Wojewódzki Konkurs z Języka Angielskiego (śląskie) - leksyka, idiomy, kolokacje

1.Idiom (idiom) i kolokacja (collocation)

Idiom (idiom) to stałe wyrażenie, którego znaczenia nie da się odgadnąć ze znaczeń pojedynczych słów: break a leg nie znaczy „złam nogę”, tylko „powodzenia”. Kolokacja (collocation) to połączenie słów, które rodzimi użytkownicy stosują razem, choć logicznie pasowałoby też inne słowo: make a mistake (nie do a mistake), heavy rain (nie strong rain), take a photo. Kolokacje mają zwykle znaczenie dosłowne, a idiomy przenośne. Obu uczymy się całymi wyrażeniami, z przykładem: I made a mistake in my test.

2.Idiom steal the show

Steal the show znaczy: zwrócić na siebie największą uwagę i zebrać najwięcej pochwał podczas występu lub wydarzenia, przyćmiewając pozostałych uczestników. Mówimy tak o aktorach, muzykach i sportowcach, ale też o osobach lub rzeczach na przyjęciu czy pokazie. Przykłady: The little dog in the film stole the show. My grandma stole the show at the wedding with her dancing. Czasownik steal jest nieregularny: steal - stole - stolen.

3.Idiom break a leg

Break a leg to potoczne życzenie powodzenia, mówione zwłaszcza aktorowi, tancerzowi lub muzykowi tuż przed wyjściem na scenę; po polsku mówi się podobnie: „połamania nóg”. W teatrze zwykle unika się słów good luck, bo według starego przesądu przynoszą pecha. Używamy go jako życzenia w trybie rozkazującym: You're on stage in five minutes. Break a leg! Nie stosujemy go w sytuacjach oficjalnych, np. w e-mailu do dyrektora szkoły.

4.Idiom behind the scenes

Behind the scenes znaczy dosłownie: za kulisami, czyli w tej części teatru lub studia, której publiczność nie widzi. W znaczeniu przenośnym: poza wzrokiem publiczności, bez wiedzy większości ludzi - o pracy, przygotowaniach lub decyzjach, o których zwykle się nie mówi. Przykłady: The film shows what happens behind the scenes of a TV show. Many people work behind the scenes to make a concert possible. Przed rzeczownikiem piszemy z łącznikami: a behind-the-scenes tour of the theatre.

5.Idiom the show must go on

The show must go on (przedstawienie musi trwać) mówimy, gdy mimo kłopotów, smutku lub niespodziewanych przeszkód trzeba dalej robić to, co zaplanowano. Wyrażenie pochodzi ze świata teatru i cyrku, gdzie występ trwa, nawet gdy coś pójdzie nie tak. Przykłady: The lead singer was ill, but the show must go on, so another singer took her place. We lost our best player, but the show must go on - we still have a match on Saturday.

6.Kolokacja get stage fright

Stage fright to trema, czyli silny strach i zdenerwowanie przed występem przed publicznością albo w trakcie niego. Typowe połączenia: get stage fright (dostać tremy), have / suffer from stage fright (mieć tremę), overcome stage fright (pokonać tremę). Stage fright jest rzeczownikiem niepoliczalnym, więc nie stawiamy przed nim a: She always gets stage fright before a concert. Objawy tremy opisujemy np. tak: My hands were shaking and my mouth was dry.

7.Idiom take a bow

Take a bow znaczy dosłownie: ukłonić się publiczności po występie, gdy ta bije brawo. Przykład: At the end of the play the actors came back on stage to take a bow. W znaczeniu przenośnym: zebrać zasłużone pochwały za dobrą pracę: The organisers of the school festival deserve to take a bow. Czasownik take jest nieregularny: take - took - taken, a rzeczownik bow (wymowa jak w słowie now) to ukłon.

8.Kolokacje give a round of applause i give a standing ovation

Applause to oklaski, brawa (rzeczownik niepoliczalny). Give somebody a round of applause znaczy: nagrodzić kogoś brawami: Let's give our guests a big round of applause! Standing ovation to owacja na stojąco, czyli gorące brawa, przy których publiczność wstaje z miejsc, żeby okazać wielki podziw: The audience gave the orchestra a standing ovation. O osobie nagrodzonej mówimy: get / receive a standing ovation. Oklaski i owacje łączymy z give, nie z make.

9.Wyrażenie in the spotlight

Spotlight to reflektor punktowy, który na scenie oświetla jedną osobę. In the spotlight znaczy: w centrum uwagi, zwłaszcza mediów i opinii publicznej. Typowe połączenia: be in the spotlight (być w centrum uwagi), put somebody in the spotlight (skupić na kimś uwagę), stay out of the spotlight (unikać rozgłosu). Przykłady: After winning the talent show, the young singer was suddenly in the spotlight. Some famous people don't like being in the spotlight all the time.

10.Wyrażenia a household name i hit the big time

A household name to ktoś lub coś znane prawie wszystkim - osoba, marka lub produkt, o których mówi się w każdym domu (household - gospodarstwo domowe): After the film, the young actor became a household name. Hit the big time to potoczne wyrażenie znaczące: odnieść wielki sukces i zdobyć sławę, zwłaszcza w świecie rozrywki: The band played in small clubs for years before they hit the big time. Hit ma trzy jednakowe formy: hit - hit - hit.

11.Wyrażenia a box-office hit, a sell-out i book tickets

Box office to kasa biletowa. A box-office hit to przebój kasowy - film lub spektakl, na który sprzedano bardzo dużo biletów i który dużo zarobił: The cartoon was a box-office hit. A sell-out to wydarzenie, na które wyprzedano wszystkie bilety: The concert was a sell-out. Pochodzi od czasownika sell out (wyprzedać się): The tickets sold out in an hour. Book tickets znaczy: zarezerwować bilety z wyprzedzeniem: We booked tickets online two weeks before the show.

12.Idiomy play it by ear i face the music

Oba idiomy są potoczne. Play it by ear znaczy: decydować na bieżąco, zależnie od sytuacji, bez wcześniejszego planu (dosłownie play by ear to grać ze słuchu, bez nut): I don't know if it will rain tomorrow, so let's play it by ear. Face the music znaczy: ponieść konsekwencje swojego zachowania, stawić czoła krytyce lub karze za to, co się zrobiło: He broke the window, and now he has to face the music.

13.Idiom make a scene

Make a scene znaczy: zrobić scenę, urządzić awanturę - głośno okazać złość lub inne silne emocje w miejscu publicznym, tak że inni czują się zakłopotani. Przykłady: Please don't make a scene in the restaurant - we can talk about it at home. The boy made a scene in the shop because his mum didn't buy him sweets. Łączy się z make (nie z do): make - made - made. Scene ma też znaczenie dosłowne, scena w filmie: the last scene of the film.

14.Kolokacje sztuki: give a performance, play a part, hold an exhibition, release an album, critically acclaimed

Give a performance - wystąpić, dać występ: The band gave a great performance. Play a part / play a role - zagrać rolę: She played the part of Juliet. Przenośnie play a part in znaczy mieć udział w czymś, odgrywać rolę: Sport plays an important part in his life. Hold an exhibition - zorganizować wystawę: The museum is holding an exhibition of posters. Release an album - wydać album: The singer released her first album in May. Critically acclaimed - wysoko oceniony przez krytyków: a critically acclaimed film.

15.Wyrażenia make headlines i hit the headlines

Headline to nagłówek, czyli tytuł artykułu w gazecie lub na portalu, a the headlines to także najważniejsze wiadomości dnia. Make headlines (także make the headlines) i hit the headlines znaczą: trafić na czołówki gazet i serwisów, stać się głośnym tematem w mediach. Przykłady: The young scientist made headlines with her invention. The story about the lost dog hit the headlines all over the country. Formy: make - made - made, hit - hit - hit.

16.Wyrażenie go viral

Go viral mówimy o filmiku, zdjęciu, wpisie lub piosence, które bardzo szybko rozprzestrzeniają się w internecie, bo ogromna liczba osób je udostępnia i ogląda; po polsku: stać się viralem. Przykłady: A video of a cat playing the piano went viral. Her funny post went viral overnight. Czasownik go jest nieregularny: go - went - gone. Słowo viral pochodzi od virus, bo taka treść rozchodzi się jak wirus - od jednej osoby do wielu.

17.Wyrażenia breaking news, the latest news i front-page news

Breaking news to wiadomości z ostatniej chwili o ważnym wydarzeniu, które właśnie się dzieje: We interrupt this programme for breaking news. The latest news to najnowsze wiadomości: Have you heard the latest news? Front-page news to wiadomość tak ważna, że trafia na pierwszą stronę gazety: The final was front-page news. News jest niepoliczalny i łączy się z czasownikiem w liczbie pojedynczej: The news is good. Pojedyncza wiadomość to a piece of news.

18.Wyrażenia prime time i a news bulletin

Prime time to najlepszy czas antenowy, czyli wieczorne godziny, w których telewizję ogląda najwięcej widzów; dlatego wtedy nadaje się najpopularniejsze programy: The new series will be shown during prime time. Jako przymiotnik: a prime-time show. A news bulletin to krótki serwis informacyjny w radiu lub telewizji, nadawany np. co godzinę albo przerywający program: The radio station broadcasts a news bulletin every hour.

19.Kolokacja a press conference

A press conference to konferencja prasowa - spotkanie, na którym znana osoba, drużyna, firma lub urząd przekazuje dziennikarzom informacje i odpowiada na ich pytania. Typowe połączenia: hold / give a press conference (zorganizować, przeprowadzić konferencję prasową), call a press conference (zwołać ją), at a press conference (na konferencji). Przykłady: The coach held a press conference after the match. At the press conference, the director talked about her new film. The press to ogół gazet i dziennikarzy.

20.Wyrażenia follow the news i go live

Follow the news znaczy: śledzić wiadomości, regularnie sprawdzać, co dzieje się w kraju i na świecie: My grandad follows the news on the radio every morning. Go live ma dwa znaczenia. W telewizji, radiu i internecie: rozpocząć transmisję na żywo: Now we go live to our reporter at the stadium. The singer went live on social media to talk to her fans. O stronie internetowej lub aplikacji: zacząć działać, zostać uruchomioną: The new school website will go live next week.

21.Idiom set the record straight

Set the record straight (także put the record straight) znaczy: sprostować nieprawdziwe informacje, wyjaśnić, jak było naprawdę, gdy inni wierzą w coś błędnego. Record oznacza tu relację, zapis tego, co się wydarzyło. Przykłady: Newspapers wrote that the actor was ill, so he gave an interview to set the record straight. I want to set the record straight: I didn't take your phone. Czasownik set ma trzy jednakowe formy: set - set - set.

22.Wyrażenie off the record

Off the record znaczy: nieoficjalnie, nie do publikacji - mówimy tak o wypowiedzi, której dziennikarz nie może opublikować ani przypisać rozmówcy. Przeciwieństwo to on the record: oficjalnie, do publikacji, z możliwością cytowania. Przykłady: The footballer told the journalist off the record that he wanted to change clubs. Can I say something off the record? Off the record nie ma związku z płytą (a record) ani z rekordem (break a record).

23.Kolokacje - człowiek: cechy charakteru

Poczucie humoru: have a good sense of humour - mieć dobre poczucie humoru: My uncle has a great sense of humour. Obietnice: keep a promise / break a promise - dotrzymać / nie dotrzymać obietnicy: Reliable people keep their promises. Prawda: tell the truth / tell a lie - mówić prawdę / skłamać (z tell, nie z say): An honest person tells the truth. Złość: lose your temper - stracić panowanie nad sobą: He rarely loses his temper. Przyjaźń: make friends - zawierać przyjaźnie: Sociable people make friends easily.

24.Kolokacje - człowiek: uczucia i emocje

Nastrój: be in a good / bad mood - być w dobrym / złym humorze: Dad is in a bad mood today. Płacz: burst into tears - wybuchnąć płaczem: She burst into tears when she heard the news. Tęsknota: feel homesick - tęsknić za domem: I felt homesick at summer camp. Duma i strach: be proud of - być dumnym z (I'm proud of my sister), be scared of / afraid of - bać się (He's scared of spiders). Zmiana stanu: get nervous - zacząć się stresować, get angry - rozzłościć się, get bored - znudzić się.

25.Kolokacje - miejsce zamieszkania: do the housework, make the bed

Prace domowe: do the housework - wykonywać prace domowe, np. sprzątanie, pranie, prasowanie: We all do the housework on Saturdays. Housework jest niepoliczalny i nie jest tym samym co homework (zadanie domowe). Łóżko: make the bed - posłać łóżko: I make my bed every morning. Inne: do the washing-up - pozmywać naczynia (It's your turn to do the washing-up), do the ironing - prasować, do the cleaning - sprzątać, take out the rubbish - wynieść śmieci.

26.Kolokacje - edukacja: take, pass, fail an exam, make progress

Egzaminy: take an exam (brytyjskie także sit an exam) - przystępować do egzaminu, pisać go; pass an exam - zdać egzamin, czyli uzyskać wynik pozytywny; fail an exam - nie zdać egzaminu. Pułapka: „jutro zdaję egzamin” to I'm taking an exam tomorrow, a „zdałem” to I passed. Postępy: make progress - robić postępy (progress jest niepoliczalny: bez a i bez -s): You've made a lot of progress in English. Inne: do homework, make a mistake, take notes, learn something by heart - nauczyć się na pamięć.

27.Kolokacje - praca: apply for a job, earn a living

Szukanie pracy: apply for a job - ubiegać się o pracę, złożyć podanie (z przyimkiem for): She applied for a job in a bank. Zarobki: earn a living (także make a living) - zarabiać na życie: He earns a living as a taxi driver. Firma: run a business - prowadzić firmę: My aunt runs a small business. Etat: work full-time / part-time - pracować na pełen etat / na część etatu. Brak pracy: be out of work - być bez pracy. Pieniądze za pracę: earn money; win money znaczy wygrać pieniądze.

28.Kolokacje - życie prywatne: spend time, have fun, keep in touch

Czas wolny: spend time - spędzać czas: I spend a lot of time with my friends. Zabawa: have fun - dobrze się bawić: We had fun at the party. Fun jest niepoliczalny, więc mówimy have fun albo have a lot of fun, bez a. Kontakty: keep in touch (with) - utrzymywać kontakt: Let's keep in touch after the holidays; lose touch (with) - stracić kontakt. Relacje: get on well with - dobrze się z kimś dogadywać: I get on well with my brother. Uroczystości: have a party - urządzić przyjęcie.

29.Kolokacje - żywienie: a balanced diet, have a meal

Dieta: a balanced diet - zbilansowana dieta, czyli różne grupy produktów w odpowiednich proporcjach: Fruit and vegetables are an important part of a balanced diet. Posiłki: have a meal - zjeść posiłek: We have a meal together every Sunday. Posiłki łączymy z have i zwykle bez przedimka: have breakfast / lunch / dinner. Inne: set the table (brytyjskie także lay the table) - nakryć do stołu; skip breakfast - nie zjeść śniadania; order a dish - zamówić danie w restauracji.

30.Kolokacje - zakupy i usługi: get a refund, on sale, pay in cash

Zwrot: get a refund - otrzymać zwrot pieniędzy, np. po oddaniu wadliwego towaru: I took the shoes back and got a refund. Sprzedaż: on sale w brytyjskim angielskim znaczy dostępny w sprzedaży (The new game is on sale from Friday), a w amerykańskim także przeceniony; for sale znaczy na sprzedaż, o rzeczy, którą właściciel chce sprzedać: This bike is for sale. Płatność: pay in cash / pay by card - płacić gotówką / kartą. Przymierzanie: try on - przymierzyć: Can I try on these jeans?

31.Kolokacje - podróżowanie i turystyka: catch / miss a train, go sightseeing

Pociągi i autobusy: catch a train / a bus / a plane - zdążyć na pociąg, autobus, samolot: We ran and caught the last train; miss a train - spóźnić się na pociąg: Hurry up or we'll miss the bus! Zwiedzanie: go sightseeing - zwiedzać, oglądać zabytki: We went sightseeing in Kraków. Wycieczki: go on a trip - pojechać na wycieczkę: Our class went on a trip to the mountains. Inne: get on / get off the bus - wsiąść do autobusu / wysiąść z niego; book a room - zarezerwować pokój.

32.Kolokacje - kultura: see a play, visit an exhibition, keep up a tradition

Uczestnictwo w kulturze: go to the theatre / the cinema - pójść do teatru / kina (z the): We go to the cinema once a month. See a play - obejrzeć sztukę w teatrze: Last week we saw a play by Shakespeare. Visit an exhibition / an art gallery - zwiedzić wystawę / galerię sztuki. Take part in a festival - wziąć udział w festiwalu. Tradycje: keep up a tradition - podtrzymywać tradycję: Our family keeps up the tradition of making paper decorations. Celebrate Christmas / Easter - obchodzić Boże Narodzenie / Wielkanoc.

33.Kolokacje - sport: win / lose a match, break a record

Wynik: win a match / a race / a medal - wygrać mecz, wyścig, zdobyć medal; lose a match - przegrać mecz. Wygrywamy mecz, ale pokonujemy rywala: beat a team, np. Poland beat Spain 2-1 (nie: won Spain). Remis: draw - zremisować: We drew 1-1. Rekordy: break a record - pobić rekord: She broke the world record; set a record - ustanowić rekord. Bramki: score a goal - strzelić bramkę: He scored two goals. Formy nieregularne: win - won - won, lose - lost - lost.

34.Czasowniki play, go i do z dyscyplinami sportu

Play łączymy z grami zespołowymi oraz grami z piłką, rakietą lub planszą: play football, play basketball, play tennis, play chess. Go łączymy z większością sportów zakończonych na -ing: go swimming, go skiing, go cycling, go running. Do łączymy ze sztukami walki i wieloma ćwiczeniami: do karate, do judo, do yoga, do gymnastics, do exercise. Przed nazwą sportu nie stawiamy przedimka: I play volleyball (nie: play the volleyball). Uwaga: do boxing, choć boxing kończy się na -ing.

35.Kolokacje - zdrowie: catch a cold, take medicine

Choroby: catch a cold - przeziębić się: I caught a cold last week; have a cold - być przeziębionym; have a headache / a sore throat / a temperature - mieć ból głowy / ból gardła / gorączkę. Leczenie: see a doctor - pójść do lekarza; make an appointment - umówić się na wizytę; take medicine - przyjmować lekarstwo, zgodnie z zaleceniem lekarza: Take this medicine twice a day, as the doctor said. Powrót do zdrowia: get better - wyzdrowieć: I hope you get better soon.

36.Kolokacje - nauka i technika: make a discovery, download an app

Nauka: make a discovery - dokonać odkrycia: Scientists made an important discovery. Do an experiment (także carry out an experiment) - przeprowadzić doświadczenie: We did an experiment in our chemistry lesson. Technika: download an app - pobrać aplikację: I downloaded a new app for learning English. Install / update an app - zainstalować / zaktualizować aplikację. Charge your phone - naładować telefon. Send a text message - wysłać SMS. Log in / log out - zalogować się / wylogować się.

37.Kolokacje - świat przyrody: protect the environment, endangered species

Ochrona środowiska: protect the environment - chronić środowisko naturalne: We can protect the environment by recycling. Endangered species - gatunek zagrożony wyginięciem (species ma tę samą formę w liczbie pojedynczej i mnogiej): Mountain gorillas are an endangered species. Become extinct - wyginąć: Dinosaurs became extinct millions of years ago. Save energy / water - oszczędzać energię / wodę. Recycle paper - oddawać papier do recyklingu. Pogoda: heavy rain - ulewa (nie strong rain), ale strong wind - silny wiatr.

38.Kolokacje - życie społeczne: do voluntary work, raise money for charity

Pomaganie innym: do voluntary work - pracować jako wolontariusz, bez wynagrodzenia: My sister does voluntary work at an animal shelter. Raise money for charity - zbierać pieniądze na cele dobroczynne: Our school raised money for charity at the Christmas fair. Make a donation - przekazać darowiznę. Help people in need - pomagać potrzebującym. Take part in - brać udział w czymś: Many students took part in the park clean-up. Join a club - zapisać się do klubu lub koła zainteresowań.

39.Kolokacje z make i do

Make łączymy zwykle z tworzeniem czegoś nowego i z wieloma stałymi wyrażeniami: make a mistake, make a decision, make a noise, make friends, make a cake, make a phone call, make progress, make a mess, make an effort. Do łączymy zwykle z pracą, obowiązkami i czynnościami ogólnymi: do homework, do the housework, do the shopping, do your best, do exercise, do somebody a favour. Przykłady: I made a mistake. Can you do me a favour? Do your best!

40.Kolokacje z take, have, give i catch

Take: take a photo, take a break, take a seat, take an exam, take medicine, take notes, take part in. Have: have breakfast, have a meal, have fun, have a good time, have a rest, have a party, have a cold. Give: give a performance, give a speech, give advice, give a round of applause. Catch: catch a cold, catch a train, catch a bus, catch a ball. Część połączeń ma dwie poprawne wersje: have a shower i take a shower (have częściej w brytyjskim), have a break i take a break.