Wojewódzki Konkurs z Języka Angielskiego (śląskie) - gramatyka III stopnia

1.Rzeczowniki złożone (compound nouns) - budowa i pisownia

Rzeczownik złożony to jedno pojęcie z dwóch lub więcej wyrazów. Wzory: rzeczownik + rzeczownik (bus stop, toothbrush), przymiotnik + rzeczownik (blackboard, greenhouse), forma -ing + rzeczownik (swimming pool, washing machine), czasownik + przyimek (check-in, breakdown). Wyraz główny stoi zwykle na końcu, a pierwszy go określa: a shoe shop to rodzaj sklepu. Pierwszy rzeczownik zwykle ma liczbę pojedynczą (a shoe shop, nie a shoes shop), choć są wyjątki: a sports centre, a clothes shop. Pisownia bywa łączna (bedroom), rozdzielna (bus stop) albo z łącznikiem (check-in).

2.Rzeczowniki złożone - liczba mnoga i znaczenie

W liczbie mnogiej końcówkę dostaje zwykle wyraz główny, czyli ostatni: bus stops, toothbrushes, swimming pools. Gdy wyraz główny stoi na początku, a po nim jest przyimek lub dopowiedzenie, odmienia się pierwszy: mothers-in-law, passers-by. Złożenie ma inne znaczenie niż wyrażenie z of: a coffee cup to filiżanka do kawy (także pusta), natomiast a cup of coffee - filiżanka z kawą. Pierwszy rzeczownik działa jak przymiotnik: a school bus, a tennis racket. Akcent pada zwykle na pierwszą część: a GREENhouse (szklarnia), ale a green HOUSE to zielony dom.

3.Zaimki względne: who, which, that, whose, where, when

Zaimek względny łączy zdanie przydawkowe z rzeczownikiem, który to zdanie opisuje. Who odnosi się do osób (the girl who sings), which do rzeczy i zwierząt (the bike which I bought), that do osób i rzeczy, ale tylko w zdaniach definiujących, bez przecinków. Whose znaczy czyj, którego i wyraża posiadanie: the boy whose dog is lost. Where wprowadza miejsce (the town where I was born), a when czas (the day when we met). Whom to formalna forma dopełnienia od who, używana zwłaszcza po przyimku: the man to whom I wrote.

4.Zaimki zwrotne (myself, yourself...)

Zaimków zwrotnych używamy, gdy podmiot i dopełnienie to ta sama osoba: He cut himself. Formy: myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves (w liczbie mnogiej końcówka -selves). Stałe zwroty: Help yourself! (Częstuj się!), Enjoy yourselves!, Behave yourself! Wiele polskich czasowników z się nie ma po angielsku zaimka zwrotnego: I feel tired, I can't concentrate, we met at six, she got dressed. Przy dress zaimek dodajemy zwykle dla podkreślenia wysiłku lub samodzielności: The little boy dressed himself.

5.Zaimki emfatyczne (I did it myself) i by myself

Zaimek emfatyczny ma tę samą formę co zwrotny, ale podkreśla, że czynność wykonała właśnie ta osoba, osobiście, często bez niczyjej pomocy: I did it myself. Stoi na końcu zdania albo zaraz po wyrazie, który podkreśla: The headmaster himself gave us the prizes. Zwykle można go usunąć, a zdanie pozostanie poprawne - zniknie tylko nacisk. Zaimka zwrotnego zwykle nie da się usunąć, bo jest dopełnieniem: He hurt himself. By myself, by yourself itd. znaczy sam, w pojedynkę, bez towarzystwa lub pomocy: She lives by herself = She lives on her own.

6.Zaimki wzajemne (each other, one another)

Each other i one another wyrażają wzajemność: każda osoba robi coś drugiej. They looked at each other znaczy, że patrzyli jeden na drugiego, a They looked at themselves - że każdy patrzył na siebie, np. w lustrze. Tradycyjnie each other mówi się o dwóch osobach, a one another o większej grupie, ale dziś formy te stosuje się zamiennie; one another brzmi bardziej formalnie. Forma dzierżawcza: each other's, one another's (They borrowed each other's notes). Przy meet i get married zaimka zwykle nie dodajemy: They met in Paris.

7.Zaimek bezosobowy you (i formalne one)

Zaimek you może odnosić się nie do rozmówcy, lecz do ludzi w ogóle, jak polskie konstrukcje z się, można, nie da się: You can't learn a language in a week. You never know. W stylu bardzo formalnym zamiast you stosuje się one: One should always keep one's promises. Ogólną prawdę można też wyrazić przez people, they (They say it will be a cold winter) albo stroną bierną: English is spoken all over the world. W jednym tekście nie mieszamy you i one w tym samym znaczeniu.

8.Mowa zależna (reported speech) - zdania oznajmujące i następstwo czasów

Gdy czasownik wprowadzający stoi w czasie przeszłym (said, told), czasy w relacji zwykle cofają się o krok - to następstwo czasów (sequence of tenses). Present simple → past simple, present continuous → past continuous, present perfect → past perfect, past simple → past perfect (w mowie często bez zmiany), will → would, can → could, may → might, must → had to (gdy wyraża obowiązek). “I am tired,” she said. → She said (that) she was tired. Past perfect, would, could, should i might się nie zmieniają. Zmieniają się też zaimki: “I like your idea,” Tom told me. → Tom told me he liked my idea.

9.Mowa zależna - pytania (reported questions)

W pytaniu zależnym szyk jest jak w zdaniu oznajmującym: podmiot przed orzeczeniem, bez do, does, did i bez znaku zapytania. Pytania ogólne (na które odpowiada się yes lub no) wprowadza if lub whether: “Are you ready?” → She asked me if I was ready. Pytania szczegółowe zachowują zaimek pytający: “Where do you live?” → He asked me where I lived. “What did you buy?” → She asked what I had bought. Czasowniki wprowadzające: ask, want to know, wonder. Następstwo czasów działa tak samo jak w zdaniach oznajmujących.

10.Mowa zależna - polecenia i prośby (reported commands)

Polecenia relacjonujemy wzorem tell / order + osoba + to + bezokolicznik, a zakazy - not to + bezokolicznik. “Close the window.” → The teacher told me to close the window. “Don't be late.” → Mum told us not to be late. Prośby: ask + osoba + to: “Could you help me, please?” → She asked me to help her. Rady i ostrzeżenia: advise / warn + osoba + (not) to: The doctor advised me to rest. Tryb rozkazujący zamieniamy na bezokolicznik z to, więc nie stosujemy tu następstwa czasów. Błąd: She told me don't be late.

11.Mowa zależna - zmiany określeń czasu i miejsca

Gdy relacjonujemy słowa po czasie lub w innym miejscu, zmieniamy określenia: now → then, today → that day, tonight → that night, yesterday → the day before / the previous day, tomorrow → the next day / the following day, last week → the week before, next week → the following week, ago → before, here → there, this → that, these → those. “I saw him yesterday,” she said. → She said (that) she had seen him the day before. Gdy relacjonujemy tego samego dnia i w tym samym miejscu, określeń zwykle nie zmieniamy; decyduje punkt odniesienia.

12.Mowa zależna - czasowniki wprowadzające (say, tell i inne)

Say łączy się z samą treścią (She said (that) she was busy), a tell z osobą (She told me (that) she was busy); błąd: She said me. Inne czasowniki streszczają intencję: + to + bezokolicznik: agree, offer, promise, refuse (He promised to call); + osoba + to: advise, remind, warn (She reminded me to lock the door); + -ing: admit, deny, suggest (He denied breaking the window); + przyimek + -ing: apologise for, insist on (She apologised for being late). Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie teraźniejszym (She says...), czasów nie cofamy.

13.Had better - mocna rada i ostrzeżenie

Had better (skrót 'd better) + bezokolicznik bez to wyraża mocną radę dotyczącą konkretnej sytuacji, często z ukrytym ostrzeżeniem, że inaczej będą kłopoty: You'd better take an umbrella - it's going to rain. Mimo formy had odnosi się do teraźniejszości lub przyszłości. Przeczenie: had better not + bezokolicznik: We'd better not be late. Błędy: had better to go, had not better go. Had better brzmi mocniej niż should, którym dajemy ogólne rady: You should eat more vegetables.

14.Would rather - wolałbym (+ bezokolicznik bez to)

Would rather (skrót 'd rather) + bezokolicznik bez to wyraża, co ktoś woli zrobić w konkretnej sytuacji: I'd rather stay at home tonight. Porównanie: would rather + bezokolicznik + than + bezokolicznik: I'd rather walk than take the bus. Przeczenie: would rather not: I'd rather not talk about it. Pytanie: Would you rather go by train or by plane? Gdy chcemy, żeby coś zrobiła inna osoba, po would rather pada ta osoba i czas przeszły: I'd rather you stayed here. Błąd: I'd rather to stay.

15.Would prefer - wolałbym (+ to + bezokolicznik)

Would prefer znaczy to samo co would rather, ale łączy się z to + bezokolicznik: I'd prefer to stay at home. Porównanie dwóch czynności: I'd prefer to walk rather than take the bus. Z rzeczownikiem: I'd prefer tea, I'd prefer tea to coffee. Gdy chodzi o inną osobę: would prefer + osoba + to + bezokolicznik: I'd prefer you to come early. Odróżniaj od prefer bez would, które mówi o ogólnych upodobaniach: I prefer swimming to running. Would prefer dotyczy konkretnej sytuacji.

16.Causative Form: have + object + past participle

Konstrukcja have something done mówi, że ktoś wykonał dla nas usługę, zwykle za opłatą: I had my hair cut yesterday (fryzjer mnie ostrzygł). Szyk: have + dopełnienie + past participle. Have odmienia się przez wszystkie czasy: We are having our kitchen painted. She has had her car repaired. I'm going to have my eyes tested. Ta sama konstrukcja opisuje przykre zdarzenie, którego ktoś doznał: He had his phone stolen. Uwaga na szyk: I had cut my hair to past perfect i znaczy, że obciąłem włosy sam.

17.Causative: get + object + past participle oraz have someone do / get someone to do

Get something done znaczy to samo co have something done, ale brzmi mniej formalnie i często podkreśla, że trzeba coś załatwić: I must get my bike repaired. W present simple i past simple pytania i przeczenia tworzymy z do: Did you get your passport renewed? Gdy wymieniamy wykonawcę: have + osoba + bezokolicznik bez to (I had the mechanic check the brakes) albo get + osoba + to + bezokolicznik (I got my brother to help me) - get często znaczy tu, że kogoś przekonaliśmy. W stylu formalnym wybieraj have.

18.Future Perfect: will have + past participle

Future Perfect opisuje czynność, która zostanie zakończona przed określonym momentem w przyszłości: By 2030 I will have finished university. Budowa: will have + past participle; przeczenie: won't have (They won't have arrived by noon); pytanie: Will you have finished the report by Friday? Typowe określenia: by + czas (by Monday, by then), by the time, before. By the time you get home, I will have cooked dinner. Uwaga: w części z by the time stoi present simple, a Future Perfect - w drugiej części zdania.

19.Future Perfect Continuous: will have been + -ing

Future Perfect Continuous podkreśla, jak długo czynność będzie trwała do określonego momentu w przyszłości: By June I will have been learning English for eight years. Budowa: will have been + czasownik z -ing, zwykle z for + okres czasu i z by lub by the time. Future Perfect mówi o rezultacie (ile będzie zrobione), a Future Perfect Continuous - o czasie trwania: By noon she will have written three emails, ale By noon she will have been writing for three hours. Czasowników stanu (know, like) zwykle w tej formie nie używamy.

20.Zdania z podmiotem it (It is said that..., It takes..., It's worth...)

It is said / believed / thought / known that + zdanie to formalny sposób przekazania cudzej opinii: It is said that the castle is haunted = The castle is said to be haunted. It takes + (osoba) + czas + to + bezokolicznik mówi, ile czasu zajmuje czynność: It takes me twenty minutes to get to school; It took them two years to build the bridge. It's worth + -ing znaczy, że warto coś zrobić: It's worth visiting the old town = The old town is worth visiting. Przeczenie: It's not worth waiting. Błąd: It's worth to visit.

21.Zdania przydawkowe definiujące (defining relative clauses)

Zdanie przydawkowe definiujące podaje informację niezbędną, by wiedzieć, o kogo lub o co chodzi. Nie oddzielamy go przecinkami: The girl who lives next door is my cousin. The book that I borrowed from you is great. Można w nim używać who, which, that, whose, where, when; that zastępuje who i which. Porównaj: My sister who lives in London is a doctor (mam kilka sióstr i chodzi o tę z Londynu). Po all, everything, nothing i po stopniu najwyższym najczęściej stoi that: It's the best film that I have ever seen.

22.Zdania przydawkowe niedefiniujące (non-defining relative clauses) i przecinki

Zdanie niedefiniujące dodaje informację dodatkową o osobie lub rzeczy, która jest już jasno określona; można je pominąć bez utraty sensu. Oddzielamy je przecinkami: My father, who is a doctor, works in Kraków. Warsaw, which is the capital of Poland, lies on the Vistula. Nie używamy w nim that i nie pomijamy zaimka. Which po przecinku może odnosić się do całego wcześniejszego zdania: He passed the exam, which surprised everyone. Porównaj: My sister, who lives in London, is a doctor (mam jedną siostrę).

23.Pomijanie zaimka względnego i przyimki w zdaniach przydawkowych

W zdaniu definiującym można pominąć zaimek, który jest dopełnieniem, czyli gdy po nim stoi nowy podmiot: The film (that) we saw was boring. Nie można pominąć zaimka-podmiotu, po którym od razu stoi czasownik: The man who called you is here. Przyimek stawiamy na końcu zdania (the house (which) I live in) albo, w stylu formalnym, przed zaimkiem - wtedy tylko whom lub which: the house in which I live, the person to whom I spoke. Błąd: the person to who I spoke. W zdaniach niedefiniujących zaimka nie pomijamy.

24.Zdania okolicznikowe przyczyny: because, as, since, for

Te spójniki przyczyny łączą się ze zdaniem (podmiot + orzeczenie). Because jest najczęstszy i odpowiada na pytanie why; w krótkiej odpowiedzi używamy właśnie jego: Because I was ill. As i since podają przyczynę znaną lub oczywistą i często stoją na początku zdania: As it was raining, we stayed at home. Since you are here, you can help me. For jest formalny, typowy dla tekstów pisanych; nie stoi na początku zdania, tylko w jego drugiej części, po przecinku: We went home early, for it was getting dark.

25.Przyczyna: because of, due to, for the reason that, on the grounds that

Because of i due to łączą się z rzeczownikiem lub zaimkiem, a nie ze zdaniem: The match was cancelled because of the rain. The delay was due to the storm (due to często stoi po be). Ze zdaniem łączy się dopiero due to the fact that. Formalne spójniki przed pełnym zdaniem to for the reason that (The plan was rejected for the reason that it was too expensive) i on the grounds that - z tego powodu, że, zwykle przy uzasadnianiu decyzji: The school banned phones on the grounds that they distracted students.

26.Zdania okolicznikowe celu: to, in order to, so as to

Cel czynności osoby najczęściej wyrażamy bezokolicznikiem z to: I went to the shop to buy some bread. In order to i so as to znaczą to samo, ale brzmią bardziej formalnie: She left early in order to catch the train. Przeczenie: in order not to, so as not to + bezokolicznik: He spoke quietly so as not to wake the baby. Samo not to w zdaniu celu brzmi zwykle nienaturalnie. Tych form używamy, gdy wykonawca celu jest ten sam co podmiot zdania głównego. Błąd: I went to the shop for buying bread.

27.Cel: so that i for

So that wprowadza zdanie celu z własnym podmiotem, zwykle z can / could albo will / would: I'll write it down so that I won't forget. She spoke slowly so that everyone could understand. Używamy go zwłaszcza wtedy, gdy podmioty obu części są różne. For łączy się z rzeczownikiem: We went out for a walk. Let's stop for lunch. For + -ing opisuje przeznaczenie przedmiotu: This knife is used for cutting bread. Nie stosujemy for + -ing, gdy mówimy o celu czynności osoby: I came here to learn, nie for learning.

28.Cel: with a view to, in case, for fear of

With a view to + -ing (formalnie: z zamiarem, w celu) mówi o dalszym planie; to jest tu przyimkiem: She is saving money with a view to buying a flat. In case + zdanie (na wypadek, gdyby) opisuje środek ostrożności; po in case nie stawiamy will: Take an umbrella in case it rains. For fear of + -ing lub rzeczownik (z obawy przed) podaje, czego chcemy uniknąć: He didn't say a word for fear of making a mistake. Ze zdaniem: for fear (that) + might / should: She hid the letter for fear that someone might read it.

29.Zdania okolicznikowe czasu i miejsca

Zdania czasu wprowadzają when, while, as, as soon as, before, after, until (till), since, once, by the time: While I was cooking, the phone rang. Gdy mówimy o przyszłości, po tych spójnikach stoi present simple lub present perfect, a nie will: I'll call you when I get home. We'll leave as soon as it has stopped raining. Zdania miejsca wprowadzają where, wherever (gdziekolwiek), everywhere (wszędzie, gdzie): Put the book back where you found it. You can sit wherever you like. My dog follows me everywhere I go.

30.Zdania okolicznikowe sposobu: as, as if, as though, (in) the (same) way

As (tak jak) wprowadza zdanie opisujące sposób: Do it as I told you. As if i as though (jakby) znaczą to samo. Gdy porównanie może być prawdą, czasu nie zmieniamy: She looks as if she is tired. Gdy jest nierealne, czas cofamy, a w stylu formalnym piszemy were: He talks as if he knew everything. He behaves as though he were the boss. The way i in the same way (as) mówią o sposobie: I like the way she sings. Do it in the same way as I did. W mowie potocznej zamiast as bywa like - w stylu formalnym go unikaj.

31.Zdania okolicznikowe przyzwolenia: although, even though, despite, in spite of

Although, though i even though (choć, mimo że) łączą się ze zdaniem; even though mocniej podkreśla kontrast: Although it was raining, we went for a walk. Despite i in spite of (mimo, pomimo) łączą się z rzeczownikiem, zaimkiem lub formą -ing: Despite the rain, we went for a walk. In spite of feeling tired, she finished the race. Ze zdaniem łączą się dopiero przez the fact that: Despite the fact that it was raining... Błędy: despite of, in spite it was raining. Po zdaniu z although nie dodajemy but.

32.Przyzwolenie i kontrast: while, whereas, but, on the other hand

While i whereas zestawiają dwa przeciwstawne fakty (podczas gdy, natomiast): My brother loves football, whereas I prefer tennis. Whereas brzmi bardziej formalnie. While na początku zdania może też znaczyć choć: While I understand your point, I don't agree. But (ale) łączy dwie części jednego zdania: The hotel was cheap but comfortable. On the other hand (z drugiej strony) przeciwstawia drugi argument pierwszemu, często po on the one hand, i zwykle zaczyna nowe zdanie: The city is noisy. On the other hand, there is a lot to do there.

33.Przyzwolenie: however, nevertheless, no matter how, whatever

However (jednak) i nevertheless (mimo to, formalne) to przysłówki łączące dwa zdania; stoją zwykle na początku drugiego zdania, po kropce lub średniku, i oddzielamy je przecinkiem: The test was hard. However, most students passed. It was raining; nevertheless, the match went on. No matter how + przymiotnik lub przysłówek + zdanie znaczy bez względu na to, jak: No matter how hard he tried, he couldn't open the door. Whatever (cokolwiek, bez względu na to, co) i no matter what: Whatever happens, I will support you.

34.Zdania wykrzyknikowe (What a...!, How...!)

What a / an + (przymiotnik) + rzeczownik policzalny w liczbie pojedynczej: What a beautiful day! What an interesting story! What + (przymiotnik) + rzeczownik niepoliczalny lub w liczbie mnogiej, bez a: What lovely weather! What nice people! How + przymiotnik lub przysłówek: How kind of you! How fast he runs! Szyk po how jest oznajmujący (podmiot przed czasownikiem), nie pytający. Podobne znaczenie mają such a / such i so: It's such a beautiful day! It's so beautiful! Błąd: What a lovely weather!

35.Trzeci okres warunkowy (third conditional)

Trzeci okres warunkowy opisuje nierzeczywistą sytuację w przeszłości, której nie da się już zmienić, i jej wyobrażony skutek, też w przeszłości. Budowa: If + past perfect, would have + past participle: If you had told me, I would have helped you (nie powiedziałeś, więc nie pomogłem). Zamiast would możliwe could have lub might have: If we had left earlier, we might have caught the train. W stylu formalnym if zastępuje inwersja: Had I known, I would have come. Błąd: If I would have known.

36.Zdania warunkowe mieszane (mixed conditionals): przeszłość → teraźniejszość

Mixed conditionals łączą części drugiego i trzeciego okresu warunkowego, gdy warunek i skutek dotyczą różnych czasów. Najczęstszy typ: nierzeczywisty warunek w przeszłości i jego skutek teraz. Budowa: If + past perfect, would + bezokolicznik bez to: If I had studied medicine, I would be a doctor now. If she hadn't missed the bus, she would be here. Często pojawiają się określenia now, today, still. Gdy skutek też jest w przeszłości (yesterday, last year), wybieramy trzeci okres warunkowy.

37.Zdania warunkowe mieszane: teraźniejszość → przeszłość

Drugi typ zdania mieszanego łączy nierzeczywisty stan obecny, zwykle stały (cecha, umiejętność), z wyobrażonym skutkiem w przeszłości. Budowa: If + past simple, would have + past participle: If I spoke French, I would have understood the guide yesterday (nie znam francuskiego, więc wczoraj nie zrozumiałem). If he weren't so shy, he would have asked her to dance at the party. W stylu formalnym po if piszemy were dla wszystkich osób: If I were taller, I would have been chosen for the team.

38.Zdania warunkowe nierzeczywiste: I wish i if only

I wish i if only (gdyby tylko - mocniej, z żalem) wyrażają pragnienie, by było inaczej niż jest. Teraźniejszość: + past simple (formalnie were): I wish I knew the answer. If only I were taller. Przeszłość: + past perfect: I wish I had studied harder. If only we hadn't missed the train. Chęć, by ktoś lub coś się zmieniło, często z irytacją: + would: I wish you would stop talking. O sobie nie mówimy I wish I would, tylko I wish I could: I wish I could swim. Życzenie, które może się spełnić, wyraża hope: I hope you pass.

39.Suppose i it's (high) time

Suppose / supposing (przypuśćmy, że; a gdyby tak) wprowadza wyobrażoną sytuację. Z past simple działa jak drugi okres warunkowy: Suppose you won the lottery, what would you do? Z past perfect dotyczy przeszłości: Supposing he had seen you, what would you have said? It's time, it's high time i it's about time + podmiot + past simple znaczą, że już pora, a nawet trochę za późno: It's high time you went to bed. Mimo czasu przeszłego chodzi o teraźniejszość. Bez wskazania osoby: it's time + to + bezokolicznik: It's time to go.

40.I'd rather / I'd sooner + inna osoba + czas przeszły

Gdy wolimy, by coś zrobił ktoś inny, po I'd rather lub rzadszym I'd sooner (to samo znaczenie) stoi ta osoba i past simple, choć chodzi o teraźniejszość lub przyszłość: I'd rather you didn't tell anyone. I'd sooner you came tomorrow. Gdy żałujemy cudzego zachowania w przeszłości, używamy past perfect: I'd rather you hadn't said that. Gdy podmiot jest ten sam, stoi bezokolicznik bez to: I'd rather stay at home, I'd sooner stay at home. W stylu formalnym: I'd rather you didn't come, nie I'd rather you don't come.