Małopolski Konkurs Języka Polskiego - zwykli ludzie jako herosi

1.Heros - od mitu do zwykłego człowieka

W mitach greckich heros to półbóg o niezwykłej sile, zwykle dziecko boga i człowieka. W szerszym znaczeniu herosem nazywamy każdego, kto w trudnej chwili wykazuje odwagę i poświęca się dla innych. Takimi herosami bywają zwykli ludzie: lotnik, żołnierz, harcerz, a nawet dziecko. Nie mają nadludzkich mocy - boją się, męczą i chorują, ale mimo to wypełniają obowiązek. Literatura pokazuje, że bohaterstwo rodzi się z wierności wartościom: ojczyźnie, przyjaciołom, danemu słowu.

2.Heroizacja

Heroizacja to przedstawianie osoby lub wydarzenia jako bohaterskich: podkreślanie odwagi, poświęcenia i wielkości, a pomijanie słabości, strachu czy przypadku. Służą temu podniosły język, porównania do sławnych wodzów, obrazy chwały i żałoby. Przykład: w „Śmierci Pułkownika” Mickiewicz pokazuje Emilię Plater jako wodza wielkiej sławy, którego opłakuje prosty lud. Heroizacja nie musi być kłamstwem - wybiera i wzmacnia to, co ma być wzorem dla innych.

3.Literatura faktu

Literatura faktu opisuje prawdziwe wydarzenia i prawdziwych ludzi: zwykle podaje autentyczne nazwiska, miejsca i daty, opiera się na dokumentach, relacjach świadków i rozmowach. Różni się od utworów fikcjonalnych, w których świat przedstawiony jest wymyślony (fikcja literacka), choć granica bywa płynna - reportaż literacki ma też wartość artystyczną. Do literatury faktu należą m.in. reportaż, wywiad, biografia, pamiętnik i dziennik. Przykłady: „Dywizjon 303” Arkadego Fiedlera i „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Autor może jednak dobierać fakty i oceniać bohaterów.

4.Reportaż

Reportaż to gatunek dziennikarski i zarazem odmiana literatury faktu. Reporter opowiada o prawdziwych wydarzeniach, które sam widział albo poznał z relacji świadków. Typowe cechy: autentyczne miejsca, daty i nazwiska, opis połączony z narracją, wypowiedzi uczestników, szczegóły dodające wiarygodności. Reportaż może być prasowy, książkowy, radiowy lub telewizyjny. W reportażu radiowym ważne są głosy świadków i narratora, odgłosy oraz muzyka.

5.Arkady Fiedler „Dywizjon 303” (1942)

„Dywizjon 303” to książka Arkadego Fiedlera, polskiego pisarza i podróżnika. Autor napisał ją na gorąco, w 1940 r. w Anglii, na podstawie rozmów z lotnikami i ich relacji; wydano ją w 1942 r. To literatura faktu bliska reportażowi: opisuje prawdziwe walki polskich pilotów myśliwskich w bitwie o Anglię. Fiedler pokazuje ich jako zwykłych, sympatycznych ludzi, którzy dzięki odwadze i umiejętnościom stali się bohaterami. Książka zdobyła ogromną popularność i utrwaliła legendę dywizjonu.

6.Polscy lotnicy w Wielkiej Brytanii

Po klęsce Polski we wrześniu 1939 r. wielu polskich lotników przedostało się przez Rumunię i inne kraje do Francji, a po jej upadku w 1940 r. - do Wielkiej Brytanii. Mieli za sobą walki na przestarzałych samolotach, ale byli doświadczeni i zdeterminowani. Brytyjczycy początkowo nie byli pewni ich wartości: Polacy musieli uczyć się angielskich komend, nowych procedur i obsługi brytyjskich maszyn. Walczyli w polskich dywizjonach działających w ramach brytyjskiego lotnictwa (RAF).

7.Dywizjon 303 - dywizjon kościuszkowski

Dywizjon 303 im. Tadeusza Kościuszki to polski dywizjon myśliwski utworzony w sierpniu 1940 r. w bazie Northolt pod Londynem. Nazywano go kościuszkowskim, bo kontynuował tradycję eskadry kościuszkowskiej z wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920, w której latali też amerykańscy ochotnicy. Godło dywizjonu łączyło gwiazdy i pasy, symbol Stanów Zjednoczonych, z czapką krakuską i skrzyżowanymi kosami, które przypominają kosynierów z insurekcji kościuszkowskiej.

8.Bitwa o Anglię (1940)

Bitwa o Anglię to walka powietrzna nad Wielką Brytanią latem i jesienią 1940 r. Niemieckie lotnictwo (Luftwaffe) chciało zniszczyć brytyjskie siły powietrzne (RAF) i zdobyć panowanie w powietrzu przed planowanym desantem na wyspy. RAF obronił kraj, a hitlerowskie Niemcy poniosły pierwszą poważną porażkę w tej wojnie. Dywizjon 303 wszedł do walk pod koniec sierpnia i w bitwie o Anglię był najskuteczniejszym dywizjonem RAF. Kulminacją walk był 15 września 1940 r.

9.Myśliwce Hurricane

Hawker Hurricane to brytyjski jednomiejscowy samolot myśliwski, na którym piloci Dywizjonu 303 walczyli w bitwie o Anglię. Był wytrzymały i dobrze uzbrojony: miał osiem karabinów maszynowych w skrzydłach. Dla Polaków, którzy w 1939 r. latali na wolniejszych i słabiej uzbrojonych myśliwcach PZL P.11, była to ogromna zmiana. Polscy piloci słynęli z ataków z bliskiej odległości, które zwiększały skuteczność ognia. Później dywizjon przesiadł się na myśliwce Spitfire.

10.Ludwik Paszkiewicz - pierwsze zwycięstwo dywizjonu

Ludwik Paszkiewicz odniósł pierwsze zwycięstwo Dywizjonu 303. 30 sierpnia 1940 r., podczas lotu ćwiczebnego, zauważył niemieckie samoloty, odłączył się od szyku i zestrzelił jeden z nich. Dowództwo uznało, że Polacy są gotowi do walki, i wkrótce dywizjon włączono do bitwy o Anglię. Samowolne opuszczenie szyku łamało dyscyplinę, ale stało się dowodem umiejętności polskich pilotów. Paszkiewicz zginął w walce jeszcze we wrześniu 1940 r.

11.Witold Urbanowicz, Zdzisław Henneberg, Jan Zumbach, Mirosław Ferić

To piloci Dywizjonu 303, których walki opisuje Fiedler. Witold Urbanowicz od września 1940 r. dowodził dywizjonem w bitwie o Anglię (po Zdzisławie Krasnodębskim) i należał do najlepszych polskich pilotów myśliwskich. Zdzisław Henneberg, Jan Zumbach i Mirosław Ferić walczyli w bitwie o Anglię i każdy z nich zestrzelił kilka niemieckich samolotów. Ferić prowadził też dziennik, dziś cenne źródło wiedzy o życiu dywizjonu. W książce Fiedlera piloci są ludźmi z krwi i kości: żartują, przeżywają strach i żałobę po poległych kolegach.

12.Josef František - Czech w polskim dywizjonie

Josef František był czeskim pilotem. Po zajęciu Czechosłowacji przez Niemców w 1939 r. przedostał się do Polski i walczył w polskim lotnictwie we wrześniu 1939 r., a potem razem z Polakami trafił przez Rumunię i Francję do Wielkiej Brytanii. Pozostał z Polakami i walczył w Dywizjonie 303. Często latał indywidualnie, odłączając się od szyku, i został najskuteczniejszym pilotem dywizjonu w bitwie o Anglię. Zginął w wypadku lotniczym w październiku 1940 r.

13.Film „Dywizjon 303. Historia prawdziwa” (2018)

„Dywizjon 303. Historia prawdziwa” to film w reżyserii Denisa Delića z 2018 r., koprodukcja Polski i Wielkiej Brytanii, poświęcony polskim lotnikom z Dywizjonu 303. Podtytuł „Historia prawdziwa” podkreśla, że twórcy odwołują się do autentycznych wydarzeń. Film przekazuje treść innymi środkami niż książka: obrazem, ruchem kamery, dźwiękiem, muzyką i grą aktorów. Porównując film z książką Fiedlera, warto zapytać, co twórcy pokazali, co pominęli i jak przedstawili bohaterów.

14.Westerplatte - Wojskowa Składnica Tranzytowa

Westerplatte to półwysep u wejścia do portu w Gdańsku. W okresie międzywojennym Gdańsk był Wolnym Miastem, a Polska otrzymała zgodę Ligi Narodów na urządzenie tam Wojskowej Składnicy Tranzytowej, czyli magazynu, przez który przeładowywano materiały wojskowe przywożone morzem. Składnicy strzegła nieliczna polska załoga, bo jej liczebność ograniczały umowy. W 1939 r. potajemnie ją wzmocniono: w chwili wybuchu wojny Westerplatte broniło ok. 200 żołnierzy.

15.Mjr Henryk Sucharski i kpt. Franciszek Dąbrowski

Komendantem Wojskowej Składnicy Tranzytowej był major Henryk Sucharski, a jego zastępcą kapitan Franciszek Dąbrowski. Kierowali obroną Westerplatte od pierwszego ataku 1 września 1939 r. aż do kapitulacji 7 września. Musieli godzić dwa obowiązki: walczyć jak najdłużej i chronić życie podkomendnych, wśród których przybywało rannych, a brakowało leków i opatrunków. Po kapitulacji obrońcy trafili do niewoli niemieckiej. Nazwiska obu oficerów stały się częścią legendy Westerplatte.

16.Pancernik Schleswig-Holstein - 1 września 1939

Schleswig-Holstein był starym niemieckim pancernikiem, który pod koniec sierpnia 1939 r. wpłynął do portu w Gdańsku pod pozorem przyjacielskiej wizyty. 1 września 1939 r. ok. 4.45 otworzył ogień z dział do Westerplatte. Ten ostrzał uważa się za symboliczny początek II wojny światowej, którą rozpętały hitlerowskie Niemcy, napadając na Polskę. Zaraz potem niemieccy żołnierze ruszyli do ataku, ale obrońcy go odparli. Pancernik ostrzeliwał placówkę także w kolejnych dniach.

17.Przebieg obrony Westerplatte (1-7 września 1939)

Obrońcy walczyli w wartowniach i placówkach rozrzuconych po półwyspie. Odpierali kolejne szturmy piechoty, znosili ostrzał artylerii i pancernika, a 2 września przetrwali ciężki nalot bombowców nurkujących. Liczyli na odsiecz polskiego wojska, która jednak nie nadeszła. Z każdym dniem brakowało wody, leków i opatrunków, a rannych przybywało. 7 września 1939 r. załoga skapitulowała. Część obrońców poległa, ale większość przeżyła i trafiła do niewoli.

18.„7 dni zamiast 12 godzin”

Według polskich planów załoga Westerplatte miała się bronić ok. 12 godzin, do czasu nadejścia pomocy. Niemcy zakładali, że zdobędą placówkę w kilka godzin. Tymczasem niewielka, otoczona załoga broniła się 7 dni, od 1 do 7 września 1939 r., wobec wroga dysponującego znacznie większymi siłami i ciężkim uzbrojeniem. Ta różnica między planem a rzeczywistością stała się podstawą legendy Westerplatte: zwykli żołnierze dokonali więcej, niż od nich oczekiwano.

19.Westerplatte - symbol i pamięć

Obrona Westerplatte szybko stała się symbolem polskiego oporu w 1939 r. Polskie Radio w kolejnych komunikatach podawało, że Westerplatte wciąż się broni, co dodawało otuchy słuchaczom. Placówkę nazwano polskimi Termopilami, porównując obrońców do Spartan, którzy w starożytności bronili wąwozu przed znacznie silniejszą armią perską. Pamięć o obrońcach utrwalają wiersze, pieśni, reportaże, filmy i Pomnik Obrońców Wybrzeża na Westerplatte.

20.Reportaż Polskiego Radia i nagrania o Westerplatte

O obronie Westerplatte opowiadają reportaż Polskiego Radia „Westerplatte. Zamiast 12 godzin walczyli 7 dni” oraz nagrania „Epopeja polskiej reduty” i „Dyżur na Westerplatte”. Radio przekazuje historię wyłącznie dźwiękiem: głosem narratora i rozmówców, odgłosami, muzyką. Tytuł „Epopeja polskiej reduty” można odczytać jako nazwanie obrony wielką, bohaterską opowieścią (epopeja), a placówki - redutą, czyli umocnieniem obronnym, jak w wierszu Mickiewicza o reducie Ordona.

21.Moralne zwycięstwo

Moralne zwycięstwo to sytuacja, w której ktoś przegrywa walkę w sensie wojskowym lub praktycznym, ale wygrywa postawą: odwagą, wiernością wartościom, godnością. Obronę Westerplatte często odczytuje się jako moralne zwycięstwo: załoga musiała skapitulować, lecz jej opór pokazał siłę ducha i dał innym przykład oraz nadzieję. Podobnie można odczytać obronę reduty w „Reducie Ordona”. Takie zwycięstwa często trwają w pamięci wspólnoty dłużej niż wynik samej bitwy.

22.Gałczyński „Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” - budowa

Wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego to pieśń: ma regularne, czterowersowe zwrotki z rymami krzyżowymi (abab) i śpiewny, marszowy rytm, który przypomina równy krok wojska. Na końcu kilku zwrotek powraca wers „żołnierze z Westerplatte”, działający jak refren. Między zwrotkami stoją dwa jednozdaniowe wtrącenia w nawiasach - o pięknym lecie i o wrzosie na bukiety. Część zwrotek opowiada o żołnierzach w trzeciej osobie, a w innych mówią sami żołnierze („staliśmy”, „spłyniemy”).

23.„Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” - świat przedstawiony

Wiersz zaczyna się w chwili, gdy obrońcom Westerplatte przyszło zginąć latem. Zamiast walki i cierpienia poeta pokazuje ich drogę do nieba: żołnierze idą czwórkami, jak wojsko w szyku, i śpiewają, że ból ran nic nie znaczy wobec radości wejścia na niebiańskie polany. Wspominają, że w Gdańsku stali jak mur, a teraz wznoszą się wśród chmur. Ludzie o dobrym wzroku i słuchu podobno słyszeli w chmurach równy krok Morskiego Batalionu, który chce się grzać na rajskich wrzosowiskach.

24.„Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” - środki i język

W wierszu działa porównanie: obrońcy stali w Gdańsku „jak mur”, czyli nieugięcie. Związek frazeologiczny „gwizdać na coś” znaczy lekceważyć - żołnierze lekceważyli wrogą armatę, a pogardliwe określenie „szwabska” to słownictwo wartościujące. Epitety „niebiańskie polany” i „rajskie wrzosowiska” tworzą obraz nieba jako pięknej, spokojnej łąki. Słowo „pono” to archaizm znaczący „podobno”. Nawiasy o pięknym lecie i wrzosie budują kontrast między urodą życia a śmiercią.

25.„Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” - zakończenie i sens

W ostatniej zwrotce żołnierze zapowiadają, że gdy zawieje zimny wiatr i świat ogarnie smutek, spłyną w dół, w środek Warszawy. Można to odczytać jako obietnicę, że polegli bohaterowie pozostaną z narodem i będą go wspierać w trudnych czasach. Wiersz heroizuje obrońców: śmierć pokazuje łagodnie, jako pogodny marsz do nieba. W rzeczywistości większość obrońców Westerplatte przeżyła walki i trafiła do niewoli - poeta stworzył obraz legendarny, a nie kronikę wydarzeń.

26.Mickiewicz „Śmierć Pułkownika” - utwór i tło

„Śmierć Pułkownika” to wiersz Adama Mickiewicza napisany po upadku powstania listopadowego, w którym poeta sam nie walczył. Powstanie wybuchło w Warszawie w listopadzie 1830 r. przeciw panowaniu Rosji i trwało do jesieni 1831 r.; walki objęły też Litwę. Wiersz ma wyraźną fabułę - akcję, miejsce i postacie - więc łączy cechy liryki i epiki. Rzecz dzieje się w głuchej puszczy, w chatce leśnika, gdzie umiera dowódca powstańców. W finale okazuje się, że to Emilia Plater.

27.„Śmierć Pułkownika” - pożegnanie dowódcy

Przed chatką leśnika stoi rota strzelców w zielonych mundurach, u wrót straż, a z okolicznych wiosek zbiega się lud, który płacze i pyta o zdrowie Pułkownika. Umierający każe przyprowadzić do izby swojego konia i przynieść mundur strzelecki, kordelas, pas i ładunki - jak stary żołnierz chce pożegnać swój rynsztunek. Potem przychodzi ksiądz, a lud modli się na klęczkach. Płaczą nawet dawni żołnierze Kościuszki. Rano wojsko odchodzi, bo w okolicy są już Rosjanie.

28.„Śmierć Pułkownika” - puenta

Przez cały wiersz o umierającym mówi się w rodzaju męskim: Pułkownik, wódz, stary żołnierz, rycerz. Dopiero w zakończeniu ludzie oglądający zwłoki na pastuszym tapczanie dostrzegają dziewiczą twarz. Pytania retoryczne i wykrzyknienia prowadzą do zaskakującej puenty: wódz powstańców to Litwinka, dziewica-bohater - Emilia Plater. Taka budowa trzyma czytelnika w napięciu, a odkrycie mocniej działa na emocje. Wiersz pokazuje, że bohaterstwo nie zależy od płci.

29.Emilia Plater

Emilia Plater (1806-1831) pochodziła z Litwy. W czasie powstania listopadowego, w 1831 r., zorganizowała na Litwie oddział powstańczy i walczyła z wojskami rosyjskimi. Otrzymała stopień kapitana - Mickiewicz nazwał ją w wierszu Pułkownikiem. Po klęsce powstańców na Litwie, wyczerpana trudami i chora, zmarła pod koniec 1831 r. Nie zginęła więc w bitwie, ale stała się symbolem kobiety walczącej za ojczyznę i jedną z bohaterek legendy powstania listopadowego.

30.„Śmierć Pułkownika” - jak wiersz buduje legendę

Mickiewicz heroizuje Emilię Plater. Porównuje umierającą do Czarnieckiego, sławnego hetmana z XVII w., o którym śpiewamy w „Mazurku Dąbrowskiego”. Pokazuje, że przychodzi do niej ksiądz, lud modli się przed progiem, a płaczą nawet weterani Kościuszki - ludzie, którzy w walkach przelali wiele krwi, a nie uronili łzy. Śmierć bohaterki przypomina śmierć rycerza: krzyż w dłoni, siodło i burka w głowach, kordelas i dwururka u boku. Wiersz łączy pokolenia walczących za Polskę i czyni z powstanki postać legendy narodowej.

31.Julian Przyboś „Póki my żyjemy”

„Póki my żyjemy” to wiersz Juliana Przybosia z czasów II wojny światowej. Tytuł jest aluzją literacką do słów „Mazurka Dąbrowskiego”: „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy”. Aluzja literacka to świadome nawiązanie do innego, znanego tekstu, które czytelnik ma rozpoznać. Słowa hymnu mówią, że Polska trwa, dopóki żyją Polacy gotowi o nią walczyć. „Mazurek Dąbrowskiego” napisał Józef Wybicki w 1797 r. we Włoszech dla Legionów Polskich.

32.Legenda narodowa

Legenda narodowa to opowieść o ważnych dla narodu wydarzeniach i bohaterach, przekazywana z pokolenia na pokolenie w literaturze, pieśniach, filmach, szkole i rodzinie. Opiera się na prawdziwych faktach, ale je wybiera, upiększa i nadaje im podniosły sens. Uczy wartości i wzmacnia wspólnotę, zwłaszcza w czasach niewoli i wojny. Przykłady: obrona Westerplatte, Dywizjon 303, Emilia Plater, obrona reduty Ordona. Trzeba ją odróżnić od legendy jako gatunku literackiego (np. o Warsie i Sawie).

33.Mity narodowe

Mity narodowe to utrwalone we wspólnocie, uproszczone i silnie przeżywane wyobrażenia o przeszłości i charakterze narodu. Słowo „mit” nie oznacza tu kłamstwa, lecz opowieść, w którą wspólnota wierzy i z której czerpie wzory. Przykładem jest obraz Polaka żołnierza, który walczy za wolność „naszą i waszą”, także na obcej ziemi - jak lotnicy w bitwie o Anglię - albo obrońcy, który nie poddaje się mimo przewagi wroga. Mity dodają odwagi, ale bywają przesadne, dlatego warto porównywać je z faktami.

34.Mitologizacja

Mitologizacja to proces, w którym prawdziwe postacie i wydarzenia zamieniają się w mit: stają się większe, piękniejsze i bardziej jednoznaczne niż w rzeczywistości. Znikają wątpliwości, słabości i zwykłe szczegóły, a pojawiają się symbole. Przykłady: Gałczyński pokazuje żołnierzy z Westerplatte jako poległych, którzy maszerują do nieba, choć większość przeżyła; Mickiewicz przedstawił Ordona w wierszu jako poległego, choć w rzeczywistości przeżył. Mitologizacja jest bliska heroizacji, ale tworzy symbol.

35.„Kamienie na szaniec” - bohaterowie

„Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego to literatura faktu o młodzieży walczącej w okupowanej przez Niemców Warszawie. Bohaterami są przyjaciele, harcerze Szarych Szeregów: Rudy (Jan Bytnar), Alek (Aleksy Dawidowski) i Zośka (Tadeusz Zawadzki). To zwykli młodzi ludzie, którzy wybrali konspirację, służbę i braterstwo. Książka ukazała się konspiracyjnie w 1943 r. Tytuł nawiązuje do wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój” o ludziach poświęcających się jak kamienie rzucane na szaniec.

36.„Kamienie na szaniec” - mały sabotaż i akcja pod Arsenałem

Bohaterowie zaczynali od małego sabotażu w organizacji „Wawer”: malowali na murach znak Polski Walczącej (kotwicę) i hasła, zrywali niemieckie flagi i plakaty, ośmieszali okupanta. Alek zasłynął zdjęciem niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika. Później walczyli w Grupach Szturmowych. Gdy niemieckie gestapo aresztowało i torturowało Rudego, przyjaciele odbili go 26 marca 1943 r. w akcji pod Arsenałem. Rudy wkrótce zmarł z powodu tortur, a Alek - z ran odniesionych w akcji.

37.„Reduta Ordona” - obrona reduty na Woli

„Reduta Ordona” Adama Mickiewicza, z podtytułem „Opowiadanie adiutanta”, opisuje obronę reduty na warszawskiej Woli we wrześniu 1831 r., podczas szturmu wojsk rosyjskich na Warszawę w czasie powstania listopadowego. Reduta to ziemne umocnienie obronne. Narratorem jest adiutant, który obserwuje walkę i relacjonuje ją jak świadek. Garstka polskich obrońców stawia czoła ogromnej armii cara, a w zakończeniu reduta wylatuje w powietrze.

38.„Reduta Ordona” a historia

Wiersz heroizuje obrońców: reduta staje się symbolem oporu garstki ludzi wobec przeważającej potęgi, a jej wysadzenie - aktem ostatecznej obrony. Mickiewicz przedstawił Ordona w wierszu jako poległego, choć w rzeczywistości Julian Ordon przeżył. Poeta nie był świadkiem walk i pisał na podstawie relacji. Utwór pokazuje, jak literatura tworzy legendę narodową: prawdziwe wydarzenie zyskuje podniosły, symboliczny sens. Obronę reduty można odczytać jako moralne zwycięstwo.

39.„Chłopcy z Placu Broni” - Nemeczek

W powieści Ferenca Molnára chłopcy z Budapesztu bronią swojego placu przed Czerwonymi Koszulami, którymi dowodzi Feri Acz. Dowódcą chłopców z Placu Broni jest Boka. Ernest Nemeczek, najmniejszy i jedyny szeregowiec wśród samych oficerów, bywa lekceważony, a Związek Kitowców zapisuje nawet jego nazwisko małymi literami. On jednak okazuje się najwierniejszy i najodważniejszy: chory staje do bitwy o plac, a wkrótce umiera. Jego nazwisko zostaje wpisane wielkimi literami - na znak honoru.

40.„Latarnik” - Skawiński

W noweli Henryka Sienkiewicza stary Polak Skawiński, weteran i tułacz, dostaje posadę latarnika w Aspinwall niedaleko Panamy. Walczył w wielu krajach, m.in. w powstaniu listopadowym, w Hiszpanii i na Węgrzech, imał się różnych zawodów i nigdzie nie zaznał spokoju. Gdy dostaje paczkę polskich książek, a wśród nich „Pana Tadeusza”, zatapia się w lekturze i budzi się w nim ogromna tęsknota za ojczyzną. Zapomina zapalić latarnię, traci posadę i znów rusza w świat - z książką przy piersi.