Ilustracja do zestawu: Olimpiada Języka Angielskiego - słownictwo, kolokacje, idiomy

Angielski

Olimpiada Języka Angielskiego - słownictwo, kolokacje, idiomy

Kolokacje, czasowniki frazowe, idiomy i słowotwórstwo na poziomie C1-C2, a także rejestr formalny i nieformalny, słownictwo akademickie i wyrazy często mylone. Każde wyrażenie z przykładem po angielsku. Zestaw dla uczniów szkół ponadpodstawowych przygotowujących się do Olimpiady Języka Angielskiego.

Szkoła średnia40 fiszek50 pytań w 5 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

1.Kolokacje (collocations) czasownik + rzeczownik: draw a conclusion, pose a threat, meet a deadline

Kolokacja to utrwalone połączenie wyrazów, które zwyczajowo występują razem. draw a conclusion (from sth) - wyciągnąć wniosek: What conclusions can we draw from these figures? Także reach a conclusion (dojść do wniosku) i jump to conclusions (wyciągać pochopne wnioski). pose a threat (to sth) - stanowić zagrożenie: Rising sea levels pose a threat to coastal towns; podobnie pose a risk, pose a challenge. meet a deadline - dotrzymać terminu: We worked late to meet the deadline; miss a deadline - nie zdążyć; meet a requirement - spełnić wymóg.

2.Kolokacje czasownik + rzeczownik: raise awareness, bear a grudge, strike a balance

raise awareness (of / about sth) - zwiększać świadomość, uświadamiać: The campaign aims to raise awareness of mental health issues; także raise concerns, raise doubts (zgłosić obawy, wątpliwości). bear a grudge (against sb) - żywić urazę: He still bears a grudge against his former boss; także bear a resemblance to sb (być podobnym do kogoś), bear sth in mind (pamiętać o czymś). strike a balance (between A and B) - znaleźć złoty środek: It is hard to strike a balance between work and family life; także strike a deal (dobić targu).

3.Kolokacje z make i do (poziom zaawansowany)

make łączy się zwykle z tworzeniem i wynikiem, do - z czynnością i pracą, ale wielu połączeń trzeba się po prostu nauczyć. make headway - robić postępy: We are finally making headway with the project; make amends (for sth) - zadośćuczynić, naprawić krzywdę; make allowances for sb - brać poprawkę na czyjąś sytuację, traktować ulgowo. do harm / do damage - wyrządzać szkodę: The scandal did lasting damage to his reputation; do sb a favour - wyświadczyć przysługę; do your utmost - zrobić wszystko, co w twojej mocy; do research - prowadzić badania.

4.Kolokacje z take: take sth into account, take sth for granted, take offence, take precedence

take sth into account (= take sth into consideration) - brać coś pod uwagę: The judge took his age into account. take sth for granted - uważać coś za oczywiste, nie doceniać: We take clean water for granted. take offence (at sth) - obrazić się: She took offence at his remark. take precedence over sth - mieć pierwszeństwo przed czymś: Safety takes precedence over speed. take issue with sth - nie zgadzać się z czymś, polemizować: I must take issue with that claim. take pride in sth - być dumnym z czegoś, przykładać się do tego: He takes pride in his work.

5.Kolokacje przymiotnik + rzeczownik: a foregone conclusion, a vested interest, a far-fetched idea

a foregone conclusion - sprawa przesądzona, wynik pewny z góry: The result of the vote was a foregone conclusion. a vested interest (in sth) - osobisty interes w czymś, zwykle finansowy, który odbiera bezstronność: Oil companies have a vested interest in blocking the reform. a far-fetched idea - naciągany, mało prawdopodobny pomysł: The plot of the film is rather far-fetched. Podobnie: a heated debate - gorąca, zacięta dyskusja; a sweeping statement / a sweeping generalisation - zbyt ogólne, niepoparte dowodami stwierdzenie.

6.Kolokacje przymiotnik + rzeczownik: ryzyko, szanse i problemy

a narrow escape - uniknięcie nieszczęścia o włos: We had a narrow escape when the brakes failed. a slim chance - nikła szansa: There is only a slim chance of success. a golden opportunity - wyjątkowa, niepowtarzalna okazja. a pressing issue - pilna, nagląca sprawa: Housing is the most pressing issue for young people. a vicious circle - błędne koło: Debt and poverty form a vicious circle. a blatant lie - bezczelne, oczywiste kłamstwo. a stark contrast - jaskrawy kontrast: The figures stand in stark contrast to last year's.

7.Kolokacje przysłówek + przymiotnik: bitterly disappointed, highly controversial, utterly ridiculous, deeply rooted

Przysłówek wzmacniający dobiera się do konkretnego przymiotnika. bitterly disappointed - gorzko rozczarowany (także bitterly cold). highly controversial - wysoce kontrowersyjny (także highly unlikely, highly qualified). utterly ridiculous - całkowicie absurdalny; utterly stoi przy przymiotnikach skrajnych, zwykle negatywnych (utterly useless). deeply rooted - głęboko zakorzeniony: deeply rooted prejudices (także deeply concerned, deeply moved). Ponadto: acutely aware - w pełni świadomy; heavily dependent on - silnie uzależniony od.

8.Kolokacje przysłówek + czasownik: strongly recommend, firmly believe, categorically deny

Czasowniki opinii i mówienia mają typowe przysłówki. strongly recommend / strongly object to sth - stanowczo polecać / sprzeciwiać się. firmly believe - być głęboko przekonanym: I firmly believe that education changes lives. categorically deny - kategorycznie zaprzeczyć: The minister categorically denied the allegations. flatly refuse - stanowczo, bez ogródek odmówić. thoroughly enjoy - czerpać z czegoś wielką przyjemność. vaguely remember - pamiętać jak przez mgłę. deeply regret - głęboko żałować: We deeply regret any inconvenience caused.

9.Binomials (stałe pary wyrazów): pros and cons, by and large, sick and tired, odds and ends

Binomial to stała para wyrazów połączona zwykle spójnikiem and albo or, o stałym szyku (nie: cons and pros). pros and cons - zalety i wady: weigh up the pros and cons. by and large - ogólnie rzecz biorąc, w zasadzie: By and large, the plan worked. sick and tired (of sth) - mieć czegoś serdecznie dość: I am sick and tired of your excuses. odds and ends - drobiazgi, różności: a drawer full of odds and ends. Także: part and parcel of sth - nieodłączna część czegoś; ups and downs - wzloty i upadki; safe and sound - cały i zdrowy.

10.Czasowniki frazowe (phrasal verbs) - zmiany i plany: bring about, rule out, fall through, set out

bring about - spowodować, doprowadzić do czegoś (zwykle do zmiany): The crisis brought about a change of government. rule out - wykluczyć: The police have not ruled out arson. fall through - nie dojść do skutku (o planie, umowie): The deal fell through at the last minute. set out - 1) wyruszyć: They set out at dawn; 2) set out to do sth - postawić sobie za cel: She set out to prove them wrong; 3) przedstawić, wyłożyć: The report sets out the main findings. Także: call off - odwołać; carry out - przeprowadzić (carry out research, a survey).

11.Phrasal verbs wieloznaczne: take in, make out, put off, turn out, bring up

Jeden czasownik frazowy ma często kilka znaczeń. take in - 1) oszukać, nabrać (zwykle w stronie biernej): I was completely taken in by his story; 2) przyswoić, ogarnąć umysłem: It was too much to take in; 3) przyjąć pod swój dach. make out - dostrzec, rozszyfrować: I could not make out the signature. put off - 1) odłożyć na później; 2) zniechęcić: The smell put me off. turn out - 1) okazać się: It turned out to be true; 2) przybyć, stawić się (stąd a turnout - frekwencja). bring up - 1) wychować; 2) poruszyć temat: Why did you bring that up?

12.Phrasal verbs trzyczęściowe z with: do away with, get away with, put up with

Czasownik + przysłówek + przyimek tworzą nierozdzielną całość; dopełnienie stoi na końcu. do away with sth - znieść, zlikwidować: The school did away with uniforms. get away with sth - uniknąć kary, ujść komuś na sucho: He cheated and got away with it. put up with sb / sth - znosić, tolerować: I cannot put up with this noise any longer. come up with sth - wymyślić, wpaść na (pomysł, rozwiązanie): She came up with a brilliant plan. come down with sth - zachorować na coś: He came down with flu. keep up with sb / sth - nadążać za kimś lub czymś.

13.Phrasal verbs trzyczęściowe z on: brush up on, cut down on, look down on

brush up on sth - odświeżyć, podszlifować wiedzę lub umiejętność: I need to brush up on my French before the trip. cut down on sth - ograniczyć (ilość, spożycie): The doctor told him to cut down on sugar. look down on sb - patrzeć na kogoś z góry, gardzić: She looks down on people who have not been to university. Podobnie: cut back on sth - ograniczyć wydatki na coś: The company is cutting back on staff training. catch up on sth - nadrobić zaległości (catch up on sleep). pick up on sth - zauważyć, wychwycić coś: Nobody picked up on the mistake.

14.Phrasal verbs trzyczęściowe z to i for: live up to, make up for, face up to

live up to sth - sprostać czemuś, spełnić (oczekiwania, obietnice): The film did not live up to my expectations. make up for sth - zrekompensować, nadrobić: Nothing can make up for lost time. face up to sth - stawić czoła, pogodzić się z trudną prawdą: He must face up to his responsibilities. stand up for sb / sth - stanąć w obronie, bronić: Always stand up for your rights. get round to (doing) sth - wreszcie się za coś zabrać: I never got round to answering her letter. Po przyimku to stoi tu rzeczownik albo forma -ing, a nie bezokolicznik.

15.Phrasal verbs - trudności i ich pokonywanie: come up against, run into, get over

come up against sth - napotkać (trudność, opór, sprzeciw): The reformers came up against fierce opposition. run into sth - popaść w kłopoty, natknąć się na coś: The firm ran into financial difficulties. get over sth - dojść do siebie po czymś, przezwyciężyć: It took her months to get over the illness. get by (on sth) - jakoś sobie radzić: They get by on one salary. pull through - wyjść z ciężkiej choroby lub kryzysu: The doctors think he will pull through. give in (to sth) - ulec, ustąpić: The government refused to give in to pressure.

16.Phrasal verbs - słabnięcie i koniec: wear off, die down, peter out, wear out

wear off - stopniowo mijać, przestawać działać (o leku, bólu, wrażeniu nowości): The effect of the painkillers wore off. die down - ucichnąć, osłabnąć (o wietrze, hałasie, emocjach): We waited for the storm to die down. peter out - stopniowo zaniknąć, wygasnąć: The protests petered out after a few weeks. die out - wymrzeć, zaniknąć całkowicie: Many dialects are dying out. wear out - 1) zużyć (się): My shoes have worn out; 2) wyczerpać kogoś: The journey wore us out (worn out - wykończony). run out (of sth) - skończyć się: We have run out of time.

17.Phrasal verbs - rozdzielne i nierozdzielne (szyk dopełnienia)

1) Rozdzielne (czasownik + przysłówek + dopełnienie): rzeczownik stoi przed partykułą albo po niej, a zaimek tylko w środku: rule out the idea = rule the idea out, ale rule it out (nie: rule out it); podobnie bring it about, take it in. 2) Nierozdzielne z przyimkiem: dopełnienie zawsze po przyimku, także zaimek: look down on them, put up with it, live up to it, make up for it. 3) Nieprzechodnie - bez dopełnienia i bez strony biernej: The plan fell through. The pain wore off. W stronie biernej czasowników z punktów 1 i 2 całość zostaje razem: The rule was done away with.

18.Idiomy (idioms) - pozory i ukryta prawda: a blessing in disguise, the tip of the iceberg, a red herring

a blessing in disguise - szczęście w nieszczęściu; coś, co wygląda na pecha, a wychodzi na dobre: Losing that job was a blessing in disguise. the tip of the iceberg - wierzchołek góry lodowej, mała widoczna część dużo większego problemu: These complaints are just the tip of the iceberg. a red herring - fałszywy trop, coś, co odwraca uwagę od sedna: The clue turned out to be a red herring. the elephant in the room - oczywisty, poważny problem, o którym wszyscy wiedzą, ale nikt nie chce mówić: Nobody dared to mention the elephant in the room.

19.Idiomy - decyzje i postawy: bite the bullet, sit on the fence, turn a blind eye

bite the bullet - zacisnąć zęby i zrobić coś nieprzyjemnego, czego nie da się uniknąć: I finally bit the bullet and went to the dentist. sit on the fence - nie opowiadać się po żadnej stronie, unikać zajęcia stanowiska: You cannot sit on the fence for ever. turn a blind eye (to sth) - przymykać na coś oko: The teacher turned a blind eye to their lateness. be in two minds (about sth) - wahać się, nie móc się zdecydować. stick to your guns - obstawać przy swoim mimo krytyki. have second thoughts - zacząć mieć wątpliwości co do podjętej decyzji.

20.Idiomy - praca i wysiłek: burn the midnight oil, cut corners, pull your weight

burn the midnight oil - pracować lub uczyć się do późna w nocy: She burned the midnight oil to finish her thesis. cut corners - iść na skróty, robić coś byle jak, żeby oszczędzić czas lub pieniądze (zwykle kosztem jakości): The builders cut corners and the roof leaked. pull your weight - rzetelnie wykonywać swoją część pracy: Everyone on the team must pull their weight. go the extra mile - dać z siebie więcej, niż się wymaga. learn the ropes - poznać tajniki nowej pracy, wdrożyć się. call it a day - skończyć pracę na dziś: Let's call it a day.

21.Idiomy - przesada i wiarygodność: a storm in a teacup, take something with a pinch of salt

a storm in a teacup - burza w szklance wody, wielkie zamieszanie o błahostkę: The whole argument was a storm in a teacup. take something with a pinch of salt - podchodzić do czegoś z rezerwą, nie wierzyć w to bezkrytycznie: I take everything he says with a pinch of salt. make a mountain out of a molehill - robić z igły widły. blow something out of proportion - rozdmuchać sprawę, nadać jej przesadne znaczenie: The media blew the incident out of all proportion. a tall story - nieprawdopodobna, trudna do uwierzenia opowieść.

22.Idiomy - czas i szybkość: at the drop of a hat, once in a blue moon, in the nick of time

at the drop of a hat - natychmiast, bez wahania i bez szczególnego powodu: He would change his plans at the drop of a hat. once in a blue moon - bardzo rzadko, od wielkiego dzwonu: We eat out once in a blue moon. in the nick of time - w ostatniej chwili, w samą porę: The ambulance arrived in the nick of time. at the eleventh hour - za pięć dwunasta, w ostatnim momencie: A deal was reached at the eleventh hour. out of the blue - zupełnie niespodziewanie: She phoned me out of the blue. in the long run - na dłuższą metę: It will save money in the long run.

23.Idiomy - pieniądze: cost an arm and a leg, make ends meet, foot the bill

cost an arm and a leg - kosztować majątek: The repairs cost an arm and a leg. make ends meet - wiązać koniec z końcem: Many families struggle to make ends meet. foot the bill - zapłacić rachunek, ponieść koszty (zwykle niechętnie lub za kogoś): The taxpayer will foot the bill. tighten your belt - zacisnąć pasa, ograniczyć wydatki. be in the red - być na minusie, mieć debet; be in the black - być na plusie. pay through the nose (for sth) - przepłacić, zapłacić o wiele za dużo. a rip-off (potocznie) - zdzierstwo: Ten pounds for a sandwich is a rip-off.

24.Idiomy - mówienie i tajemnice: let the cat out of the bag, beat about the bush, hit the nail on the head

let the cat out of the bag - wygadać się, zdradzić sekret (zwykle niechcący): Who let the cat out of the bag about the party? spill the beans - wygadać się, wyjawić tajemnicę. beat about the bush - owijać w bawełnę: Stop beating about the bush and tell me what happened. hit the nail on the head - trafić w sedno: You have hit the nail on the head. get the wrong end of the stick - opacznie coś zrozumieć: She got the wrong end of the stick. read between the lines - czytać między wierszami. keep sb in the dark (about sth) - trzymać kogoś w niewiedzy.

25.Słowotwórstwo (word formation) - przedrostki przeczące: un-, in-, dis-, mis-

un- - zaprzeczenie przymiotnika lub odwrócenie czynności: unprecedented (bezprecedensowy), unforeseen, undo. in- - zaprzeczenie w wyrazach pochodzenia łacińskiego: inadequate, insufficient; przed l daje il-, przed m i p - im-, przed r - ir-: illegal, immature, impartial, irrelevant. dis- - przeciwieństwo lub brak: disapprove, dishonest, disadvantage, discontent. mis- - źle, błędnie (to nie jest zwykłe przeczenie): misleading (mylący), misinterpret, misconception (błędne przekonanie). Nie myl: uninterested (niezainteresowany) - disinterested (bezstronny).

26.Słowotwórstwo - przedrostki stopnia i relacji: over-, under-, out-, fore-, counter-

over- - za dużo, nadmiernie: overestimate (przecenić), overrated, overcrowded. under- - za mało, niewystarczająco: underestimate (nie docenić), underfunded, underpaid. out- - bardziej, lepiej lub dłużej niż ktoś inny: outnumber (przewyższać liczebnie), outlive, outweigh (przeważać): The benefits outweigh the risks. fore- - wcześniej, z góry: foresee (przewidzieć), foreshadow (zapowiadać), foreword (przedmowa). counter- - przeciw, w odpowiedzi: counterproductive (przynoszący skutek odwrotny do zamierzonego), counteract (przeciwdziałać), counterargument.

27.Słowotwórstwo - przyrostki rzeczownikowe od przymiotników: -ity, -ness

-ity tworzy rzeczowniki abstrakcyjne głównie od przymiotników pochodzenia łacińskiego, często ze zmianą pisowni i akcentu: scarce - scarcity (niedobór), diverse - diversity, generous - generosity, curious - curiosity, able - ability, reliable - reliability, responsible - responsibility, anonymous - anonymity. -ness dodaje się do bardzo wielu przymiotników bez zmiany rdzenia (y przechodzi w i): aware - awareness, willing - willingness, effective - effectiveness, lonely - loneliness, ruthless - ruthlessness (bezwzględność).

28.Słowotwórstwo - przyrostki rzeczownikowe: -ship, -hood, -ance / -ence, -al

-ship - stan, status, relacja albo umiejętność: leadership, ownership, censorship, hardship (trudy, niedostatek). -hood - okres życia, stan albo wspólnota: childhood, neighbourhood, likelihood (prawdopodobieństwo), livelihood (źródło utrzymania). -ance / -ence - rzeczowniki od czasowników i przymiotników na -ant / -ent: resemble - resemblance, reluctant - reluctance, persist - persistence, competent - competence. -al - rzeczownik od czasownika, nazwa czynności: approve - approval, refuse - refusal, deny - denial, withdraw - withdrawal.

29.Słowotwórstwo - przyrostki przymiotnikowe: -ous, -ive, -able / -ible, -worthy, -some

-ous - mający daną cechę: ambiguous (dwuznaczny), notorious (osławiony), advantage - advantageous. -ive - od czasowników: conclude - conclusive (rozstrzygający), persuade - persuasive, decide - decisive, deceive - deceptive. -able / -ible - dający się, nadający się: rely - reliable, compare - comparable, negligible (znikomy), feasible (wykonalny), access - accessible. -worthy - zasługujący na coś: trustworthy, noteworthy (godny uwagi), newsworthy. -some - wywołujący coś lub skłonny do czegoś: troublesome, tiresome (męczący), burdensome, quarrelsome (kłótliwy).

30.Słowotwórstwo - przyrostki i przedrostek czasownikowe: -ise, -ify, -en, en-

-ise (pisownia brytyjska, obok -ize) - uczynić jakimś, od przymiotników i rzeczowników: prioritise, legalise, emphasise, jeopardise (narazić na szwank). -ify - sprawić, że coś staje się jakieś: clarify, simplify, intensify, justify; rzeczownik na -ification: clarification. -en - od krótkich przymiotników i rzeczowników: widen, worsen, sharpen, strengthen, lengthen, heighten. en- (em- przed b i p) - przedrostek: wprowadzić w dany stan: enable, ensure, enrich, endanger, enforce, empower. Bywa, że działają oba naraz: enlighten (oświecić), embolden (ośmielić).

31.Rodziny wyrazów z nieregularną zmianą - wymiary: deep - depth, broad - breadth

Od części przymiotników wymiaru rzeczownik powstaje przez zmianę samogłoski i końcówkę -th: deep - depth (głębokość, głębia): the depth of the lake, an in-depth analysis (dogłębna analiza); broad - breadth (szerokość, rozległość): the breadth of her knowledge; long - length; wide - width; strong - strength; high - height (na końcu -t, nie -th). Czasowniki: deepen, broaden, widen (od przymiotnika), ale lengthen, strengthen, heighten (od rzeczownika). Stałe połączenie: the length and breadth of the country - wzdłuż i wszerz kraju.

32.Nieregularne rodziny wyrazów: pursue - pursuit, maintain - maintenance, pronounce - pronunciation

W tych rodzinach zmienia się rdzeń, więc formy trzeba znać na pamięć. pursue - pursuit (dążenie, pogoń): the pursuit of happiness, in pursuit of sth. maintain - maintenance (utrzymanie, konserwacja), nie „maintainance”. pronounce - pronunciation (wymowa), nie „pronounciation”. compel - compulsory (obowiązkowy), compulsion (przymus), compelling (przekonujący, nieodparty): compelling evidence. Podobnie: explain - explanation, repeat - repetition, destroy - destruction, anxious - anxiety, receive - receipt (paragon).

33.Rejestr (register) formalny i nieformalny: commence / begin, inquire / ask, purchase / buy

Rejestr to stopień oficjalności języka. W tekście formalnym (pismo urzędowe, rozprawka) wybiera się zwykle wyrazy pochodzenia łacińskiego, w mowie potocznej - krótkie wyrazy rodzime i phrasal verbs. Pary formalny / neutralny: commence / begin, inquire / ask (w pisowni brytyjskiej także enquire), purchase / buy, obtain / get, require / need, assist / help. Phrasal verb i jego formalny odpowiednik: put off - postpone, look into - investigate, turn down - reject. Styl formalny unika też form ściągniętych (do not zamiast don't) i potocyzmów (children, nie kids).

34.Linking words w tekście formalnym - kontrast i ustępstwo: notwithstanding, whereas, albeit, nonetheless

notwithstanding - pomimo (przyimek; stoi przed rzeczownikiem albo po nim): Notwithstanding the objections, the plan was approved. whereas - podczas gdy, natomiast (zestawia dwa fakty w jednym zdaniu): Some regions prospered, whereas others declined. albeit - aczkolwiek, choć (przed przymiotnikiem lub wyrażeniem, nie przed pełnym zdaniem): The trial was a success, albeit a modest one. nonetheless (= nevertheless) - niemniej jednak, mimo to (przysłówek; zaczyna nowe zdanie lub stoi po średniku): The task was hard; nonetheless, they finished it on time.

35.Linking words w tekście formalnym - skutek i sposób: hence, thereby, thus

hence - stąd, dlatego (wprowadza wniosek lub skutek; często bez czasownika): The roads were icy; hence the delay. thereby - tym samym, w ten sposób (zwykle + forma -ing, pokazuje skutek czynności): The firm cut prices, thereby attracting new customers. thus - a zatem, w ten sposób: Demand fell; thus, prices dropped. consequently / as a result - w rezultacie. Różnica w składni: whereas łączy dwa zdania składowe, a hence, thus i nonetheless to przysłówki - między dwoma zdaniami wymagają kropki lub średnika, nie samego przecinka.

36.Academic vocabulary (słownictwo akademickie): assess, evidence, imply, significant, constitute

assess - ocenić, oszacować (wartość, skalę, skutki): assess the impact of the reform; rzeczownik assessment. evidence - dowody; rzeczownik niepoliczalny (a piece of evidence, nie „evidences”): There is ample evidence that the method works. imply - sugerować, dawać do zrozumienia: The findings imply a link between diet and mood; rzeczownik implication. significant - znaczący, istotny: a significant increase, statistically significant; rzeczownik significance. constitute - stanowić, być czymś: These actions constitute a breach of the law.

37.Słownictwo tematyczne: society and politics (społeczeństwo i polityka)

politics - polityka jako dziedzina i walka o władzę: go into politics; policy - polityka jako program działania: foreign policy, a policy on immigration. the electorate - ogół wyborców; a general election - wybory powszechne (parlamentarne); a landslide victory - miażdżące zwycięstwo wyborcze. social inequality - nierówności społeczne; social mobility - mobilność społeczna (awans lub spadek pozycji); the welfare state - państwo opiekuńcze. Kolokacje: pass a bill (uchwalić projekt ustawy), take office (objąć urząd), society at large (ogół społeczeństwa).

38.Słownictwo tematyczne: media and law (media i prawo)

Media: media coverage - relacjonowanie czegoś w mediach: The trial received extensive media coverage; a broadsheet - poważna gazeta, a tabloid - brukowiec; biased - stronniczy; libel - zniesławienie w formie pisemnej. Law: commit a crime / an offence - popełnić przestępstwo; press charges (against sb) - wnieść oskarżenie; stand trial - stanąć przed sądem; the defendant - oskarżony lub pozwany; reach a verdict - uzgodnić werdykt; sentence sb to five years in prison - skazać kogoś na pięć lat więzienia; abide by the law - przestrzegać prawa.

39.Wyrazy często mylone (confusing words): imply / infer, principal / principle, compliment / complement, affect / effect

imply - sugerować, dawać do zrozumienia (mówiący); infer - wnioskować (odbiorca): Her tone implied doubt; I inferred from her tone that she was unsure. principal - główny; także dyrektor szkoły (głównie w USA): the principal reason; principle - zasada: a matter of principle. compliment - komplement, prawić komplementy: pay sb a compliment; complement - uzupełniać, dopełnienie: The wine complements the dish. affect - czasownik: wpływać na coś: Stress affects sleep; effect - rzeczownik: skutek, wpływ: have an effect on sleep; formalnie także czasownik: effect a change - dokonać zmiany.

40.Wyrazy mylone: historic / historical, economic / economical, lie / lay

historic - przełomowy, doniosły, o historycznym znaczeniu: a historic agreement; historical - dotyczący historii lub przeszłości: historical research, a historical novel. economic - gospodarczy, ekonomiczny: economic growth, an economic crisis; economical - oszczędny, tani w użyciu: an economical car. lie (lay, lain) - leżeć, czasownik nieprzechodni: She lay on the sofa all afternoon; lay (laid, laid) - kłaść coś, czasownik przechodni z dopełnieniem: He laid the book on the desk. Osobno: lie (lied, lied) - kłamać. Forma -ing: lying (leżąc i kłamiąc), laying (kładąc).

Notatka

Kolokacje: łączliwość utrwalona zwyczajem

Kolokacja to utrwalona łączliwość wyrazów: połączenie zrozumiałe i zwykle przetłumaczalne, ale z doborem słów ustalonym przez zwyczaj, a nie przez logikę. Dlatego błąd kolokacyjny nie łamie gramatyki, tylko brzmi obco: do a mistake, strong rain, make a photo zamiast make a mistake, heavy rain, take a photo.

Łączliwość ma stopnie. Jedne połączenia są sztywne (shrug your shoulders, auburn hair), inne dopuszczają kilka wariantów o tym samym sensie: a slim / slender / remote chance, a pressing / urgent issue, reach / come to / arrive at a conclusion. Wymienne bywają więc przymiotniki i czasowniki, ale w obrębie zamkniętej listy.

W połączeniu czasownik + rzeczownik znaczenie niesie zwykle rzeczownik, a czasownik (make, do, take, give, have, pay) jest tylko nośnikiem: give a speech, pay attention, have an argument, take a risk. Ucząc się rzeczownika, warto zapisywać go od razu z czasownikiem i przyimkiem: place emphasis on, exert pressure on, lodge a complaint against.

Przysłówek wzmacniający zależy od typu przymiotnika: skrajne i absolutne (furious, impossible) łączą się zwykle z absolutely, utterly, completely, nie z very. Wiele przysłówków ma też własne pole: deeply - uczucia i przekonania (deeply offended), highly - ocena i prawdopodobieństwo (highly effective), bitterly - żal i spór (bitterly opposed), heavily - wpływ i krytyka (heavily criticised).

Binomials mają stały szyk, którego się nie odwraca: law and order, wear and tear, sooner or later, give and take. To samo wyrażenie bywa dosłowne i idiomatyczne: bread and butter to pieczywo z masłem, ale Teaching is my bread and butter mówi o źródle utrzymania.

Ważne

Polskie „robić” i „duży” często nie przekładają się dosłownie: have a party, take a break, heavy traffic, a wide choice, high speed.

Czasowniki frazowe: typy, szyk dopełnienia i znaczenie partykuły

O zachowaniu czasownika frazowego decyduje to, czym jest drugi wyraz. Partykuła przysłówkowa (up, out, off, away) należy do czasownika i może stanąć za dopełnieniem; przyimek (with, for, into, across) należy do dopełnienia i stoi przed nim. Stąd cztery typy:

  • nieprzechodni: The negotiations broke down;
  • przechodni rozdzielny: hand the essay in = hand in the essay, ale z zaimkiem hand it in;
  • przyimkowy, nierozdzielny: come across an old photo, come across it;
  • trzyczęściowy (partykuła + przyimek): look forward to it, run out of it.

Długie dopełnienie stoi zwykle po partykule (They handed in a petition signed by two thousand residents), a w stronie biernej wszystkie części trzymają się razem: The matter is being dealt with.

Ten sam zapis może kryć dwa typy o różnym znaczeniu, dlatego obok sensu trzeba pamiętać wzór: turn up (pojawić się) - turn the volume up (podgłośnić); see through sb (przejrzeć kogoś, nierozdzielny) - see the project through (doprowadzić do końca, rozdzielny).

Partykuła często wnosi stały odcień znaczenia, co pomaga zgadywać nieznane czasowniki:

  • up - doprowadzenie do końca: use up, tidy up, eat up;
  • off - oddzielenie lub zakończenie: cut off, pay off, log off;
  • out - zniknięcie (fade out, sell out) albo ujawnienie (find out, point out);
  • down - spadek lub zapis: slow down, note down;
  • on - ciąg dalszy: carry on, keep on.

To wskazówka, nie reguła: wiele połączeń jest nieprzejrzystych (put up with, make out).

Od czasowników frazowych powstają rzeczowniki, pisane łącznie lub z łącznikiem i akcentowane zwykle na pierwszej części: a breakdown, a setback, a breakthrough, an outcome, an upbringing. Formalny odpowiednik jednowyrazowy nie zawsze ma ten sam zakres: put off to postpone tylko w znaczeniu odłożenia terminu.

Idiomy: zamrożona forma, obraz i styl

Idiom to wyrażenie, którego znaczenia nie da się złożyć ze znaczeń części. Przejrzystość ma jednak stopnie: jedne idiomy opierają się na czytelnym obrazie (be in the same boat, play with fire), inne są dziś nieprzejrzyste (a white elephant, on tenterhooks) i trzeba je po prostu znać.

Forma idiomu jest w dużej mierze zamrożona. Zmienia się to, co gramatyczne: czas i osoba czasownika oraz zaimek dzierżawczy (She has always pulled her weight). Nie zmienia się zwykle dobór wyrazów, liczba ani przedimek: spill the beans (nie: the bean), turn a blind eye (nie: the blind eye). Strona bierna jest rzadka, choć część idiomów ją dopuszcza: No stone was left unturned.

Polski odpowiednik często ma ten sam sens, ale inny obraz, więc tłumaczenie słowo po słowie zawodzi:

  • kill two birds with one stone - upiec dwie pieczenie na jednym ogniu;
  • carry coals to Newcastle - wozić drewno do lasu;
  • once bitten, twice shy - kto się na gorącym sparzył, ten na zimne dmucha.

Gdy obraz jest wspólny obu językom (break the ice, a drop in the ocean), pułapką bywa drobna różnica formy: przyimek, przedimek albo liczba.

Bliskie znaczeniowo idiomy różnią się rozłożeniem akcentu: in the nick of time podkreśla, że zdążono, at the eleventh hour - że był to ostatni możliwy moment. Para przeciwstawna: a storm in a teacup pomniejsza sprawę, the tip of the iceberg zapowiada, że jest większa, niż widać.

Część idiomów ma warianty regionalne: brytyjskim a storm in a teacup, take sth with a pinch of salt i beat about the bush odpowiadają amerykańskie a tempest in a teapot, with a grain of salt i beat around the bush.

Idiomy należą głównie do stylu potocznego i publicystycznego: ożywiają rozmowę, felieton i nagłówek, ale w rozprawce i piśmie urzędowym często rażą, a nadużywane brzmią sztucznie.

Słowotwórstwo: przedrostki przeczące, stopnia i relacji

Przedrostek zmienia znaczenie wyrazu, zwykle bez zmiany części mowy (wyjątkiem jest m.in. en-, który tworzy czasowniki). Wybór przedrostka przeczącego jest utrwalony w słowniku, a reguły podpowiadają tylko prawdopodobieństwo:

  • un- - najczęstszy, typowy dla wyrazów rodzimych i imiesłowów: unwilling, unbiased; przy czasowniku oznacza odwrócenie czynności: unlock, unpack;
  • in- (il-, im-, ir-) - zwykle przy wyrazach łacińskich: inaccurate, illogical, impractical, irresponsible;
  • dis- - przeciwieństwo, także przy czasownikach i rzeczownikach: disobey, disbelief, disloyal;
  • mis- - „źle, błędnie”: misjudge, misplace, mishear.

Różne przedrostki przy tym samym rdzeniu dają różne znaczenia: unused (nieużywany) - disused (wyłączony z użytku) - misused (użyty niewłaściwie). Rzeczownik bywa przeczony inaczej niż przymiotnik: unable - inability, unstable - instability, unequal - inequality.

Ważne

Invaluable znaczy „nieoceniony”: przeczenie jest zachowane (tak cenny, że nie da się go wycenić), ale wyraz nie jest przeciwieństwem valuable; „bezwartościowy” to worthless. Inflammable znaczy to samo co flammable.

Przedrostki stopnia i relacji tworzą głównie czasowniki i imiesłowy, a ich sens jest dość regularny:

  • over- i under- - powyżej i poniżej miary: overreact, overdue, understaffed, undervalue;
  • out- - przewyższyć kogoś w czymś: outperform, outwit, outsell;
  • fore- - z wyprzedzeniem lub z przodu: forecast, foresight, forefront;
  • counter- - przeciw lub w odpowiedzi: counterattack, counterbalance.

W zadaniu słowotwórczym o przedrostku przeczącym decyduje sens całego zdania: zły skutek albo kontrast (but, however) w dalszej części to sygnał, by sprawdzić, czy sam przyrostek wystarczy, a nie dowód, że przeczenie jest potrzebne.

Słowotwórstwo: przyrostki, część mowy i rodziny wyrazów

Przyrostek zwykle zmienia część mowy, dlatego zadanie słowotwórcze zaczyna się od analizy luki. Trzy pytania: jakiej części mowy wymaga składnia, czy sens jest twierdzący, czy przeczący, oraz czy potrzebna jest liczba mnoga lub końcówka czasu. Końcówki podpowiadają część mowy często, ale nie zawsze: -al tworzy rzeczowniki (arrival) i przymiotniki (accidental), -ive bywa rzeczownikiem (an initiative), a -ly przymiotnikiem (costly).

Najważniejsze przyrostki:

  • -ity - zwykle przy przymiotnikach łacińskich, często ze zmianą rdzenia i akcentu: hostile - hostility, simple - simplicity, clear - clarity;
  • -ness - bardzo produktywny, bez zmian rdzenia: vagueness, thoroughness;
  • -ance / -ence - zwykle w parze z przymiotnikiem na -ant / -ent: tolerance, confidence; pisownię trzeba zapamiętać;
  • -ship, -hood - stan i relacja: membership, adulthood;
  • -able / -ible - pierwszy jest produktywny i dołącza się zwykle do całych wyrazów (adaptable, affordable), drugi występuje w zamkniętej grupie łacińskiej (plausible, eligible).

Przymiotniki od jednego rdzenia różnią się znaczeniem zależnie od przyrostka i to one są typową pułapką: sensible (rozsądny) - sensitive (wrażliwy); considerable (znaczny) - considerate (taktowny).

Rodzina wyrazów to formy od wspólnego rdzenia, a nie łańcuch, w którym każda powstaje z poprzedniej. Warto uczyć się ich jako zestawu: decide - decision - decisive - indecisive - decisively. Form nieregularnych nie da się wyprowadzić, trzeba je znać: choose - choice, prove - proof, succeed - success, resolve - resolution.

Czasowniki tworzą -ise (w normie amerykańskiej -ize), -ify, -en i przedrostek en-: modernise, diversify, soften, enlarge; advise, surprise i supervise mają -ise w obu odmianach.

Rejestr i łączniki formalne: słowo, składnia, interpunkcja

Rejestr to dopasowanie języka do sytuacji i odbiorcy. Angielszczyzna ma często dwa wyrazy na to samo: rodzimy, krótki i neutralny oraz francuski lub łaciński, dłuższy i bardziej oficjalny: help - assistance, end - terminate, enough - sufficient, about - regarding. Formalny wybór nie jest „lepszy”: w rozmowie commence brzmi pompatycznie, a w piśmie urzędowym loads of razi.

Rejestr formalny tworzą razem słownictwo i składnia:

  • czasownik jednowyrazowy zamiast frazowego: tolerate (nie put up with), discover (nie find out);
  • formy pełne, bez ściągnięć;
  • strona bierna i podmiot nieosobowy: It is widely believed that..., Applicants are requested to...;
  • rzeczownik zamiast czasownika: the failure of the talks zamiast the talks failed.

Częsty błąd to mieszanie rejestrów w jednym tekście: I am writing to complain about the awful service, which was a total rip-off.

Łączniki formalne różnią się kategorią gramatyczną, a od niej zależą składnia i interpunkcja:

  • spójniki łączą dwa zdania składowe w jedno: whereas, while, although;
  • przyimki łączą się z rzeczownikiem lub formą -ing: notwithstanding, despite, owing to;
  • przysłówki odnoszą się do poprzedniego zdania, a gdy wprowadzają pełne zdanie, stoją po kropce lub średniku: nonetheless, hence, thus, consequently, moreover.

Połączenie dwóch zdań samym przecinkiem i przysłówkiem jest w starannym tekście pisanym błędem: The evidence was thin. Nevertheless, the jury convicted him (nie: ...was thin, nevertheless the jury...). Whereas wyraża kontrast, while także równoczesność. Thereby i thus mogą po przecinku wprowadzać formę -ing (The bridge collapsed, thus cutting off the village), a hence samą frazę rzeczownikową: He grew up in Lyon, hence his fluent French.

Słownictwo akademickie i społeczne: funkcje, liczba, fałszywi przyjaciele

Tekst akademicki opisuje, porównuje i ocenia dowody, a jego słownictwo układa się według funkcji:

  • relacjonowanie twierdzeń: argue, maintain (neutralnie), claim, allege (z dystansem), demonstrate, establish (jako rzecz dowiedziona);
  • ostrożność: suggest, indicate, tend to, arguably, to some extent;
  • przyczyna i skutek: contribute to, account for, stem from, give rise to;
  • ocena: substantial, marginal, crucial, flawed, tentative.

Wybór czasownika zdradza stosunek piszącego: The study proves... to mocna deklaracja, The study suggests... - ostrożna. Wyrazy akademickie mają też własne kolokacje, które warto zapamiętywać w całości: conduct a survey, reach a consensus, a growing body of evidence, play a pivotal role.

Część rzeczowników akademickich jest niepoliczalna, choć po polsku mają liczbę mnogą: evidence, research, progress, advice. Część z nich liczy się wyrazem pomocniczym: two pieces of research. Inne mają nieregularną liczbę mnogą: criterion - criteria, phenomenon - phenomena, hypothesis - hypotheses.

W tematach społecznych kłopot sprawiają wyrazy bliskie znaczeniowo:

  • election (wybory) - vote (głosowanie, głos) - poll (sondaż);
  • bill (projekt ustawy) - act (uchwalona ustawa) - law (prawo, ustawa);
  • accuse sb of - charge sb with - convict sb of - sentence sb to: kolejne kroki postępowania, każdy z własnym przyimkiem;
  • coverage (relacjonowanie) - an editorial (artykuł od redakcji) - a headline (nagłówek).

Fałszywi przyjaciele tłumacza: actual znaczy rzeczywisty (aktualny to current), eventual - ostateczny (ewentualny to possible), sympathetic - współczujący (sympatyczny to likeable), a novel - powieść (nowela to a short story), a lecture - wykład (lektura to a set book).

Wyrazy mylone: mechanizmy zamiast listy par

Pary wyrazów mylonych różnią się na kilka powtarzalnych sposobów, a rozpoznanie mechanizmu jest skuteczniejsze niż wkuwanie list.

Kierunek: ta sama sytuacja widziana z dwóch stron: imply (sugerować) - infer (wnioskować); lend (pożyczać komuś) - borrow (pożyczać od kogoś); emigrate from - immigrate to.

Część mowy: affect (zwykle czasownik) - effect (zwykle rzeczownik); advise - advice; practise - practice (w normie brytyjskiej; w amerykańskiej oba practice); lose (czasownik) - loose (przymiotnik: luźny).

Przechodniość: czasownik z dopełnieniem i jego nieprzechodni odpowiednik: lay - lie, raise - rise: They raised prices - Prices rose. Błędy biorą się stąd, że czas przeszły od lie brzmi lay, czyli tak jak forma podstawowa drugiego czasownika.

Przyrostek -ic a -ical: obok par historic - historical i economic - economical są też classic (wzorcowy, typowy) - classical (antyczny; o muzyce: poważna) i comic (komediowy) - comical (śmieszny, często niezamierzenie). Często różnicy znaczenia nie ma i utrwaliła się jedna forma: basic, scientific, ale typical, practical.

Pisownia lub brzmienie: podobna forma przy innym znaczeniu:

  • principal (główny) - principle (zasada); stationary (nieruchomy) - stationery (artykuły piśmienne);
  • compliment - complement, stąd complimentary tickets (bezpłatne) i complementary skills (uzupełniające się);
  • ensure (zadbać, by coś się stało) - insure (ubezpieczyć) - assure sb (zapewnić kogoś).

Składnia: bliskie znaczenie, inny wzór: say sth (to sb) - tell sb sth; rob a bank - steal money; remember - remind sb of sth.

Zapamiętaj

rise - rose - risen (rosnąć, bez dopełnienia), raise - raised - raised (podnosić coś), arise - arose - arisen (pojawić się, np. o problemie).

Quizy w tym zestawie

50 pytań w 5 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.

Pobierz sprawdzian (PDF)

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsAppFacebook

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z angielskiego