót posła”, popierającą reformy Sejmu Wielkiego. Król zapraszał uczonych i artystów na obiady czwartkowe, a w 1765 r. powstał w Warszawie Teatr Narodowy - stała scena publiczna grająca po polsku. Klasycyzm: letnia rezydencja króla - Łazienki Królewskie z Pałacem na Wodzie. Malarze króla: Canaletto (Bernardo Bellotto) - dokładne widoki Warszawy, Marcello Bacciarelli - portrety władcy i obrazy historyczne.

27.I rozbiór Polski 1772 r. (Rosja, Prusy, Austria)

Pierwszy rozbiór przeprowadziły w 1772 r. trzy mocarstwa. Rosja zajęła ziemie na wschód od Dźwiny i Dniepru (Inflanty polskie i część Białorusi). Prusy - Pomorze Gdańskie bez Gdańska i Torunia, Warmię i północny skrawek Wielkopolski, co połączyło ich ziemie i utrudniło Polsce dostęp do morza. Austria - południową Małopolskę i Ruś Czerwoną ze Lwowem, nazwane Galicją. Pretekstem był chaos w czasie konfederacji barskiej. Sejm rozbiorowy (1773-1775) zatwierdził zabór pod naciskiem obcych wojsk; protestował poseł Tadeusz Rejtan.

28.II rozbiór Polski 1793 r. (Rosja i Prusy)

Nastąpił po przegranej wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i zwycięstwie targowiczan; dokonały go w 1793 r. Rosja i Prusy, bez Austrii, zajętej wojną z rewolucyjną Francją. Rosja zagarnęła ziemie białoruskie z Mińskiem i ukraińskie z Podolem i częścią Wołynia. Prusy - Wielkopolskę z Poznaniem, część Mazowsza oraz Gdańsk i Toruń. Rozbiór zatwierdził sejm w Grodnie (1793), obradujący pod groźbą rosyjskich wojsk - był to ostatni sejm Rzeczypospolitej. Okrojone państwo było zależne od Rosji, a jego armię miano zmniejszyć.

29.III rozbiór Polski 1795 r. (Rosja, Prusy, Austria) - koniec Rzeczypospolitej

Po klęsce powstania kościuszkowskiego trzej zaborcy podzielili w 1795 r. resztę kraju. Rosja zajęła ziemie litewskie, białoruskie i ukraińskie po Niemen i Bug. Prusy - Mazowsze z Warszawą i ziemie po Niemen. Austria - Małopolskę z Krakowem i Lublinem, po Pilicę i Bug. Stanisław August abdykował; zmarł w Petersburgu w 1798 r. Rzeczpospolita zniknęła z mapy Europy na 123 lata - do 1918 r. W trzech rozbiorach największy obszar zagarnęła Rosja.

30.Powstanie kościuszkowskie 1794 r. - wybuch, Racławice i kosynierzy

Przyczyny: II rozbiór, rządy Rosjan w kraju i nakaz zmniejszenia armii - brygada generała Madalińskiego odmówiła i ruszyła na Kraków. 24 marca 1794 r. Tadeusz Kościuszko złożył na rynku w Krakowie przysięgę i został Naczelnikiem powstania. 4 kwietnia zwyciężył Rosjan pod Racławicami, gdzie do walki ruszyli kosynierzy - chłopi uzbrojeni w kosy osadzone na sztorc. Wsławił się wśród nich Wojciech Bartos, który zdobył armatę; otrzymał stopień chorążego i nazwisko Głowacki. Powstanie objęło Warszawę (Jan Kiliński) i Wilno.

31.Uniwersał połaniecki, Szczekociny, Maciejowice, rzeź Pragi - upadek powstania

7 maja 1794 r. Kościuszko wydał Uniwersał połaniecki: chłopi otrzymali wolność osobistą, zmniejszono pańszczyznę i zakazano usuwania ich z ziemi - miało to zachęcić wieś do walki. W czerwcu pod Szczekocinami powstańcy przegrali z wojskami rosyjskimi i pruskimi; latem obroniono Warszawę. 10 października 1794 r. pod Maciejowicami Rosjanie rozbili wojska polskie, a ranny Kościuszko trafił do niewoli. 4 listopada wojska Suworowa zdobyły Pragę i wymordowały tysiące jej mieszkańców (rzeź Pragi). Warszawa skapitulowała, a w 1795 r. dokonano III rozbioru.

32.Przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne upadku Rzeczypospolitej

Wewnętrzne: słaba władza królewska i wolna elekcja, liberum veto i zrywanie sejmów, samowola magnatów i obrona „złotej wolności” przez szlachtę, mała armia, pusty skarb, słabe miasta, poddaństwo chłopów, zbyt późne reformy oraz zdrada części magnatów (targowica). Zewnętrzne: wzrost potęgi Rosji, Prus i Austrii - monarchii absolutnych z wielkimi armiami, ich współdziałanie i mieszanie się w sprawy polskie, przekupywanie posłów, niechęć do reform wzmacniających Polskę, brak sojuszników.

33.Napoleon Bonaparte - zamach stanu 1799 r., konsulat, cesarz Francuzów 1804 r.

Urodzony na Korsyce w 1769 r., oficer artylerii, zasłynął jako generał rewolucyjnej Francji w kampanii włoskiej i wyprawie do Egiptu. W listopadzie 1799 r. dokonał zamachu stanu i obalił dyrektoriat. Wprowadził konsulat: formalnie rządziło trzech konsulów, faktycznie pierwszy konsul - Napoleon, później konsul dożywotni. W 1804 r. koronował się w Paryżu na cesarza Francuzów; tak powstało cesarstwo. Zachował wiele zdobyczy rewolucji, ale rządził samodzielnie i ograniczał wolność prasy.

34.Kodeks Napoleona 1804 r. i reformy wewnętrzne

Kodeks cywilny ogłoszony w 1804 r., zbiór prawa regulujący sprawy własności, umów, rodziny i spadków. Utrwalał zdobycze rewolucji: równość wobec prawa, wolność osobistą, nienaruszalność własności prywatnej, swobodę umów, śluby cywilne i rozwody. Znosił przywileje stanowe, ale podporządkowywał żonę mężowi. Wprowadzano go w krajach zależnych od Francji, m.in. w Księstwie Warszawskim, i stał się wzorem dla prawa wielu państw. Napoleon zreformował też administrację i szkolnictwo (licea) oraz założył Bank Francji.

35.Wojny napoleońskie 1805-1807: Austerlitz, Jena, blokada kontynentalna, Związek Reński

Przeciw Francji zawiązywały się koalicje z udziałem Wielkiej Brytanii, Austrii, Rosji i Prus. W 1805 r. pod Austerlitz (bitwa trzech cesarzy) Napoleon pokonał wojska Austrii i Rosji. W 1806 r. utworzył z państw niemieckich zależny od siebie Związek Reński, a pod Jeną rozbił armię pruską i zajął Berlin. Tam ogłosił blokadę kontynentalną - zakaz handlu z Wielką Brytanią, który miał ją zrujnować gospodarczo. W 1807 r., po zwycięstwie nad Rosją, zawarł pokój w Tylży z carem Aleksandrem I. Na morzu przewagę zachowała Wielka Brytania.

36.Upadek Napoleona: wyprawa na Rosję 1812 r., Lipsk 1813 r., sto dni, Waterloo 1815 r.

W 1812 r. Wielka Armia ruszyła na Rosję, która łamała blokadę kontynentalną. Po bitwie pod Borodino Napoleon zajął Moskwę, ale car nie zawarł pokoju; odwrót, głód i mróz zniszczyły armię. W 1813 r. pod Lipskiem w „bitwie narodów” pokonały go wojska Rosji, Prus, Austrii i Szwecji. W 1814 r. abdykował i trafił na Elbę. W 1815 r. wrócił i rządził przez sto dni, aż do klęski pod Waterloo (czerwiec 1815) z wojskami brytyjskimi i pruskimi. Zesłany na Wyspę Świętej Heleny, zmarł tam w 1821 r.

37.Legiony Polskie we Włoszech 1797 r. - Jan Henryk Dąbrowski, Józef Wybicki, San Domingo

Po rozbiorach wielu Polaków liczyło na Francję walczącą z zaborcami. W 1797 r. generał Jan Henryk Dąbrowski utworzył w północnych Włoszech, u boku armii Napoleona, Legiony Polskie - z emigrantów i Polaków wziętych do niewoli z armii austriackiej. Józef Wybicki napisał wtedy dla nich pieśń - „Mazurek Dąbrowskiego”, od 1927 r. hymn Polski. Legioniści walczyli we Włoszech, ale Francja zawierała pokoje, pomijając sprawę polską. Część wysłano na San Domingo (Haiti) do tłumienia powstania niewolników - większość zginęła w walkach i od chorób.

38.Księstwo Warszawskie 1807 r. - pokój w Tylży, konstytucja, Kodeks Napoleona

Utworzone w 1807 r. na mocy pokoju w Tylży, który Napoleon zawarł z Rosją i Prusami - głównie z ziem II i III zaboru pruskiego. Państwo zależne od Francji, niewielkie, ale z polskim wojskiem, sejmem i administracją. Napoleon nadał mu konstytucję (Drezno, 1807), a księciem warszawskim został król saski Fryderyk August. Konstytucja zniosła poddaństwo osobiste chłopów - bez nadania im ziemi - i wprowadziła równość wobec prawa; w 1808 r. zaczął obowiązywać Kodeks Napoleona. Księstwo ponosiło duże koszty utrzymania armii i wojen.

39.Wojna z Austrią 1809 r., bitwa pod Raszynem i książę Józef Poniatowski

W 1809 r. armia austriacka wkroczyła do Księstwa Warszawskiego. 19 kwietnia pod Raszynem, na przedpolach Warszawy, wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego powstrzymały silniejszego przeciwnika. Poniatowski oddał Warszawę, lecz ruszył do Galicji i zajął m.in. Lublin i Kraków. Po pokoju Księstwo powiększono głównie o ziemie III zaboru austriackiego. Książę Józef, bratanek króla Stanisława Augusta i minister wojny, w 1812 r. dowodził korpusem polskim w wyprawie na Rosję; mianowany marszałkiem Francji, zginął w 1813 r. w nurtach Elstery pod Lipskiem.

40.Przemiany w Europie napoleońskiej i postawy Polaków wobec Napoleona

Przemiany: w krajach podbitych i zależnych (np. Związek Reński, Księstwo Warszawskie) znoszono poddaństwo osobiste chłopów i przywileje stanowe, wprowadzano równość wobec prawa, Kodeks Napoleona i nowoczesną administrację; rosły też uczucia narodowe. Polacy: nadzieje - odbudowa państwa u boku Francji, stąd Legiony i liczny udział w wyprawie 1812 r. Rozczarowania - Napoleon traktował sprawę polską jako narzędzie polityki: nie odbudował Królestwa Polskiego, a legionistów wysłał na San Domingo. Część elit stawiała na cara Aleksandra I (Adam Jerzy Czartoryski).