Rozwój kapitalizmu i społeczeństwa przemysłowego

1.kapitalizm

System gospodarczy oparty na własności prywatnej, swobodzie działalności gospodarczej, konkurencji rynkowej i dążeniu do zysku. Jego rozwój przyspieszył wraz z rewolucją przemysłową i wzrostem znaczenia przedsiębiorców.

2.rewolucja przemysłowa

Proces gwałtownych przemian produkcji, zapoczątkowany w XVIII wieku w Wielkiej Brytanii. Polegał na przejściu od pracy ręcznej i manufaktury do produkcji maszynowej w fabrykach.

3.fabryka

Duży zakład przemysłowy, w którym produkcja odbywa się z użyciem maszyn, podziału pracy i pracy najemnej. Fabryki stały się podstawową formą organizacji produkcji w XIX wieku.

4.industrializacja

Uprzemysłowienie, czyli rozwój przemysłu jako najważniejszej gałęzi gospodarki. Obejmuje wzrost liczby fabryk, produkcji, inwestycji i zatrudnienia w przemyśle.

5.urbanizacja

Proces wzrostu liczby ludności miejskiej i rozwoju miast. Był skutkiem industrializacji, bo ludzie przenosili się ze wsi do ośrodków przemysłowych w poszukiwaniu pracy.

6.burżuazja

Warstwa społeczna właścicieli przedsiębiorstw, banków, handlu i kapitału. W społeczeństwie przemysłowym zyskiwała coraz większe znaczenie ekonomiczne i polityczne.

7.proletariat

Klasa robotników najemnych, którzy nie posiadali środków produkcji i utrzymywali się z pracy w fabrykach, kopalniach lub warsztatach. Często pracowali w trudnych warunkach.

8.środki produkcji

Narzędzia, maszyny, surowce, budynki i ziemia potrzebne do wytwarzania dóbr. W kapitalizmie należą zwykle do prywatnych właścicieli.

9.wolny rynek

Model gospodarki, w którym ceny i produkcja zależą głównie od popytu i podaży, a państwo ogranicza ingerencję. Był ważnym założeniem klasycznego liberalizmu gospodarczego.

10.liberalizm gospodarczy

Pogląd głoszący, że gospodarka rozwija się najlepiej przy swobodzie przedsiębiorczości, konkurencji i ograniczonej roli państwa. Sprzyjał rozwojowi kapitalizmu w XIX wieku.

11.socjalizm

Nurt krytykujący skutki kapitalizmu, zwłaszcza nierówności społeczne i wyzysk robotników. Postulował większą równość społeczną oraz ograniczenie lub zniesienie prywatnej własności środków produkcji.

12.związek zawodowy

Organizacja pracowników broniąca ich interesów, walcząca o wyższe płace, krótszy czas pracy i lepsze warunki zatrudnienia. Rozwijała się wraz z ruchem robotniczym.

13.strajk

Zbiorowe przerwanie pracy przez pracowników w celu wymuszenia ustępstw pracodawcy lub władz. Był jednym z podstawowych narzędzi walki robotników o prawa socjalne.

14.rewolucja agrarna

Przemiany w rolnictwie polegające na wzroście wydajności dzięki nowym metodom uprawy, narzędziom i zmianom własnościowym. Uwolniła część ludności wiejskiej, która zasiliła miasta i przemysł.

15.maszyna parowa

Wynalazek, który stał się symbolem pierwszej fazy rewolucji przemysłowej. Umożliwił napędzanie maszyn, lokomotyw i statków, zwiększając tempo produkcji i transportu.

16.społeczeństwo przemysłowe

Typ społeczeństwa, w którym dominują przemysł, miasta, praca najemna i podział na nowe klasy społeczne, zwłaszcza burżuazję i proletariat. Ukształtowało się w XIX wieku.