Olimpiada Języka Angielskiego - gramatyka zaawansowana

1.Czasy (tenses): Present Perfect a Past Simple - kontrast

Present Perfect łączy przeszłość z teraźniejszością: czas nieokreślony albo okres, który jeszcze trwa (so far, yet, since, this week): I've lived here since 2019. Past Simple opisuje czas zakończony, podany lub jasny z kontekstu (yesterday, in 2015, ago, When...?): I lived in Leeds for two years (już tam nie mieszkam). Nowinę podajemy w Present Perfect, a szczegóły w Past Simple: I've lost my keys. - Where did you lose them? Po It's the first / second time stoi Present Perfect: It's the first time I've eaten sushi.

2.Past Perfect a Past Perfect Continuous

Oba czasy opisują to, co działo się przed innym momentem w przeszłości. Past Perfect (had + past participle) podkreśla zakończenie lub rezultat i podaje, ile razy coś się stało: By the time we arrived, the film had started. She had read the report twice. Past Perfect Continuous (had been + -ing) podkreśla trwanie czynności aż do tamtego momentu albo jej widoczny skutek: He was exhausted because he had been driving all night. Czasowniki stanu (know, be, own) zwykle nie mają formy ciągłej: I had known her for years before we became friends.

3.Future Perfect a Future Continuous

Future Continuous (will be + -ing) opisuje czynność w toku w danym momencie przyszłości: This time tomorrow I'll be flying to Oslo. Wyraża też coś, co nastąpi w zwykłym biegu rzeczy, i uprzejme pytanie o plany: Will you be using the car tonight? Future Perfect (will have + past participle) mówi, że coś zakończy się przed określonym momentem, często z by: By Friday she will have finished the thesis. Future Perfect Continuous (will have been + -ing) podaje, jak długo coś będzie trwać do tego momentu: By June I'll have been working here for ten years.

4.Future in the past: was going to, was to, was about to

Future in the past to mówienie o przyszłości widzianej z przeszłości. Was going to - zamiar lub przewidywanie, często niezrealizowane: I was going to call you, but I forgot. Was about to - coś miało nastąpić za chwilę: We were about to leave when the phone rang. Was to + bezokolicznik - oficjalny plan albo to, co okazało się przeznaczeniem: He was to become a famous surgeon. Was to have + past participle - plan, który się nie spełnił: She was to have chaired the meeting, but she fell ill. Would zastępuje will: I knew he would win.

5.Narrative tenses - czasy narracji

Narrative tenses to zestaw czasów używanych w opowiadaniu. Past Simple podaje kolejne wydarzenia głównej akcji: She opened the door and walked in. Past Continuous tworzy tło albo czynność przerwaną: People were hurrying home when the lights went out. Past Perfect cofa się do tego, co stało się wcześniej: Someone had left the window open. Past Perfect Continuous pokazuje wcześniejszą czynność trwającą jakiś czas: He had been waiting for an hour. Gdy kolejność jest jasna dzięki after lub before, zamiast Past Perfect często stoi Past Simple.

6.Czasy w zdaniach czasowych (time clauses)

W zdaniach czasowych o przyszłości, po when, as soon as, until, before, after, once, by the time, the moment, nie stawiamy will. Używamy Present Simple, a gdy podkreślamy, że jedna czynność zakończy się przed drugą - Present Perfect: I'll call you as soon as I arrive. Don't leave until you have signed the form. Po by the time zdanie główne często ma Future Perfect: By the time you get back, I'll have cooked dinner. W przeszłości: By the time he arrived, we had eaten. Will jest możliwe po when w pytaniu zależnym: I don't know when he will come.

7.Mowa zależna (reported speech): backshift i sytuacje bez zmiany czasu

Backshift to cofnięcie czasu po czasowniku wprowadzającym w przeszłości: Present → Past, Present Perfect i Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could, must → had to (albo bez zmian). 'I've seen it,' he said. → He said (that) he had seen it. Zmieniają się też zaimki i określenia: tomorrow → the next day, here → there. Czasu nie trzeba zmieniać, gdy treść jest prawdą ogólną lub jest wciąż aktualna (He said the Earth orbits the Sun) i gdy czasownik wprowadzający stoi w czasie teraźniejszym (She says she is busy). Bez zmian zostają Past Perfect, would, could, might, should.

8.Reported questions - pytania w mowie zależnej

W reported questions obowiązuje szyk zdania twierdzącego: podmiot przed orzeczeniem, bez operatora do / does / did i bez znaku zapytania. Pytania szczegółowe zachowują słowo pytające: 'Where does she live?' → He asked where she lived. Pytania ogólne wprowadza if albo whether: 'Have you finished?' → She asked whether I had finished. Tylko whether stoi przed bezokolicznikiem i bezpośrednio przed or not: He wondered whether to stay. Ten sam szyk mają pytania pośrednie: Could you tell me what time it is?

9.Reporting verbs z bezokolicznikiem, formą -ing i that-clause (urge, accuse of, insist on, deny, object to)

Reporting verbs streszczają intencję wypowiedzi i wymagają określonej konstrukcji. Czasownik + dopełnienie + to-infinitive: urge, advise, warn, remind, persuade (She urged me to apply). Czasownik + to-infinitive: offer, refuse, promise, threaten. Czasownik + -ing: deny, admit, suggest, recommend (He denied taking the money). Czasownik + przyimek + -ing: insist on, object to, apologise for, accuse somebody of, blame somebody for (They accused him of lying. She objected to being filmed). Z that-clause: deny, admit, insist, claim, explain (He insisted that he was innocent).

10.Impersonal passive (He is said to have...)

Impersonal passive stosujemy z czasownikami say, believe, think, know, report, allege, expect, gdy źródło opinii jest nieistotne lub nieznane. Dwa wzory: It + strona bierna + that-clause (It is said that he owns three hotels) albo podmiot + strona bierna + bezokolicznik (He is said to own three hotels). Gdy czynność jest wcześniejsza niż opinia, używamy perfect infinitive: He is said to have left the country. Czynność w toku wyraża continuous infinitive: She is believed to be hiding abroad. Z bezokolicznikiem biernym: The painting is thought to have been stolen.

11.Okresy warunkowe (conditionals): zero, first, second, third

Zero conditional (if + Present, Present) - prawdy ogólne: If you heat ice, it melts. First conditional (if + Present, will / modal / tryb rozkazujący) - realna przyszłość: If it rains, we'll stay in. Second conditional (if + Past Simple, would + bezokolicznik) - sytuacja nierealna lub mało prawdopodobna teraz albo w przyszłości: If I were you, I'd accept. Third conditional (if + Past Perfect, would have + past participle) - nierealna przeszłość: If she had left earlier, she would have caught the train. Zamiast would mogą stać could i might.

12.Mixed conditionals - oba typy

Mixed conditionals łączą różne czasy w warunku i w skutku. Typ pierwszy: nierealna przeszłość i skutek teraz, czyli if + Past Perfect, would + bezokolicznik: If I had taken that job, I would be living in Berlin now. Typ drugi: nierealny stan stały i skutek w przeszłości, czyli if + Past Simple, would have + past participle: If she weren't so shy, she would have spoken up at the meeting. O wyborze decydują określenia czasu i sens: now lub today w zdaniu głównym wskazują typ pierwszy, a stała cecha w warunku przy przeszłym skutku - typ drugi.

13.Spójniki warunkowe: unless, provided that, as long as, supposing

Unless znaczy if... not i zwykle łączy się z czasownikiem twierdzącym: I won't go unless you come too. Provided (that), providing (that), as long as, so long as i on condition that podkreślają warunek konieczny: You can borrow the car provided that you fill it up. Supposing (that), suppose i imagine wprowadzają hipotezę, często w pytaniu: Supposing you lost your job, what would you do? Po tych spójnikach, tak jak po if, przyszłość wyraża czas teraźniejszy, nie will. Otherwise i or else podają skutek niespełnienia warunku: Hurry up, otherwise we'll miss it.

14.But for, if it were not for, if it hadn't been for

But for + rzeczownik znaczy gdyby nie i zastępuje całe zdanie warunkowe: But for your help, I would have failed (= If you hadn't helped me). Pełna konstrukcja dla teraźniejszości to if it were not for (If it weren't for the traffic, I'd cycle to work), a dla przeszłości if it hadn't been for (If it hadn't been for the fog, we would have landed on time). W stylu formalnym możliwa jest inwersja: Were it not for his injury, he would play. Had it not been for her advice, I would have lost everything. Podobnie działa without: Without your support, I'd be lost.

15.Should / were to / had w zdaniach warunkowych (inwersja zamiast if)

W stylu formalnym if można opuścić i zacząć zdanie od should, were albo had. Should + podmiot + bezokolicznik (first conditional, mniejsze prawdopodobieństwo): Should you need any help, please call me. Were + podmiot + to-infinitive (second conditional): Were the company to collapse, thousands would lose their jobs. Także: Were I in your position, I would refuse. Had + podmiot + past participle (third conditional): Had I known, I would have come earlier. Przeczenia nie ściągamy: Had he not called... (nie: Hadn't he called). Should i were to mogą też stać po if: If you should see her, tell her.

16.Wish, if only - życzenia i żal

Po wish i if only czas cofa się względem rzeczywistości. Teraźniejszość - Past Simple: I wish I knew the answer. If only he were here. Przeszłość (żal) - Past Perfect: I wish I hadn't said that. Irytacja i chęć zmiany cudzego zachowania - would: I wish you would stop interrupting. Would zwykle nie stoi, gdy podmiot obu części jest ten sam (nie: I wish I would), ani ze stanami; o własnych możliwościach mówimy could: I wish I could swim. If only jest mocniejsze niż wish. Wish + to-infinitive to formalne want: I wish to make a complaint.

17.Would rather, it is high time

Would rather + bare infinitive wyraża preferencję tego samego podmiotu: I'd rather stay in than go out; o przeszłości: I'd rather have stayed at home. Gdy podmioty są różne, po would rather stoi Past Simple (teraźniejszość, przyszłość) albo Past Perfect (przeszłość): I'd rather you didn't smoke here. I'd rather you had told me. Would sooner działa tak samo. It is (high / about) time + podmiot + Past Simple znaczy, że coś powinno już się stać: It's high time you took responsibility. Możliwy jest też bezokolicznik: It's time (for us) to leave.

18.Zdania względne (relative clauses): defining i non-defining

Defining relative clause wskazuje, o kogo lub o co chodzi, i nie ma przecinków: The man who called left no message. Można w niej użyć that, a zaimek będący dopełnieniem opuścić: the book (that) I bought. Non-defining relative clause dodaje informację o już określonej osobie lub rzeczy, stoi w przecinkach, nie dopuszcza that ani opuszczenia zaimka: My brother, who lives in Cork, is a vet. Which może odnosić się do całego zdania: He passed, which surprised us. Przecinki zmieniają sens: The passengers who were injured... (tylko ranni), The passengers, who were injured, ... (wszyscy).

19.Whose, of which, whereby

Whose wyraża przynależność i odnosi się do ludzi, zwierząt i rzeczy: a writer whose novels sell well; a house whose roof was damaged. Dla rzeczy w stylu formalnym używa się też of which: a house the roof of which was damaged. Wyrażenia ilościowe łączą się z of whom (osoby) i of which (rzeczy): She has three sons, two of whom are doctors. He wrote ten books, most of which are out of print. Whereby znaczy by which - za pomocą którego, na mocy którego - i stoi po rzeczownikach takich jak system, process, agreement, method: a scheme whereby employees can buy shares.

20.Przyimek + whom / which w zdaniach względnych

W stylu formalnym przyimek stoi przed zaimkiem względnym; po przyimku dla osób używamy whom, a dla rzeczy which (nie who ani that): the colleague to whom I spoke; the firm for which she works. W stylu potocznym przyimek przechodzi na koniec, a zaimek można opuścić: the colleague (who) I spoke to. Where, when i why można zastąpić konstrukcją z which: the town in which I grew up; the day on which we met; the reason for which he resigned. Czasowników frazowych nie rozdzielamy: the children (who) she looks after, nie: after whom she looks.

21.Reduced relative clauses - skrócone zdania względne

Reduced relative clauses to zdania względne skrócone do imiesłowu, bez zaimka i be. Znaczenie czynne - present participle (-ing): The people living next door are noisy (= who live). Znaczenie bierne - past participle: The goods ordered last week have arrived (= which were ordered). Czynność bierna w toku - being + past participle: The bridge being built will open in May. Po the first, the last, the only i stopniu najwyższym stoi to-infinitive: She was the first woman to win the prize. Formy -ing zwykle nie stosuje się do jednorazowej, zakończonej czynności: the thief who stole my bag.

22.Inwersja (inversion) po never, seldom, rarely, little

Gdy zdanie zaczyna się od wyrażenia przeczącego lub ograniczającego, stosujemy inversion: operator stoi przed podmiotem jak w pytaniu, a w Present Simple i Past Simple pojawia się do / does / did. Never have I seen such chaos. Seldom does he lose his temper. Rarely had they faced a tougher opponent. Little z czasownikami myślenia (know, realise, suspect, imagine) znaczy wcale nie: Little did she know what awaited her. Inwersja to środek stylu formalnego i emfazy; gdy wyrażenie stoi w środku zdania, szyk jest zwykły: I have never seen such chaos.

23.Hardly / scarcely... when, no sooner... than

Obie konstrukcje znaczą ledwie... gdy i opisują dwie czynności następujące tuż po sobie. W pierwszej części stoi zwykle Past Perfect z inwersją, w drugiej Past Simple. Hardly, scarcely i barely łączą się z when (rzadziej before): Hardly had I sat down when the phone rang. Scarcely had the match begun when it started to rain. No sooner łączy się z than, bo sooner to stopień wyższy: No sooner had we left than the alarm went off. Ten sam sens bez inwersji: I had hardly sat down when the phone rang. We had no sooner left than the alarm went off.

24.Not only... but also, not until, only after

Not only... but also: inwersja tylko w części z not only: Not only did he apologise, but he also paid for the damage. Po not until oraz po only z okolicznikiem lub zdaniem podrzędnym (only after, only when, only then, only later, only by, only if) inwersja występuje w zdaniu głównym, a nie w zdaniu podrzędnym po tym wyrażeniu: Not until I got home did I realise my wallet was missing. Only after she had read the letter did she understand. Only then did we see the danger. Gdy only odnosi się do podmiotu, inwersji nie ma: Only Tom knew the answer.

25.Under no circumstances, on no account i inne wyrażenia z no

Wyrażenia przyimkowe z no na początku zdania wymagają inwersji i dają mocny, formalny zakaz lub zaprzeczenie. Under no circumstances should you open this door. On no account must the patient be left alone. At no time did he mention the money. In no way am I responsible for the delay. On no condition are visitors allowed in. Podobnie nowhere: Nowhere have I found a better explanation. Czasownik po takim wyrażeniu jest twierdzący, bo przeczenie już padło (nie: Under no circumstances shouldn't you...). Po no doubt i in no time (= bardzo szybko) inwersji nie ma: No doubt he will come.

26.So / such... that oraz inwersja po neither / nor / so

So + przymiotnik lub przysłówek na początku zdania wymaga inwersji: So strong was the wind that trees were uprooted. So quickly did he speak that nobody understood. Such + be + podmiot: Such was the force of the explosion that windows shattered. Zgodność z poprzednim zdaniem: so + operator + podmiot po twierdzeniu (I love jazz. - So do I), neither / nor + operator + podmiot po przeczeniu (She can't drive. - Neither can he). Nor łączy też dwa przeczenia: He didn't call, nor did he write. Bez inwersji so wyraża zaskoczone potwierdzenie: You've spilt your coffee. - So I have!

27.Formy bezokolicznikowe (infinitive): bare infinitive i to-infinitive

Bare infinitive (bez to) stoi po czasownikach modalnych (poza ought to), po make i let w stronie czynnej (They made me wait. Let him go), po had better, would rather, why not oraz po czasownikach percepcji, gdy widzimy całą czynność: I saw him cross the road (ale: I saw him crossing - w trakcie). To-infinitive stoi po czasownikach takich jak afford, manage, tend, fail, pretend, po przymiotnikach (eager to help), po too / enough i wyraża cel: She left early to avoid the traffic. W stronie biernej make i czasowniki percepcji wymagają to: I was made to wait. He was seen to leave.

28.Perfect, continuous i passive infinitive

Perfect infinitive (to have + past participle) odnosi się do czasu wcześniejszego niż czasownik główny: He seems to have forgotten. I'm sorry to have kept you waiting. Continuous infinitive (to be + -ing) opisuje czynność w toku: She appears to be sleeping. They pretended to be working. Passive infinitive (to be + past participle): Nobody likes to be criticised. The form needs to be signed. Formy się łączą: perfect continuous (He seems to have been crying), perfect passive (The files appear to have been deleted). Te same formy bez to stoją po czasownikach modalnych: She must have been joking.

29.Forma -ing (gerund) - użycie i formy złożone

Gerund pełni funkcję podmiotu (Smoking is banned here), dopełnienia po czasownikach takich jak avoid, enjoy, risk, mind, postpone, consider oraz stoi po przyimkach, także po to będącym przyimkiem: look forward to seeing, be used to working, object to paying, in addition to teaching. Stoi też po zwrotach can't help, it's no use, it's worth, there's no point (in), have difficulty (in). Przeczenie: not + -ing. Formy złożone: perfect gerund (He denied having seen her) i passive gerund (I hate being lied to). W stylu formalnym przed gerund stoi forma dzierżawcza: I appreciate your coming.

30.Czasowniki zmieniające znaczenie: remember, stop, try, regret, mean, go on

Remember / forget + -ing - o tym, co się już zrobiło; + to-infinitive - pamiętać lub zapomnieć coś zrobić: I remember locking the door. I forgot to lock it. Stop + -ing - przestać; + to - zatrzymać się, żeby: He stopped to smoke. Try + -ing - zrobić na próbę; + to - usiłować: Try adding salt. I tried to open it. Regret + -ing - żałować zrobienia czegoś; + to (say, inform, tell) - z przykrością informować. Mean + -ing - oznaczać, pociągać za sobą; + to - zamierzać: The job means moving house. Go on + -ing - kontynuować tę samą czynność; + to - przejść do kolejnej: She went on to become a judge.

31.Formy imiesłowowe (participle clauses): present participle i past participle

Participle clauses skracają zdania podrzędne, gdy podmiot obu części jest ten sam. Present participle (-ing) ma znaczenie czynne i wyraża równoczesność, przyczynę lub skutek: Walking home, I met Sue. Being a doctor, she knew what to do. The storm hit the coast, causing floods. Past participle ma znaczenie bierne: Built in 1890, the bridge is still in use. Given more time, we could do better. Imiesłów stoi też po spójnikach: while waiting, when asked, if taken daily. Błędem jest dangling participle, czyli imiesłów z innym podmiotem niż zdanie główne (nie: Walking home, the rain started).

32.Perfect participle: having done; przeczenie: not knowing

Perfect participle (having + past participle) podkreśla, że jedna czynność zakończyła się przed drugą, i często podaje przyczynę: Having finished the report, she went home. Forma bierna to having been + past participle: Having been warned, they took another route. Przeczenie tworzy not przed imiesłowem: Not knowing the way, I asked a passer-by. Not having slept, he felt awful. Not wanting to wake her, he left quietly. Gdy podmioty są różne, imiesłów dostaje własny podmiot (absolute clause): The weather being fine, we ate outside. All things considered, it went well.

33.Strona bierna (passive) w formach złożonych

Passive tworzy be w odpowiednim czasie + past participle. Formy trudniejsze: continuous (The road is being repaired), perfect (It has been sold), z czasownikami modalnymi (It must be done. It should have been checked), po przyimkach i czasownikach z -ing (She resents being ignored), bezokolicznik (He wants to be told). Czasowniki z przyimkiem zachowują go: The children are well looked after. She was laughed at. Sprawcę wprowadza by, a narzędzie with: It was cut with a knife. W języku potocznym get zastępuje be: He got fired. Czasowniki nieprzechodnie (happen, arrive) nie mają strony biernej.

34.Passive z dwoma dopełnieniami

Czasowniki z dwoma dopełnieniami (give, send, offer, show, tell, teach, promise, award, lend, pay) tworzą dwie wersje strony biernej. Częstsza: podmiotem zostaje osoba: She was offered a job. We were shown the plans. Druga: podmiotem zostaje rzecz, a osobę wprowadza zwykle to: A job was offered to her. Czasowniki explain, suggest, describe, announce, report, mention wymagają to przed osobą już w stronie czynnej (explain something to somebody), dlatego osoba nie może być podmiotem strony biernej: The rules were explained to us (nie: We were explained the rules).

35.Have / get something done

Have + dopełnienie + past participle znaczy zlecić komuś wykonanie czegoś: I had my car serviced. We're having the roof repaired. Get something done znaczy to samo, ale jest mniej formalne: I must get my eyes tested. Konstrukcja z have opisuje też niechciane zdarzenie: He had his wallet stolen. Gdy podajemy wykonawcę, używamy have somebody do (bare infinitive) albo get somebody to do: I had the mechanic check the brakes. I got him to check the brakes. W Present i Past Simple pytania i przeczenia tworzymy z do: Did you have your hair cut? Need + -ing ma sens bierny: The car needs servicing.

36.Czasowniki modalne (modal verbs) w spekulacji: must have, can't have, might have

Modal + have + past participle wyraża wnioskowanie o przeszłości. Must have - jestem prawie pewien, że tak było: The streets are wet - it must have rained. Can't have / couldn't have - jestem prawie pewien, że tak nie było: She can't have seen us - she didn't wave. Might have / may have / could have - to możliwe: He might have missed the bus. Przeczeniem must have w spekulacji jest w normie brytyjskiej can't have, nie mustn't have. Forma ciągła: She must have been joking. Bierna: It must have been stolen. Might not have znaczy możliwe, że nie, a couldn't have - to niemożliwe.

37.Should have, ought to have, could have - krytyka i niewykorzystana możliwość

Should have / ought to have + past participle oznacza, że coś było wskazane, ale się nie stało - to krytyka lub żal: You should have told me. I ought to have checked the date. Shouldn't have - coś się stało, choć nie powinno: He shouldn't have driven so fast. Could have i might have wyrażają niewykorzystaną możliwość albo wyrzut: You could have warned me! Should have służy też do przypuszczenia, że coś już prawdopodobnie nastąpiło: They should have landed by now. Would have opisuje nierealną przeszłość: I would have called, but my phone died.

38.Needn't have a didn't need to

Needn't have + past participle: czynność została wykonana, ale okazała się niepotrzebna: You needn't have bought milk - we had plenty (kupiłeś niepotrzebnie). Didn't need to / didn't have to + bezokolicznik: nie było konieczności; zwykle rozumiemy, że czynności nie wykonano, choć kontekst może wskazać inaczej: I didn't need to get up early, so I slept until ten. W teraźniejszości needn't, don't need to i don't have to oznaczają brak konieczności, natomiast mustn't to zakaz: You needn't wait for me. You mustn't tell anyone.

39.Tryb łączący (subjunctive): I suggest that he be, It is essential that

Subjunctive to forma podstawowa czasownika dla wszystkich osób, bez -s i bez do w przeczeniu. Stoi w that-clause po czasownikach sugestii lub żądania: suggest, recommend, demand, insist, propose, request oraz po It is essential / vital / imperative / important that: I suggest that he be informed. It is essential that every student submit the form. They demanded that she not leave. Forma jest formalna i częstsza w odmianie amerykańskiej; w brytyjskiej zwykle stoi should + bezokolicznik: I suggest that he should be informed. Utarte zwroty: God save the King, be that as it may, so be it.

40.Emphasis: cleft sentences (It was... that, What I need is)

Cleft sentences dzielą zdanie na dwie części, żeby wyróżnić jedną informację. It-cleft: It + be + element wyróżniony + that / who + reszta zdania: It was Anna who broke the vase. It was in Paris that they met. It wasn't until midnight that he called. Wh-cleft: zdanie z what + be + element wyróżniony: What I need is a holiday. Gdy wyróżniamy czynność, używamy do: What she did was (to) resign. All znaczy the only thing: All I want is some peace. Inne wzory: The reason why I left was that I was bored. The thing that annoys me is his attitude.