Olimpiada Języka Hiszpańskiego - gramatyka

1.Rodzajnik określony, nieokreślony i nijaki (lo)

Określony: el, la, los, las; nieokreślony: un, una, unos, unas. Przed rzeczownikiem żeńskim w l.poj. na akcentowane a-/ha- stoi el/un: el agua fría, un hacha, ale las aguas. Ściągnięcia: a + el = al, de + el = del. Bez rodzajnika zwykle zawód po ser: Es médica. Z określonym: godziny (a las tres), dni tygodnia (el lunes), tytuły, gdy mówimy o kimś (el señor Gil). Nijaki lo + przymiotnik tworzy pojęcie ogólne: lo bueno, lo importante; lo que = to, co (Lo que dices es verdad); lo + przymiotnik/przysłówek + que podkreśla stopień: No sabes lo difícil que es.

2.Liczebniki główne (cardinales) i porządkowe (ordinales)

Główne: uno → un przed rzeczownikiem męskim (veintiún años, ale veintiuna casas); 16-29 łącznie (dieciséis, veintidós); y tylko między dziesiątkami a jednościami (treinta y uno, ale ciento dos). Cien samo, przed rzeczownikiem i przed mil (cien euros, cien mil), ciento w liczbach złożonych (ciento diez). Setki mają rodzaj: doscientas páginas; nieregularne quinientos, setecientos, novecientos. Mil bez un; un millón de euros. Porządkowe: primero... décimo mają rodzaj i liczbę; primer i tercer przed rzeczownikiem męskim (el tercer piso). Powyżej décimo częstsze są główne: el siglo XXI (veintiuno).

3.Rzeczownik i przymiotnik: rodzaj, liczba, zgodność, apokopa, miejsce przymiotnika

Rodzaj: -o zwykle męski, -a żeński, ale el día, el problema, la mano, la foto; -ción, -dad, -tad są żeńskie. Liczba mnoga: -s po samogłosce, -es po spółgłosce (lápiz - lápices); el lunes - los lunes. Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie: unas casas blancas. Apokopa przed rzeczownikiem męskim w l.poj.: buen, mal, primer, tercer, algún, ningún; grande → gran przed każdym rzeczownikiem w l.poj. Przymiotnik stoi zwykle po rzeczowniku; miejsce zmienia znaczenie: un amigo viejo (stary) - un viejo amigo (dawny), un hombre pobre (biedny) - un pobre hombre (nieszczęsny).

4.Stopniowanie przymiotników i przysłówków, konstrukcje porównawcze

Stopień wyższy: más/menos + przymiotnik lub przysłówek + que (Ana es más alta que yo); przed liczbą de: más de cien euros. Równość: tan + przymiotnik/przysłówek + como (tan rápido como tú), tanto/a/os/as + rzeczownik + como (tantas horas como él), czasownik + tanto como (Trabaja tanto como yo). Formy nieregularne: bueno/bien → mejor, malo/mal → peor, grande → mayor (też: starszy), pequeño → menor (też: młodszy). Superlativo względny: el/la más + przymiotnik + de (la ciudad más bonita del país). Superlativo absoluto: -ísimo/a (carísimo, facilísimo; rico - riquísimo, largo - larguísimo).

5.Zaimki osobowe i zwrotne

Podmiotowe: yo, tú, él/ella/usted, nosotros/as, vosotros/as, ellos/ellas/ustedes - zwykle pomijane, bo osobę wskazuje końcówka czasownika; używa się ich dla kontrastu lub nacisku: Yo cocino y tú friegas. Po przyimku: mí, ti, él, ella, usted, nosotros, vosotros, ellos (para mí, sin ti), ale conmigo, contigo; po entre i según stoją yo, tú (entre tú y yo). Zwrotne: me, te, se, nos, os, se - przed odmienionym czasownikiem (Me levanto a las siete), a po bezokoliczniku, gerundio i rozkaźniku twierdzącym łącznie: Voy a ducharme, levántate.

6.Zaimki dzierżawcze i wskazujące

Dzierżawcze nieakcentowane przed rzeczownikiem: mi(s), tu(s), su(s), nuestro/a(s), vuestro/a(s), su(s) - zgadzają się z rzeczą posiadaną, nie z posiadaczem: nuestras hijas. Akcentowane po rzeczowniku, po ser lub z rodzajnikiem: mío, tuyo, suyo, nuestro, vuestro (un amigo mío; Este libro es tuyo; Mi coche es viejo, el tuyo es nuevo). Wskazujące mają trzy stopnie odległości: este/esta/estos/estas (blisko mówiącego), ese/esa/esos/esas (blisko słuchacza), aquel/aquella/aquellos/aquellas (daleko). Formy nijakie esto, eso, aquello odnoszą się do rzeczy nienazwanej lub do sytuacji: ¿Qué es esto?

7.Zaimki nieokreślone (alguien, nadie, algo, nada, alguno, ninguno) i ilościowe

Alguien (ktoś), nadie (nikt), algo (coś), nada (nic) są nieodmienne. Alguno/a/os/as i ninguno/a wskazują osoby lub rzeczy; przed rzeczownikiem męskim w l.poj. występują algún, ningún: algún día, ningún libro. Wyraz przeczący po czasowniku wymaga przeczenia przed nim: No vino nadie; Nunca viene nadie. Gdy sam stoi przed czasownikiem, nie dodajemy no: Nadie vino. Mucho, poco, demasiado, todo zgadzają się z rzeczownikiem; bastante odmienia się tylko przez liczbę, a cada jest nieodmienne. Cualquiera skraca się do cualquier przed rzeczownikiem w l.poj.: cualquier persona.

8.Zaimki w bierniku i celowniku: complemento directo i complemento indirecto

Complemento directo (biernik): me, te, lo/la, nos, os, los/las. Complemento indirecto (celownik): me, te, le, nos, os, les. Kolejność: indirecto przed directo (Me lo dio). Le/les przed lo, la, los, las zmienia się w se: Se lo dije. Zaimki stoją przed odmienionym czasownikiem, a po bezokoliczniku, gerundio i rozkaźniku twierdzącym łącznie: Quiero dártelo = Te lo quiero dar; dámelo. Dopełnienie wysunięte przed czasownik powtarza się zaimkiem: A Juan le regalé un libro; El libro lo compré ayer. Leísmo dopuszczalne: le zamiast lo dla osoby rodzaju męskiego w l.poj. (A Pedro le vi ayer = lo vi).

9.Przyimki por i para

Por: przyczyna (Lo hice por ti; por eso), sprawca w stronie biernej (escrito por Lorca), miejsce przejścia (pasear por el parque), pora dnia (por la mañana), środek (por teléfono), cena i wymiana (Lo compré por diez euros), zastępstwo (Hoy trabajo por Ana), częstotliwość (dos veces por semana). Para: cel (Estudio para aprobar), odbiorca (Es para ti), kierunek (Salgo para Madrid), termin (Tiene que estar listo para el lunes), opinia (Para mí, es fácil), porównanie z normą (Es muy alto para su edad).

10.Przyimki a, de, en, con, desde, hasta, hacia, sobre i wyrażenia przyimkowe

A: kierunek (Voy a Sevilla), godzina (a las ocho), dopełnienie - konkretna osoba (Veo a María). De: pochodzenie, przynależność, materiał (Soy de Polonia; la casa de Ana; una mesa de madera). En: miejsce, środek transportu, miesiąc (en casa, en tren, en mayo). Con: towarzystwo, narzędzie (con Ana, con un cuchillo). Desde... hasta: początek i koniec (desde las dos hasta las cinco). Hacia: kierunek, przybliżony czas (hacia el norte, hacia las tres). Sobre: na, o czymś, około (sobre la mesa, sobre arte, sobre las diez). Wyrażenia przyimkowe: a pesar de, en vez de, a causa de, junto a, a través de.

11.Przysłówki częstotliwości, stopnia, miejsca, sposobu, czasu i wyrażenia przysłówkowe

Częstotliwości: siempre, a menudo, a veces, casi nunca, nunca. Stopnia: muy przed przymiotnikiem i przysłówkiem (muy bien), mucho z czasownikiem i przed más, menos, mejor, peor (Trabaja mucho; mucho mejor), bastante, demasiado, casi. Miejsca: aquí, ahí, allí, cerca, lejos, arriba, abajo, detrás. Sposobu: bien, mal, así, despacio oraz przysłówki na -mente od formy żeńskiej przymiotnika (lenta → lentamente); z dwóch połączonych pierwszy zwykle traci -mente: lenta y claramente. Czasu: ayer, anoche, ya, todavía, entonces, luego. Wyrażenia przysłówkowe: de repente, de vez en cuando, por fin, poco a poco.

12.Spójniki współrzędne i podrzędne: y/e, o/u, pero, sino, aunque, porque, como

Współrzędne: y zmienia się w e przed wyrazem na i-/hi- (padres e hijos; ale agua y hielo, bo hie- to dyftong), o zmienia się w u przed o-/ho- (siete u ocho, mujeres u hombres); ni łączy człony zaprzeczone (No bebe ni fuma); pero wprowadza zastrzeżenie (Es caro, pero bueno), sino poprawia zaprzeczoną informację (No es médico, sino enfermero), a przed odmienionym czasownikiem stoi sino que (No lo compró, sino que lo alquiló). Podrzędne: que, si, cuando, porque (bo - w środku zdania), como (ponieważ - na początku zdania: Como llovía, no salimos), aunque (chociaż, nawet jeśli).

13.Zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe; zaimki pytajne i wykrzyknikowe

Zdanie oznajmujące stwierdza lub zaprzecza (No lo sé). Pytające zaczyna się od ¿: ogólne (¿Vienes?) lub szczegółowe z zaimkiem pytajnym: qué, quién/quiénes, cuál/cuáles, cuánto/a/os/as, cómo, dónde, cuándo, por qué - zawsze z akcentem graficznym, także w pytaniu zależnym (No sé dónde vive). Qué pyta o definicję lub stoi przed rzeczownikiem (¿Qué libro quieres?), cuál wybiera z grupy (¿Cuál es tu dirección? ¿Cuál de los dos prefieres?). Rozkazujące wyraża polecenie (¡Cállate!). Wykrzyknikowe zaczyna się od ¡: ¡Qué calor! ¡Qué bien cantas! ¡Cuánta gente! ¡Cómo llueve!

14.Czasowniki ser, estar i haber (hay)

Ser: tożsamość, zawód, pochodzenie, cecha, czas (Son las dos), miejsce wydarzenia (La boda es en Toledo). Estar: położenie osób i rzeczy (Toledo está en España), stan (Estoy cansado; La sopa está fría). Zmiana znaczenia przymiotnika: ser listo (bystry) - estar listo (gotowy), ser aburrido (nudny) - estar aburrido (znudzony), ser rico (bogaty) - estar rico (smaczny). Haber: bezosobowe hay (había, hubo, habrá) informuje o istnieniu - z un/una, liczebnikiem lub bez rodzajnika (Hay un banco cerca); rzecz określona wymaga estar (El banco está cerca). Haber tworzy też czasy złożone: he comido.

15.Imiesłów czynny (gerundio) i bierny (participio) - formy nieregularne

Gerundio: -ando (-ar), -iendo (-er, -ir), nieodmienny; nieregularne: leyendo, oyendo, yendo (ir), durmiendo, muriendo, pidiendo, diciendo, sintiendo, viniendo, pudiendo. Wyraża czynność równoczesną lub sposób: Entró cantando. Participio: -ado (-ar), -ido (-er, -ir); nieregularne: abierto, cubierto, dicho, escrito, hecho, muerto, puesto, resuelto, roto, visto, vuelto. W czasach złożonych z haber jest nieodmienny (Ana ha escrito dos cartas), a z ser, estar i jako przymiotnik zgadza się w rodzaju i liczbie: Las cartas están escritas.

16.Bezokolicznik: infinitivo simple i infinitivo compuesto

Infinitivo simple: hablar, comer, vivir; infinitivo compuesto: haber + participio (haber hablado) - czynność wcześniejsza: Gracias por haber venido. Użycie: jako rzeczownik (Fumar es malo; el deber); po przyimkach (antes de salir, sin decir nada, después de haber comido); po czasownikach, gdy podmiot obu czynności jest ten sam (Quiero ir, ale: Quiero que vayas). Al + bezokolicznik = w chwili gdy (Al llegar, me llamó). De + bezokolicznik = warunek (De haberlo sabido, no habría venido). A + bezokolicznik bywa poleceniem (¡A dormir!). Zaimki dołącza się na końcu: verlo, haberlo visto.

17.Indicativo: presente - formy i użycie

Końcówki: -o, -as, -a, -amos, -áis, -an (-ar); -o, -es, -e, -emos, -éis, -en (-er); -o, -es, -e, -imos, -ís, -en (-ir). Zmiana samogłoski w temacie poza nosotros i vosotros: e → ie (querer: quiero, queremos), o → ue (poder: puedo), e → i (pedir: pido), u → ue (jugar: juego). Nieregularna 1. osoba: hago, pongo, salgo, tengo, vengo, digo, traigo, oigo, conozco, sé, doy, veo, quepo. W pełni nieregularne: ser (soy, eres, es, somos, sois, son), ir (voy, vas, va, vamos, vais, van), estar, haber. Użycie: teraźniejszość, zwyczaje, prawdy ogólne, pewna przyszłość (Mañana salgo a las ocho).

18.Indicativo: pretérito perfecto a pretérito indefinido - kontrast użycia

Pretérito perfecto: he, has, ha, hemos, habéis, han + participio. Opisuje czynność w okresie, który jeszcze trwa lub wiąże się z teraźniejszością: hoy, esta semana, este año, últimamente, ya, todavía no, alguna vez, nunca (Esta mañana he desayunado tarde; ¿Has estado alguna vez en Cuba?). Pretérito indefinido opisuje czynność zakończoną w okresie zamkniętym: ayer, anoche, la semana pasada, el año pasado, en 2015, hace dos días (Ayer desayuné tarde; Hace un mes estuve en Cuba). Zaimki stoją przed haber, nie między haber a participio: Ya lo he visto.

19.Indicativo: pretérito indefinido - formy regularne i nieregularne

Regularne: -é, -aste, -ó, -amos, -asteis, -aron (-ar); -í, -iste, -ió, -imos, -isteis, -ieron (-er, -ir). Nieregularne tematy z końcówkami -e, -iste, -o, -imos, -isteis, -ieron (bez akcentu): tener - tuve, estar - estuve, poder - pude, poner - puse, saber - supe, hacer - hice (hizo), querer - quise, venir - vine; z j: decir - dije, traer - traje, conducir - conduje (3. os. l.mn. -eron: dijeron). Ser i ir mają wspólne formy: fui, fuiste, fue, fuimos, fuisteis, fueron. Dar: di, dio. W 3. osobach: pedir - pidió, pidieron; dormir - durmió, durmieron; leer - leyó, leyeron.

20.Indicativo: pretérito imperfecto i pretérito pluscuamperfecto w narracji

Imperfecto: -aba, -abas, -aba, -ábamos, -abais, -aban (-ar); -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían (-er, -ir); nieregularne tylko ser (era), ir (iba), ver (veía). Opisuje tło, okoliczności, cechy i czynności powtarzane w przeszłości (antes, de niño, todos los días): De niño jugaba al fútbol. Indefinido podaje zdarzenie zakończone, także to, które przerwało tło: Mientras cenábamos, sonó el teléfono. Pluscuamperfecto: había, habías, había, habíamos, habíais, habían + participio - czynność wcześniejsza od innej przeszłej: Cuando llegué a la estación, llovía y el tren ya había salido.

21.Indicativo: futuro imperfecto i futuro perfecto

Futuro imperfecto: bezokolicznik + -é, -ás, -á, -emos, -éis, -án (hablaré). Nieregularne tematy: tendr-, pondr-, saldr-, vendr-, podr-, sabr-, habr-, cabr-, querr-, har-, dir-. Użycie: czynność przyszła (Mañana lloverá), przypuszczenie co do teraźniejszości (¿Dónde está Ana? - Estará en casa). Po cuando czasowym i si warunkowym nie stoi futuro: Cuando llegues, cenaremos; Si llueve, me quedaré. Futuro perfecto: habré, habrás, habrá... + participio - czynność zakończona przed momentem w przyszłości (A las diez ya habré terminado) albo przypuszczenie co do czynności już dokonanej (Se habrá perdido).

22.Tryb przypuszczający: condicional simple i condicional compuesto

Condicional simple: bezokolicznik + -ía, -ías, -ía, -íamos, -íais, -ían (hablaría); tematy nieregularne jak w futuro: tendría, pondría, saldría, vendría, podría, sabría, querría, haría, diría. Użycie: uprzejma prośba (¿Podrías ayudarme?), rada (Yo que tú, iría al médico), życzenie (Me gustaría viajar), skutek nierealnego warunku (Si tuviera tiempo, iría), przyszłość widziana z przeszłości (Dijo que vendría), przypuszczenie co do przeszłości (Serían las dos cuando llegó). Condicional compuesto: habría + participio - niespełniony skutek w przeszłości: Si hubieras venido, lo habrías visto.

23.Strona bierna: ser + participio i estar + participio

Ser + participio (strona bierna czynności) mówi o samym zdarzeniu; participio zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie, sprawcę wprowadza por: La novela fue escrita por Cervantes; Los ladrones han sido detenidos por la policía. Czas wyraża forma ser: es, fue, ha sido, será construido. Estar + participio (strona bierna rezultatu) opisuje stan będący wynikiem wcześniejszej czynności, zwykle bez sprawcy: La puerta está cerrada; El problema ya está resuelto. Porównaj: La tienda fue abierta a las nueve (ktoś ją otworzył) - La tienda estaba abierta (stan).

24.Zdania bezosobowe z se (se impersonal) i pasiva refleja

Se impersonal: se + czasownik w 3. os. l.poj., bez podmiotu - mowa o ludziach w ogóle: Aquí se vive bien; Se come tarde en España. Z dopełnieniem osobowym poprzedzonym przez a czasownik zostaje w l.poj.: Se busca a los testigos; Se respeta a los ancianos. Pasiva refleja: se + czasownik w 3. os. zgodny w liczbie z rzeczownikiem, który jest podmiotem (zwykle rzecz): Se vende piso - Se venden pisos; Se necesitan camareros; Se construyeron muchas casas. Sprawcy z por zwykle się nie podaje. Bezosobowo działa też 3. os. l.mn.: Dicen que va a llover; Llaman a la puerta.

25.Perífrasis verbales z bezokolicznikiem: faza czynności, obowiązek, przypuszczenie

Perífrasis verbales łączą odmieniony czasownik z formą nieosobową. Z bezokolicznikiem: ir a - zamiar, bliska przyszłość (Voy a llamarte); acabar de - czynność dopiero co zakończona (Acabo de llegar); volver a - powtórzenie (Volvió a llamar); dejar de - przerwanie (Ha dejado de fumar); ponerse a - nagły początek (Se puso a llorar). Obowiązek: tener que - konieczność (Tengo que irme); deber - powinność (Debes descansar); haber que - bezosobowo, tylko 3. os. l.poj. (Hay que reciclar). Deber de wyraża przypuszczenie: Deben de ser las once (pewnie jest jedenasta).

26.Perífrasis verbales z gerundio: estar, llevar, seguir + gerundio

Estar + gerundio: czynność w toku (Estoy leyendo; Estaba durmiendo cuando llamaste). Llevar + okres + gerundio: czynność trwa od pewnego czasu do teraz (Llevo dos años estudiando español = Hace dos años que estudio español); w przeczeniu llevar + okres + sin + bezokolicznik (Llevo un mes sin fumar). Seguir + gerundio: czynność nadal trwa (Sigue lloviendo); w przeczeniu seguir sin + bezokolicznik (Sigo sin entenderlo). Zaimki stoją przed czasownikiem odmienionym albo łącznie po gerundio: Lo estoy leyendo = Estoy leyéndolo.

27.Czasowniki wyrażające zmianę (verbos de cambio): volverse, hacerse, ponerse, quedarse, convertirse en, llegar a ser

Ponerse + przymiotnik: chwilowa zmiana stanu lub nastroju (Se puso rojo, nervioso). Volverse + przymiotnik: trwała, często nagła zmiana charakteru (Se ha vuelto desconfiado; volverse loco). Hacerse + rzeczownik/przymiotnik: zmiana stopniowa lub zamierzona - zawód, ideologia, wiek, majątek (Se hizo médico; hacerse rico). Quedarse + przymiotnik/participio: stan będący skutkiem zdarzenia, często utrata (Se quedó ciego, sorprendido). Convertirse en + rzeczownik: całkowita przemiana (El agua se convirtió en hielo). Llegar a ser: wynik długiego procesu i wysiłku (Llegó a ser presidenta).

28.Subjuntivo: presente i pretérito perfecto - formy

Presente de subjuntivo: od 1. os. l.poj. presente de indicativo, z zamianą samogłoski: -ar → -e, -es, -e, -emos, -éis, -en (hable); -er, -ir → -a, -as, -a, -amos, -áis, -an (coma). Nieregularność 1. osoby przechodzi na całą odmianę: tenga, haga, diga, salga, conozca. Nieregularne: ser - sea, estar - esté, ir - vaya, haber - haya, saber - sepa, dar - dé. Pretérito perfecto de subjuntivo: haya, hayas, haya... + participio - czynność już zakończona: Espero que hayas dormido bien. Zgodność czasów: po czasowniku głównym w presente, futuro lub imperativo stoi presente albo perfecto de subjuntivo.

29.Tryb rozkazujący (imperativo) twierdzący i przeczący, z zaimkami

Twierdzący: tú = 3. os. l.poj. presente (habla, come), nieregularne: di, haz, pon, sal, ten, ven, ve (ir), sé (ser); vosotros: -d zamiast -r bezokolicznika (hablad, venid); usted, ustedes, nosotros - formy presente de subjuntivo (hable, hablen, hablemos). Przeczący zawsze w presente de subjuntivo: no hables, no habléis, no hable. Zaimki: w rozkazie twierdzącym po czasowniku i łącznie (dímelo, siéntese, cómpralo), w przeczącym przed czasownikiem (no me lo digas, no se siente). Przed -os znika -d: sentaos (wyjątek: idos); przed -nos znika -s: sentémonos.

30.Subjuntivo: pretérito imperfecto (-ra/-se) i pretérito pluscuamperfecto - formy

Pretérito imperfecto de subjuntivo: od 3. os. l.mn. indefinido bez -ron, z końcówkami -ra, -ras, -ra, -ramos, -rais, -ran albo -se, -ses, -se, -semos, -seis, -sen: hablaron → hablara/hablase, tuvieron → tuviera/tuviese, fueron → fuera/fuese, dijeron → dijera; w 1. os. l.mn. akcent: habláramos, tuviésemos. Obie serie są zwykle wymienne. Pretérito pluscuamperfecto de subjuntivo: hubiera/hubiese + participio. Zgodność czasów: po indefinido, imperfecto, pluscuamperfecto lub condicional w zdaniu głównym stoi zwykle imperfecto albo pluscuamperfecto de subjuntivo: Quería que vinieras; Me gustaría que me lo hubieras dicho.

31.Zdania podmiotowe i dopełnieniowe (sustantivas): indicativo czy subjuntivo

To zdania podrzędne z que po czasowniku lub wyrażeniu. Indicativo po wyrażeniach mówienia, myślenia, postrzegania i pewności w twierdzeniu (Creo que tiene razón; Es verdad que llueve; Es evidente que miente). Subjuntivo po wyrażeniach woli, prośby, rozkazu i zakazu (Quiero que vengas; Te pido que esperes), uczuć (Me alegro de que estés aquí; Me molesta que fumen), wątpliwości i zaprzeczonej opinii (Dudo que venga; No creo que tenga razón), ocen i możliwości (Es importante que estudies; Es posible que llueva). Po querer przy tym samym podmiocie stoi bezokolicznik: Quiero ir.

32.Zdania życzące (desiderativas) i zdania przypuszczenia (dubitativas)

Desiderativas wymagają subjuntivo: ojalá + presente (życzenie możliwe: Ojalá llueva), + imperfecto (mało realne: Ojalá tuviera más tiempo), + pluscuamperfecto (niespełnione w przeszłości: Ojalá hubiera venido); que + presente de subjuntivo (¡Que aproveche!). Dubitativas: quizá(s), tal vez, probablemente przed czasownikiem łączą się z subjuntivo lub indicativo (Quizás venga / viene mañana); a lo mejor łączy się z indicativo (A lo mejor viene), a puede que z subjuntivo. Przypuszczenie wyraża też futuro (o teraźniejszości: Serán las dos) i condicional (o przeszłości: Tendría unos veinte años).

33.Zaimki względne: que, quien, el cual, cuyo, donde

Que - najczęstszy, do osób i rzeczy, nieodmienny (el libro que leo). Po przyimku: el/la/los/las que albo el cual, la cual, los/las cuales (la razón por la que / por la cual vine). Quien, quienes - tylko osoby: po przyimku (la chica con quien hablé) i w zdaniu wtrąconym między przecinkami (Mi jefe, quien vive aquí, es inglés). Cuyo, cuya, cuyos, cuyas = którego, której, których - zgadza się z rzeczownikiem stojącym po nim, nie z posiadaczem (el autor cuyas novelas leo). Donde - miejsce (la ciudad donde nací). Lo que, lo cual odnoszą się do całej wypowiedzi: Llegó tarde, lo cual me molestó.

34.Zdania przydawkowe (oraciones de relativo): rodzaje i tryb

Especificativas (bez przecinków) zawężają znaczenie rzeczownika: Los alumnos que estudiaron aprobaron (tylko ci, którzy się uczyli). Explicativas (między przecinkami) dodają informację o wszystkich: Los alumnos, que estudiaron, aprobaron. Tryb: indicativo, gdy poprzednik jest znany lub istnieje (Tengo un amigo que habla chino; Vivo en una casa que tiene jardín); subjuntivo, gdy jest nieznany, poszukiwany lub zaprzeczony (Busco a alguien que hable chino; Quiero una casa que tenga jardín; No hay nadie que lo sepa). Ten sam kontrast po donde i como: Hazlo como quieras.

35.Zdania okolicznikowe czasu (temporales): cuando, en cuanto, antes de que, hasta que

Cuando, en cuanto, tan pronto como i hasta que łączą się z indicativo przy opisywaniu zwyczajów i zrealizowanych zdarzeń: Cuando llego a casa, ceno; En cuanto llegó, me llamó; Te esperé hasta que terminaste. Subjuntivo stosujemy, gdy czynność jest przedstawiona jako jeszcze oczekiwana: Cuando llegues, llámame; Te esperaré hasta que termines; En cuanto lo sepa, te aviso. W zdaniu okolicznikowym czasu odnoszącym się do przyszłości nie używamy futuro. Antes de que wymaga subjuntivo: Sal antes de que llueva; Salí antes de que lloviera. Przy tym samym podmiocie używamy m.in. antes de lub después de + bezokolicznik: Me ducho antes de salir. W pytaniu zależnym możliwe jest futuro de indicativo: No sé cuándo llegará.

36.Zdania warunkowe (condicionales): si - trzy typy, con tal de que, a menos que

Typ 1 (warunek realny): si + presente de indicativo, potem presente, futuro lub imperativo (Si tengo tiempo, iré; Si puedes, llámame). Typ 2 (nierealny lub mało prawdopodobny): si + imperfecto de subjuntivo, condicional simple (Si tuviera tiempo, iría). Typ 3 (niespełniony w przeszłości): si + pluscuamperfecto de subjuntivo, condicional compuesto (Si hubiera tenido tiempo, habría ido). Po si warunkowym nie stoi futuro, condicional ani presente de subjuntivo. Zawsze z subjuntivo: con tal de que (pod warunkiem że), a menos que (chyba że), en caso de que: Iré con tal de que me acompañes.

37.Zdania przyczyny (causales), celu (finales) i skutku (consecutivas)

Causales - indicativo: porque w środku zdania (No salgo porque llueve), como na początku (Como llovía, nos quedamos en casa), ya que, puesto que - przyczyna znana rozmówcy (Ya que estás aquí, ayúdame). Finales - subjuntivo: para que, a fin de que (Te lo explico para que lo entiendas); przy tym samym podmiocie para + bezokolicznik (Estudio para aprobar). Consecutivas - indicativo: así que, por eso (Llovía, así que nos quedamos); tan + przymiotnik/przysłówek + que, tanto/a/os/as + rzeczownik + que, czasownik + tanto que (Estaba tan cansado que se durmió; Comió tanto que le dolía el estómago).

38.Zdania przyzwolenia (concesivas): aunque, a pesar de que, por más que

Aunque + indicativo: fakt znany i potwierdzony = chociaż (Aunque llueve, salgo). Aunque + presente de subjuntivo: możliwość albo fakt, który mówiący uznaje za nieistotny = nawet jeśli (Aunque llueva, saldré). Aunque + imperfecto de subjuntivo: hipoteza mało realna (Aunque lloviera, saldría); + pluscuamperfecto de subjuntivo: nierealna w przeszłości (Aunque hubiera llovido, habría salido). Tak samo zachowują się a pesar de que i por más que (Por más que estudio, no apruebo; Por más que insistas, no iré). Przy tym samym podmiocie: a pesar de + bezokolicznik (A pesar de estar cansado, salió).

39.Mowa zależna (estilo indirecto) i zgodność czasów

Po dice que i ha dicho que czasy się nie zmieniają, tylko rozkaz przechodzi w presente de subjuntivo (Dice que vengas). Po czasie przeszłym (dijo que, decía que): presente → imperfecto; perfecto i indefinido → pluscuamperfecto; futuro → condicional; imperfecto bez zmian; imperativo i presente de subjuntivo → imperfecto de subjuntivo. Vendré mañana → Dijo que vendría al día siguiente; Ven aquí → Me dijo que fuera allí. Pytania: ogólne z si (Preguntó si tenía hambre), szczegółowe z zaimkiem pytajnym. Zmieniają się też: hoy → aquel día, ayer → el día anterior, este → aquel, aquí → allí.

40.Łączniki spójności tekstu (conectores del discurso)

Dodawanie: además, también, incluso (Es barato y, además, está cerca). Przeciwstawienie: sin embargo, no obstante (jednak), en cambio (natomiast - zestawia dwie różne rzeczy: A mí me gusta el mar; a mi hermano, en cambio, la montaña), por el contrario. Skutek: por lo tanto, por eso, así que, en consecuencia. Wyjaśnienie: es decir, o sea. Porządkowanie: en primer lugar, por un lado... por otro (lado), por una parte... por otra, por último. Podsumowanie: en resumen, en conclusión, en definitiva. Sin embargo, por lo tanto, en cambio, es decir oddziela się przecinkiem.