Olimpiada Języka Angielskiego - realia Stanów Zjednoczonych

1.50 states, Washington D.C., Alaska i Hawaii - podział administracyjny USA

Stany Zjednoczone to federacja 50 stanów (50 states). 48 z nich tworzy zwarty obszar (contiguous states), a dwa leżą osobno: Alaska - największy stan, kupiony od Rosji w 1867 r., oraz Hawaii - archipelag na Pacyfiku. Oba zostały stanami w 1959 r. Stolica, Washington D.C. (District of Columbia), nie należy do żadnego stanu - to dystrykt federalny podległy Kongresowi. Stany (states) dzielą się na hrabstwa (counties); w Luizjanie nazywa się je parishes, a na Alasce boroughs.

2.Regiony USA: New England, the Midwest, the South, the West

New England to sześć stanów północnego wschodu (Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut) z Bostonem - kolebka kolonii purytańskich i rewolucji. The Midwest (m.in. Ohio, Illinois, Iowa) to rolnicze i przemysłowe „serce kraju” z Chicago. The South (od Wirginii po Teksas) wyróżnia historia plantacji, niewolnictwa i Konfederacji oraz odrębna kultura. The West sięga od Gór Skalistych po Pacyfik: Kalifornia, wielkie parki narodowe i mit pogranicza (the frontier).

3.The Bible Belt, the Rust Belt, the Sun Belt - nieformalne „pasy” USA

To potoczne nazwy obszarów o wspólnej cesze, bez urzędowych granic. The Bible Belt to głównie Południe, gdzie silny jest konserwatywny protestantyzm (zwłaszcza ewangelikalny), a religia wpływa na życie publiczne. The Rust Belt („pas rdzy”) to dawne zagłębie przemysłu ciężkiego wokół Wielkich Jezior i na północnym wschodzie (np. Detroit, Cleveland, Pittsburgh), dotknięte upadkiem fabryk od lat 70. XX w. The Sun Belt to ciepłe południe od Florydy po Kalifornię, które przyciąga ludzi i firmy.

4.Ukształtowanie terenu i klimat USA: góry, równiny, jeziora, rzeki

Na zachodzie ciągną się Rocky Mountains (Góry Skaliste), na wschodzie - starsze i niższe Appalachian Mountains (Appalachy). Na wschód od Gór Skalistych rozciągają się Great Plains (Wielkie Równiny) - dawne prerie, dziś zagłębie zbóż i hodowli. Great Lakes to pięć jezior na północy, w większości granicznych z Kanadą: Superior, Michigan, Huron, Erie, Ontario. Mississippi płynie z Minnesoty do Zatoki Meksykańskiej i wraz z Missouri tworzy największy system rzeczny kraju. Grand Canyon w Arizonie wyrzeźbiła rzeka Kolorado. Klimat: od arktycznego na Alasce po tropikalny na Hawajach.

5.Yellowstone i zabytki: Statue of Liberty, Mount Rushmore, Independence Hall

Yellowstone (głównie w stanie Wyoming) to pierwszy park narodowy USA i świata, utworzony w 1872 r.; słynie z gejzerów, m.in. Old Faithful. Parki narodowe chronią najcenniejsze środowisko przyrodnicze kraju. Statue of Liberty w porcie Nowego Jorku to dar Francji odsłonięty w 1886 r., symbol wolności witający imigrantów. Mount Rushmore w Dakocie Południowej to wykute w skale głowy czterech prezydentów. W Independence Hall w Filadelfii przyjęto Deklarację niepodległości (1776) i opracowano konstytucję (1787).

6.Constitution (1787), Bill of Rights i amendments

Konstytucję USA uchwalono w 1787 r. na konwencji w Filadelfii; weszła w życie w 1789 r. i uchodzi za najstarszą wciąż obowiązującą spisaną konstytucję państwa. Składa się z preambuły (zaczyna się od słów „We the People”) i siedmiu artykułów. Zmienia się ją poprawkami (amendments): w stosowanym dotąd trybie potrzeba dwóch trzecich głosów w obu izbach Kongresu i ratyfikacji przez trzy czwarte stanów. Poprawek jest 27. Pierwsze dziesięć, ratyfikowane w 1791 r., to Bill of Rights - gwarancje m.in. wolności słowa, religii, prasy i zgromadzeń oraz uczciwego procesu.

7.Separation of powers i checks and balances

Trójpodział władzy (separation of powers) rozdziela ją między trzy gałęzie (branches): ustawodawczą (legislative) - Kongres, wykonawczą (executive) - prezydenta, i sądowniczą (judicial) - Sąd Najwyższy i sądy federalne. System checks and balances („hamulce i równowaga”) sprawia, że każda gałąź kontroluje pozostałe: prezydent może zawetować ustawę, Kongres może odrzucić weto i usunąć prezydenta z urzędu, Senat zatwierdza nominacje sędziów i ministrów, a sądy mogą uznać ustawę lub decyzję prezydenta za niezgodną z konstytucją.

8.President i Cabinet: kadencja, veto, Commander-in-Chief, Secretary of State, impeachment

Prezydent jest głową państwa, szefem rządu i zwierzchnikiem sił zbrojnych (Commander-in-Chief). Kadencja trwa 4 lata; 22. poprawka (1951) pozwala wygrać wybory najwyżej dwa razy. Kandydat musi być obywatelem od urodzenia, mieć co najmniej 35 lat i przez co najmniej 14 lat mieszkać w USA. Prezydent podpisuje lub wetuje ustawy (veto) i mianuje - za zgodą Senatu - sędziów oraz członków gabinetu (Cabinet), czyli szefów departamentów; Secretary of State kieruje dyplomacją. Impeachment: Izba Reprezentantów stawia zarzuty, a Senat sądzi i może usunąć z urzędu większością 2/3 głosów.

9.Congress: Senate i House of Representatives

Kongres to dwuizbowy parlament obradujący na Kapitolu (the Capitol) w Waszyngtonie. Senate liczy 100 senatorów - po dwóch z każdego stanu, wybieranych na 6 lat; co dwa lata wymienia się jedną trzecią składu. House of Representatives ma 435 członków wybieranych na 2 lata, a liczba miejsc stanu zależy od liczby ludności. Izbie przewodzi Speaker of the House, Senatowi formalnie wiceprezydent. Wybory do Kongresu w połowie kadencji prezydenta to midterm elections. Senat zatwierdza traktaty i nominacje, a ustawy podatkowe muszą wyjść z Izby.

10.Supreme Court i judicial review

Supreme Court (Sąd Najwyższy) to najwyższy sąd federalny i ostateczny interpretator konstytucji. Zasiada w nim dziewięcioro sędziów (justices): przewodniczący (Chief Justice) i ośmioro Associate Justices. Mianuje ich prezydent za zgodą Senatu, dożywotnio (life tenure), co ma chronić ich niezależność. Judicial review to prawo sądów do badania, czy ustawy i działania władz są zgodne z konstytucją, i do ich unieważniania. Nie zapisano go wprost w konstytucji - Sąd wywiódł je z konstytucji w sprawie Marbury v. Madison (1803).

11.Partie polityczne: Democratic Party, Republican Party i primaries

W USA działa system dwupartyjny. Democratic Party (symbol: osioł, kolor niebieski) jest dziś partią bardziej liberalną, a Republican Party, zwana GOP - Grand Old Party (symbol: słoń, kolor czerwony) - bardziej konserwatywną. Stany głosujące zwykle na demokratów to blue states, na republikanów - red states, a niepewne - swing states. Kandydata partii na prezydenta wyłaniają prawybory (primaries) lub zebrania wyborców (caucuses) w poszczególnych stanach, a oficjalnie zatwierdza go krajowa konwencja partii (national convention).

12.Proces wyborczy: Electoral College, Election Day i inauguration

Prezydenta wybiera się pośrednio. W Election Day - we wtorek po pierwszym poniedziałku listopada - obywatele głosują w stanach na elektorów. Electoral College liczy 538 elektorów; stan ma ich tylu, ilu łącznie senatorów i członków Izby Reprezentantów, a D.C. ma 3. Wygrywa ten, kto zdobędzie co najmniej 270 głosów. Prawie wszystkie stany stosują zasadę winner-take-all: zwycięzca w stanie bierze wszystkich jego elektorów, dlatego można wygrać wybory bez większości głosów w skali kraju. Inauguration (zaprzysiężenie) odbywa się 20 stycznia.

13.Proces ustawodawczy: bill, veto, override

Projekt ustawy (bill) może wnieść tylko członek Kongresu. Projekt trafia do komisji (committee), a potem pod głosowanie; musi zostać przyjęty w tym samym brzmieniu przez obie izby - House of Representatives i Senate. Następnie dostaje go prezydent, który może go podpisać - wtedy bill staje się ustawą (law, act) - albo zawetować (veto). Kongres może odrzucić weto (override) większością dwóch trzecich głosów w każdej izbie. Jeśli prezydent przez 10 dni (bez niedziel) nie zrobi nic, a Kongres obraduje, ustawa wchodzi w życie bez podpisu.

14.Federalizm (federalism): władza federalna a stany

Federalizm to podział władzy między rząd federalny a stany. Władze federalne odpowiadają m.in. za obronę, politykę zagraniczną, walutę i handel między stanami. Dziesiąta poprawka mówi, że uprawnienia nieprzekazane federacji należą do stanów lub narodu - stąd stany decydują np. o szkolnictwie, policji, prawie rodzinnym i większości prawa karnego. Każdy stan ma własną konstytucję, gubernatora (governor), legislaturę i sądy. Gdy prawo stanowe jest sprzeczne z federalnym, pierwszeństwo ma federalne (Supremacy Clause).

15.Symbolika narodowa: Stars and Stripes, The Star-Spangled Banner, bald eagle, Pledge of Allegiance, Great Seal

Flaga, zwana Stars and Stripes, ma 13 pasów (pierwsze kolonie) i 50 gwiazd (stany). Hymn The Star-Spangled Banner to wiersz Francisa Scotta Keya z 1814 r., napisany podczas wojny z Wielką Brytanią; hymnem jest oficjalnie od 1931 r. Bald eagle (bielik amerykański) to symbol kraju od 1782 r., widoczny na Great Seal - wielkiej pieczęci państwa z dewizą E pluribus unum („z wielu jeden”). Pledge of Allegiance to ślubowanie wierności fladze i republice, recytowane m.in. w szkołach, z prawą ręką na sercu.

16.Branże i rynek pracy: Silicon Valley, Wall Street, Hollywood, Detroit

Silicon Valley (rejon Zatoki San Francisco, Kalifornia) to centrum firm technologicznych. Wall Street na Manhattanie w Nowym Jorku - symbol finansów i adres giełdy. Hollywood, dzielnica Los Angeles - stolica przemysłu filmowego. Detroit (Michigan), zwane Motor City - kolebka przemysłu samochodowego (Ford, General Motors, Chrysler). Rynek pracy jest elastyczny: w większości stanów obowiązuje at-will employment, czyli umowę można rozwiązać w każdej chwili, byle nie z powodów zakazanych prawem. Pracowników fizycznych nazywa się blue-collar workers, a umysłowych - white-collar workers.

17.Instytucje finansowe: Federal Reserve, New York Stock Exchange i dolar

Federal Reserve System (potocznie the Fed), utworzony w 1913 r., to bank centralny USA: prowadzi politykę pieniężną, ustala stopy procentowe i nadzoruje banki. New York Stock Exchange (NYSE) przy Wall Street to jedna z największych giełd papierów wartościowych świata; krach na niej w październiku 1929 r. zapoczątkował Wielki Kryzys (the Great Depression). Dolar (US dollar, potocznie buck) dzieli się na 100 centów; monety mają zwyczajowe nazwy: penny (1 cent), nickel (5), dime (10), quarter (25).

18.Źródła prawa w USA: Constitution, common law, federal i state law

Najwyższym prawem kraju jest Constitution - żadna ustawa nie może być z nią sprzeczna. System prawny wywodzi się z angielskiego common law: obok ustaw (statutes) źródłem prawa są wcześniejsze orzeczenia sądów, czyli precedensy (precedents), którymi sędziowie kierują się w podobnych sprawach. Wyjątkiem jest Luizjana, której prawo cywilne ma korzenie francuskie. Prawo dzieli się na federalne (federal law), wspólne dla całego kraju, i stanowe (state law), które różni się między stanami, np. w sprawie kary śmierci czy przepisów drogowych.

19.Declaration of Independence (1776) oraz 13th, 14th i 19th Amendment

Declaration of Independence, przyjęta 4 lipca 1776 r. w Filadelfii przez Kongres Kontynentalny, ogłosiła niepodległość 13 kolonii od Wielkiej Brytanii; jej głównym autorem był Thomas Jefferson. Głosi, że ludzie są stworzeni równymi i mają niezbywalne prawa do życia, wolności i dążenia do szczęścia. Późniejsze poprawki do konstytucji rozszerzały te prawa: 13th Amendment (1865) zniosła niewolnictwo, 14th Amendment (1868) dała obywatelstwo urodzonym w USA i równą ochronę prawa, a 19th Amendment (1920) przyznała kobietom prawo wyborcze.

20.Brown v. Board of Education (1954) i Civil Rights Act (1964)

Po wojnie secesyjnej stany Południa wprowadziły segregację rasową (Jim Crow laws), a Sąd Najwyższy zaakceptował ją w 1896 r. w sprawie Plessy v. Ferguson zasadą „separate but equal”. W 1954 r. w wyroku Brown v. Board of Education Sąd jednogłośnie uznał segregację rasową w szkołach publicznych za niezgodną z konstytucją. Civil Rights Act z 1964 r., podpisany przez Lyndona B. Johnsona, zakazał dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, religię i pochodzenie narodowe w miejscach publicznych (np. hotelach i restauracjach) i w pracy, gdzie objął też płeć.

21.Sądy federalne i stanowe, jury, Miranda rights

W USA działają równolegle dwa systemy sądów. Sądy stanowe (state courts) rozpatrują większość spraw - karnych, rodzinnych, cywilnych. Sądy federalne (district courts, courts of appeals i Supreme Court) zajmują się sprawami z prawa federalnego i konstytucji oraz sporami między stanami. W poważnych sprawach karnych oskarżony ma zagwarantowane w konstytucji prawo do procesu przed ławą przysięgłych (jury) - zwykle 12 obywateli, którzy orzekają o winie. Miranda rights to pouczenie zatrzymanego m.in. o prawie do milczenia i do adwokata; wynika z wyroku Miranda v. Arizona (1966).

22.Rozdział Kościoła od państwa: First Amendment

W USA nie ma religii państwowej. First Amendment (pierwsza poprawka, 1791) zawiera dwie klauzule o religii: Establishment Clause zakazuje Kongresowi ustanawiania religii lub wspierania którejś z nich, a Free Exercise Clause chroni swobodę praktykowania wiary. Thomas Jefferson nazwał tę zasadę „murem rozdziału” między Kościołem a państwem (separation of church and state). W praktyce oznacza to m.in., że szkoły publiczne nie organizują modlitw. Ta sama poprawka chroni też wolność słowa, prasy, zgromadzeń i petycji.

23.Wyznania w USA: Puritans, Baptists, Methodists, evangelicals, katolicyzm, Mormons, Amish

Protestantyzm dominuje od czasów kolonii: Puritans (purytanie) założyli w XVII w. kolonie w Nowej Anglii. Do największych tradycji należą dziś Baptists (silni na Południu) i Methodists, a evangelicals to protestanci różnych Kościołów, kładący nacisk na Biblię i osobiste nawrócenie. Katolicyzm jest największym pojedynczym Kościołem; wzmocniła go imigracja z Irlandii, Włoch, Polski i Ameryki Łacińskiej. Mormons - Kościół założony w 1830 r. przez Josepha Smitha - skupiają się w Utah. Amish, m.in. w Pensylwanii i Ohio, żyją w wiejskich wspólnotach i ograniczają korzystanie z nowoczesnej techniki.

24.Szkoły w USA: elementary, middle i high school; public i private schools

Edukacja szkolna, zwana K-12, trwa od zerówki (kindergarten) do klasy 12. Elementary school obejmuje zwykle kindergarten i klasy 1-5, middle school - klasy 6-8 (starszy model: junior high, zwykle klasy 7-9), a high school - klasy 9-12; uczniowie tych czterech klas to freshman, sophomore, junior i senior. Naukę kończy high school diploma. Public schools są bezpłatne, finansowane z podatków i zarządzane przez lokalne okręgi szkolne (school districts); o programie decydują stany i okręgi, nie rząd federalny. Private schools pobierają czesne (tuition); wiele z nich prowadzą Kościoły.

25.SAT, community college, college i university

O przyjęciu na studia decydują m.in. średnia ocen ze szkoły (GPA - grade point average), wynik standaryzowanego testu SAT lub ACT, esej i zajęcia dodatkowe. Community college to dwuletnia, tania uczelnia lokalna: daje associate degree i pozwala przenieść się na czteroletnie studia. College to potocznie studia pierwszego stopnia (undergraduate), zakończone po 4 latach stopniem bachelor's degree. University jest większy - prowadzi też studia graduate: master's degree i doktorat (PhD). Uczelnie dzielą się na stanowe (public) i prywatne.

26.Ivy League

Ivy League („Liga Bluszczowa”) to grupa ośmiu prestiżowych prywatnych uniwersytetów na północnym wschodzie USA: Harvard, Yale, Princeton, Columbia, Brown, Cornell, Dartmouth College i University of Pennsylvania. Nazwa pochodzi od ligi sportowej tych uczelni, a dziś oznacza elitarność i ostrą selekcję kandydatów. Siedem z nich powstało jeszcze w czasach kolonialnych; najstarszy jest Harvard, założony w 1636 r. w Cambridge koło Bostonu. Słynne uczelnie spoza ligi to np. MIT i Stanford.

27.Zróżnicowanie etniczne i klasy społeczne: Native Americans, African Americans, Hispanics, Asian Americans

Społeczeństwo USA tworzą grupy o różnym pochodzeniu. Native Americans to rdzenni mieszkańcy; w XIX w. wypierano ich z ziem, a część żyje dziś w rezerwatach (reservations). African Americans to w większości potomkowie ludzi przywiezionych z Afryki jako niewolnicy. Hispanics mają korzenie w krajach hiszpańskojęzycznych, a Latinos w Ameryce Łacińskiej; grupy te w dużej mierze się pokrywają. Asian Americans - m.in. w Chinach, Indiach i na Filipinach. Klasy społeczne określa się jako upper, middle i working class; ideał awansu dzięki własnej pracy to American Dream.

28.Imigracja: Ellis Island, melting pot i salad bowl

USA to kraj imigrantów. Ellis Island w porcie Nowego Jorku, obok Statuy Wolności, była w latach 1892-1954 główną stacją kontroli przybyszów - przeszło przez nią około 12 milionów osób, głównie z Europy. Melting pot („tygiel”) to model, w którym imigranci stapiają się w jeden naród i przyjmują wspólną kulturę (asymilacja). Salad bowl („miska sałatki”) to nowsza metafora: grupy żyją razem, ale zachowują własny język, tradycje i tożsamość (wielokulturowość). Prawo stałego pobytu i pracy daje Green Card.

29.Ruch praw obywatelskich (the Civil Rights Movement): Rosa Parks i Martin Luther King Jr.

Ruch z lat 50. i 60. XX w. walczył bez przemocy o zniesienie segregacji rasowej i równe prawa dla Afroamerykanów. W 1955 r. w Montgomery (Alabama) Rosa Parks odmówiła ustąpienia miejsca w autobusie białemu pasażerowi; jej aresztowanie wywołało ponadroczny bojkot autobusów. Kierował nim pastor Martin Luther King Jr., późniejszy lider ruchu. W 1963 r. podczas Marszu na Waszyngton wygłosił przemówienie „I Have a Dream”, a w 1964 r. dostał Pokojową Nagrodę Nobla. Zginął w zamachu w Memphis w 1968 r. Owocem ruchu są Civil Rights Act (1964) i Voting Rights Act (1965).

30.Prasa: The New York Times, The Washington Post, The Wall Street Journal

The New York Times (zał. 1851) to jeden z najbardziej wpływowych dzienników opiniotwórczych, nazywany „newspaper of record”. The Washington Post, dziennik stolicy, zasłynął ujawnieniem afery Watergate: teksty reporterów Boba Woodwarda i Carla Bernsteina przyczyniły się do dymisji prezydenta Nixona w 1974 r. The Wall Street Journal z Nowego Jorku specjalizuje się w gospodarce i finansach. Wolność prasy chroni First Amendment, a najważniejsze wyróżnienie dziennikarskie to Pulitzer Prize.

31.Radio, telewizja i internet: ABC, CBS, NBC, PBS, CNN

Rynek telewizyjny ukształtowały trzy wielkie prywatne sieci (the Big Three networks): NBC, CBS i ABC, które zaczynały jako sieci radiowe i utrzymują się z reklam. PBS (Public Broadcasting Service) to niekomercyjna telewizja publiczna, finansowana m.in. z dotacji i datków widzów; jej radiowym odpowiednikiem jest NPR. CNN, założona w 1980 r. przez Teda Turnera w Atlancie, była pierwszą całodobową stacją informacyjną. Media w USA są w większości prywatne. Dziś ważnym źródłem informacji jest internet: serwisy gazet, media społecznościowe i podcasty.

32.Sport: baseball, American football i Super Bowl, basketball i NBA, ice hockey

Baseball, zwany narodową rozrywką Amerykanów, rozgrywa się w lidze MLB; finał sezonu to World Series. American football uchodzi za najpopularniejszy sport widowiskowy: sezon ligi NFL kończy mecz Super Bowl, jedno z najchętniej oglądanych wydarzeń telewizyjnych roku. Basketball wymyślił w 1891 r. James Naismith w Springfield (Massachusetts); zawodowa liga to NBA. Ice hockey rozgrywany jest w lidze NHL, wspólnej z Kanadą. Ważny jest też sport szkolny i akademicki (college sports), z którego ligi zawodowe wybierają graczy w drafcie.

33.Kultura i sztuka: Broadway, jazz, Hollywood, Smithsonian

Broadway to ulica i dzielnica teatrów na Manhattanie w Nowym Jorku, centrum musicalu i teatru komercyjnego; najlepsze spektakle dostają nagrody Tony. Jazz narodził się na początku XX w. w Nowym Orleanie w środowisku Afroamerykanów; jego legendy to Louis Armstrong i Duke Ellington. Hollywood, dzielnica Los Angeles, jest stolicą kina; Akademia Filmowa przyznaje co roku Oscary (Academy Awards). Smithsonian Institution w Waszyngtonie to największy na świecie zespół muzeów i ośrodków badawczych, m.in. National Air and Space Museum.

34.Tradycje i święta: Thanksgiving, Independence Day, Memorial Day, Martin Luther King Jr. Day, Halloween

Thanksgiving (Święto Dziękczynienia) przypada w czwarty czwartek listopada: rodzinny obiad z indykiem nawiązuje do uczty Pielgrzymów z Plymouth w 1621 r. Independence Day (4 lipca) upamiętnia Deklarację niepodległości z 1776 r. - parady, pikniki, fajerwerki. Memorial Day (ostatni poniedziałek maja) to dzień pamięci poległych żołnierzy i nieoficjalny początek lata. Martin Luther King Jr. Day (trzeci poniedziałek stycznia) czci lidera ruchu praw obywatelskich. Halloween (31 października) nie jest dniem wolnym: przebrania, dynie i trick-or-treating.

35.Kuchnia: hamburger, barbecue, apple pie, Tex-Mex

Kuchnia USA łączy tradycje imigrantów i regionów. Hamburger - kotlet wołowy w bułce, którego nazwa pochodzi od niemieckiego Hamburga - stał się symbolem fast foodu. Barbecue (BBQ) to powolne pieczenie i wędzenie mięsa w dymie, specjalność Południa z regionalnymi stylami (np. Texas, Kansas City, Carolina). Apple pie, szarlotka pod kruchym wierzchem, uchodzi za symbol amerykańskości - stąd zwrot „as American as apple pie”. Tex-Mex łączy kuchnię Teksasu i Meksyku: nachos, fajitas, chili con carne.

36.Postaci historyczne: George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, Franklin D. Roosevelt

George Washington dowodził armią w wojnie o niepodległość i był pierwszym prezydentem (1789-1797). Thomas Jefferson, główny autor Deklaracji niepodległości i trzeci prezydent, kupił od Francji Luizjanę (Louisiana Purchase, 1803), podwajając obszar kraju. Abraham Lincoln, prezydent w czasie wojny secesyjnej (1861-1865), utrzymał jedność Unii i ogłosił Proklamację emancypacji (1863); zginął w zamachu w 1865 r. Franklin D. Roosevelt (FDR), wybrany cztery razy, zwalczał Wielki Kryzys programem New Deal i przewodził krajowi w II wojnie światowej.

37.Ludzie nauki i techniki: Benjamin Franklin, Thomas Edison, Neil Armstrong

Benjamin Franklin (1706-1790) - drukarz, uczony i dyplomata z Filadelfii, jeden z Ojców Założycieli (Founding Fathers): badał elektryczność i wynalazł piorunochron, a podpisał zarówno Deklarację niepodległości, jak i konstytucję. Thomas Edison (1847-1931) - wynalazca fonografu i praktycznej żarówki, twórca laboratorium w Menlo Park, autor ponad tysiąca patentów. Neil Armstrong (1930-2012) - astronauta, dowódca misji Apollo 11, który 20 lipca 1969 r. jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu - zwycięstwo USA w wyścigu kosmicznym (Space Race) z ZSRR w czasie zimnej wojny.

38.Ludzie kultury i ikony kultury popularnej: Mark Twain, Ernest Hemingway, Walt Disney, Elvis Presley, Marilyn Monroe

Mark Twain (właśc. Samuel Clemens, 1835-1910) - autor powieści „The Adventures of Tom Sawyer” i „Adventures of Huckleberry Finn”, osadzonych nad Missisipi. Ernest Hemingway (1899-1961) - mistrz oszczędnego stylu, autor „The Old Man and the Sea”, laureat Nagrody Nobla (1954). Walt Disney (1901-1966) - twórca Myszki Miki (1928), filmu animowanego „Snow White and the Seven Dwarfs” (1937) i Disneylandu (1955). Elvis Presley (1935-1977) - „King of Rock and Roll”, związany z Memphis. Marilyn Monroe (1926-1962) - aktorka, symbol Hollywood lat 50.

39.Proza: John Steinbeck „The Chrysanthemums”, Dorothy Parker „A Telephone Call”

John Steinbeck (1902-1968), laureat Nagrody Nobla (1962), autor „The Grapes of Wrath” i „Of Mice and Men”, pisał o zwykłych ludziach z Kalifornii. Opowiadanie „The Chrysanthemums” (1937) rozgrywa się w Salinas Valley: Elisa Allen, żona farmera i hodowczyni chryzantem, po spotkaniu z wędrownym rzemieślnikiem odczuwa ograniczenia swojego życia. Dorothy Parker (1893-1967) - satyryczka i poetka związana z magazynem „The New Yorker” i kręgiem Algonquin Round Table. „A Telephone Call” to monolog wewnętrzny kobiety, która rozpaczliwie czeka na telefon od mężczyzny.

40.Poezja: Wallace Stevens „Sunday Morning”, Amy Lowell „Patterns”, Marianne Moore „Poetry”, Carl Sandburg „Chicago”

Cztery wiersze amerykańskiego modernizmu, pierwodruki w czasopismach z lat 1914-1919. Wallace Stevens (1879-1955) w „Sunday Morning” (tom „Harmonium”) rozważa, czy piękno ziemskiego świata może zastąpić tradycyjną wiarę. Amy Lowell (1874-1925), czołowa imagistka, w „Patterns” daje monolog kobiety w ogrodzie, skrępowanej konwenansami, która dowiaduje się o śmierci narzeczonego na wojnie. Marianne Moore (1887-1972) w „Poetry” pyta, czym jest prawdziwa poezja. Carl Sandburg (1878-1967) w „Chicago” (tom „Chicago Poems”) wierszem wolnym sławi siłę i surowość przemysłowego miasta.