Małopolski Konkurs Geograficzny - ludność, gospodarka i Europa

1.Gęstość zaludnienia

Gęstość zaludnienia to średnia liczba osób przypadająca na jednostkę powierzchni: $G = \frac{L}{P}$, gdzie $L$ - liczba ludności, $P$ - powierzchnia w $\mathrm{km^2}$. Wynik podaje się w osobach na $\mathrm{km^2}$. Przykład: gmina o powierzchni $50~\mathrm{km^2}$ i 4000 mieszkańcach ma gęstość $\frac{4000}{50} = 80$ osób na $\mathrm{km^2}$. To wartość średnia - w miastach ludzi jest znacznie więcej niż w lasach i górach.

2.Rozmieszczenie ludności Polski - czynniki

Ludność Polski rozmieszczona jest nierównomiernie. Decydują o tym czynniki przyrodnicze (ukształtowanie terenu, klimat, gleby, dostęp do wody) i pozaprzyrodnicze (przemysł, miasta, transport, historia). Najgęściej zaludnione jest południe kraju - zwłaszcza konurbacja katowicka i okolice Krakowa - oraz wielkie aglomeracje, np. warszawska, łódzka i trójmiejska. Najrzadziej zaludnione są północny wschód i północny zachód: dużo tam lasów, jezior i słabych gleb, a mało przemysłu i dużych miast.

3.Przyrost naturalny i jego współczynnik

Przyrost naturalny to różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów w danym roku: $P_n = U - Z$. Gdy zgonów jest więcej niż urodzeń, przyrost jest ujemny - to ubytek naturalny. Aby porównać obszary różnej wielkości, liczy się współczynnik przyrostu naturalnego na 1000 mieszkańców (w promilach): $W_{pn} = \frac{U - Z}{L} \cdot 1000$. Przykład: 900 urodzeń, 1000 zgonów i 50 000 mieszkańców dają $\frac{-100}{50\,000} \cdot 1000 = -2$ ‰.

4.Saldo migracji i przyrost rzeczywisty

Saldo migracji to różnica między liczbą osób, które przybyły na dany obszar (imigranci), a liczbą tych, które z niego wyjechały (emigranci): $S = I - E$. Przyrost rzeczywisty pokazuje faktyczną zmianę liczby ludności: $P_r = P_n + S$, czyli przyrost naturalny plus saldo migracji. Przykład: przyrost naturalny $-300$ i saldo migracji $+500$ dają przyrost rzeczywisty $+200$ - ludności przybywa mimo przewagi zgonów nad urodzeniami.

5.Piramida wieku i płci

Piramida wieku i płci to wykres słupkowy: na osi pionowej są grupy wieku (najmłodsze na dole), po lewej mężczyźni, po prawej kobiety. Szeroka podstawa i wąski wierzchołek oznaczają społeczeństwo młode, z dużą liczbą urodzeń. Podstawa węższa niż środek oznacza społeczeństwo starzejące się (piramida regresywna). Wcięcia i wybrzuszenia pokazują niże i wyże demograficzne, a przewaga kobiet w najstarszych grupach wynika z tego, że kobiety żyją dłużej.

6.Starzenie się społeczeństwa Polski

Społeczeństwo starzeje się, gdy rośnie udział osób starszych, a maleje udział dzieci. Przyczyny: mało urodzeń - współczynnik dzietności (średnia liczba dzieci na kobietę) jest poniżej ok. 2,1, czyli poziomu zastępowalności pokoleń - oraz coraz dłuższe życie dzięki lepszej opiece medycznej. Skutki: więcej emerytów na jednego pracującego, większe wydatki na emerytury i ochronę zdrowia, brak rąk do pracy, zamykanie szkół. W Polsce piramida wieku ma coraz węższą podstawę.

7.Migracje Polaków

Migracje wewnętrzne to przemieszczanie się w kraju: dawniej głównie ze wsi do miast, dziś coraz częściej z miast do stref podmiejskich. Migracje zagraniczne to emigracja (wyjazd z kraju) i imigracja (przyjazd). Po wejściu Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. wielu młodych Polaków wyjechało do pracy m.in. do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec. Przyczyny migracji są głównie ekonomiczne (praca, zarobki), ale też rodzinne i edukacyjne. Odpływ młodych ze wsi, np. na Podlasiu, sprawia, że ludność wiejska się starzeje.

8.Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce

Polska jest krajem prawie jednolitym narodowościowo. Ustawa wyróżnia 9 mniejszości narodowych, które utożsamiają się z narodem mającym własne państwo (białoruska, czeska, litewska, niemiecka, ormiańska, rosyjska, słowacka, ukraińska, żydowska), oraz 4 mniejszości etniczne bez własnego państwa (karaimska, łemkowska, romska, tatarska). Językiem regionalnym jest kaszubski, używany na Pomorzu. Mniejszości mogą m.in. uczyć się swojego języka i używać dwujęzycznych nazw miejscowości.

9.Gdzie mieszkają mniejszości w Polsce

Mniejszość niemiecka mieszka głównie na Śląsku Opolskim, białoruska - na Podlasiu (m.in. okolice Hajnówki i Bielska Podlaskiego), a litewska - w okolicach Puńska i Sejn na Suwalszczyźnie. Łemkowie pochodzą z Beskidu Niskiego; po przymusowym przesiedleniu w 1947 r. wielu z nich mieszka dziś na zachodzie i północy kraju. Tatarzy, osiedleni na Podlasiu kilka wieków temu, mają drewniane meczety w Kruszynianach i Bohonikach. Romowie mieszkają w wielu regionach, m.in. w Małopolsce.

10.Zróżnicowanie wyznaniowe Polski

Większość mieszkańców Polski to katolicy (Kościół rzymskokatolicki). Prawosławni mieszkają głównie na Podlasiu - ich ważnym miejscem pielgrzymek jest Święta Góra Grabarka. Grekokatolicy to głównie Ukraińcy i część Łemków. Luteranie (ewangelicy) skupieni są przede wszystkim na Śląsku Cieszyńskim, a muzułmanami są m.in. polscy Tatarzy. Istnieją też gminy żydowskie i wiele mniejszych Kościołów. Podział wyznaniowy często pokrywa się z narodowościowym.

11.Urbanizacja, aglomeracja i konurbacja

Urbanizacja to rozwój miast, wzrost odsetka ludności miejskiej i szerzenie się miejskiego stylu życia. Wskaźnik urbanizacji: $W_u = \frac{L_m}{L} \cdot 100\%$, gdzie $L_m$ - ludność miast, $L$ - cała ludność. Aglomeracja monocentryczna to wielkie miasto z otaczającymi je miejscowościami, np. krakowska. Konurbacja to zespół kilku równorzędnych miast, które zrosły się ze sobą, np. górnośląska (katowicka). Suburbanizacja to przenoszenie się mieszkańców z miasta do strefy podmiejskiej.

12.Sektory gospodarki i struktura zatrudnienia

Gospodarkę dzieli się na trzy sektory. I - rolnictwo, leśnictwo i rybactwo (pozyskiwanie produktów z przyrody). II - przemysł i budownictwo (przetwarzanie surowców, wytwarzanie). III - usługi (handel, transport, edukacja, zdrowie, finanse, turystyka). Struktura zatrudnienia pokazuje, ile osób pracuje w każdym sektorze. W krajach wysoko rozwiniętych najwięcej osób pracuje w usługach, a najmniej w rolnictwie. W Polsce od lat maleje zatrudnienie w rolnictwie, a rośnie w usługach.

13.Warunki rozwoju rolnictwa w Polsce

Warunki przyrodnicze to gleby, klimat (długość okresu wegetacyjnego, opady), ukształtowanie terenu i stosunki wodne; najlepsze są na wyżynach lessowych, Kujawach, Żuławach i Nizinie Śląskiej, najgorsze w górach i na piaskach. Warunki pozaprzyrodnicze to m.in. wielkość gospodarstw (struktura agrarna), mechanizacja, kapitał, wykształcenie rolników, rynek zbytu i dopłaty z Unii Europejskiej. Na południowym wschodzie, m.in. w Małopolsce, gospodarstwa są małe i rozdrobnione, a na północy i zachodzie - duże.

14.Uprawy w Polsce oraz plon i zbiory

Najważniejsze uprawy to zboża: pszenica (na żyznych glebach), żyto (na słabych, piaszczystych), jęczmień, owies i pszenżyto, a także kukurydza, rzepak (roślina oleista), buraki cukrowe (na najlepszych glebach), ziemniaki, warzywa i owoce, np. jabłonie w sadach koło Grójca. Plon to ilość płodów zebranych z 1 hektara, np. w tonach na hektar. Zbiory to całość zebranych płodów: $\text{zbiory} = \text{plon} \cdot \text{powierzchnia}$. Przykład: $6~\mathrm{t/ha} \cdot 20~\mathrm{ha} = 120~\mathrm{t}$.

15.Chów zwierząt w Polsce

Bydło hoduje się głównie dla mleka i mięsa tam, gdzie są łąki i pastwiska, np. na Podlasiu i Mazowszu. Chów trzody chlewnej rozwinął się w regionach z dużą produkcją zbóż i ziemniaków na paszę, np. w Wielkopolsce. Drób hoduje się w dużych fermach w całym kraju. Owce wypasa się na górskich halach Podhala, gdzie uprawa roślin jest trudna; z ich mleka powstaje oscypek - ser chroniony w Unii Europejskiej jako produkt regionalny. Chów zależy więc od bazy paszowej i tradycji regionu.

16.Czynniki lokalizacji przemysłu

O tym, gdzie powstaje zakład, decydują czynniki lokalizacji: surowce, woda, energia, siła robocza (liczba i kwalifikacje pracowników), rynek zbytu, transport, kapitał, polityka państwa (np. specjalne strefy ekonomiczne z ulgami podatkowymi) i wymagania ochrony środowiska. Zakłady przerabiające ciężkie lub nietrwałe surowce stoją blisko ich źródła, np. cukrownie przy plantacjach buraków. Nowoczesne zakłady szukają wykwalifikowanych pracowników, np. w dużych ośrodkach akademickich.

17.Przemiany przemysłu w Polsce po 1989 r.

Po 1989 r. gospodarka przeszła z centralnie sterowanej na rynkową. Nastąpiła restrukturyzacja przemysłu: zamknięto wiele nierentownych kopalń, hut i fabryk włókienniczych (np. w konurbacji katowickiej i w Łodzi), a zakłady sprywatyzowano; początkowo wzrosło bezrobocie. Napłynął kapitał zagraniczny, powstały specjalne strefy ekonomiczne. Rozwinęły się gałęzie nowoczesne: motoryzacyjna, elektroniczna, AGD, spożywcza i farmaceutyczna. Dawne fabryki poddaje się rewitalizacji, np. łódzką fabrykę zamieniono w centrum Manufaktura.

18.Usługi i transport w Polsce

Usługi zaspokajają potrzeby ludzi bez wytwarzania dóbr materialnych: handel, transport, łączność, edukacja, ochrona zdrowia, finanse, nauka, informatyka, turystyka. Usługi podstawowe są potrzebne na co dzień i dostępne blisko domu (sklep, szkoła, przychodnia), a usługi wyższego rzędu skupiają się w dużych miastach (uniwersytety, banki, specjalistyczne szpitale). Ważne usługi transportowe zapewniają autostrady (np. A4 przez Kraków), koleje, lotniska (np. Kraków-Balice) i porty morskie w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu.

19.Granice i linia brzegowa Europy

Europa tworzy z Azją jeden kontynent - Eurazję. Umowna granica biegnie wschodnim podnóżem Uralu, rzeką Ural, brzegiem Morza Kaspijskiego, Obniżeniem Kumsko-Manyckim, przez Morze Czarne, Bosfor, Morze Marmara i Dardanele. Linia brzegowa Europy jest silnie rozczłonkowana: liczne półwyspy (Skandynawski, Iberyjski, Apeniński, Bałkański, Jutlandzki), wyspy (Wielka Brytania, Irlandia, Islandia, Sycylia) i morza wcinające się w ląd.

20.Budowa geologiczna Europy

Najstarsza część Europy to Tarcza Bałtycka z bardzo starymi skałami, np. granitami i gnejsami. Wschodnią Europę zajmuje stara, sztywna platforma wschodnioeuropejska z rozległymi nizinami. Góry powstałe w fałdowaniach kaledońskich (np. Góry Skandynawskie, góry Szkocji) i hercyńskich (np. Masyw Centralny, Sudety, Ural) są dziś niższe i zrównane. Na południu ciągną się młode góry alpejskie: Alpy, Karpaty, Pireneje, Apeniny i Bałkany. Skraj platformy wschodnioeuropejskiej przebiega przez Polskę.

21.Rzeźba Europy

W Europie przeważają niziny, zwłaszcza na wschodzie: Nizina Wschodnioeuropejska to największa nizina kontynentu. Na zachodzie leżą m.in. Nizina Niemiecka i Francuska, a na południu Nizina Padańska nad rzeką Pad. Najniżej położony obszar to Depresja Kaspijska, leżąca poniżej poziomu morza. Najwyższe są młode góry alpejskie, np. Alpy z Mont Blanc. Na północy lądolody i lodowce wyrzeźbiły pojezierza, a w Norwegii - fiordy, czyli wąskie, głębokie zatoki w zalanych dolinach polodowcowych.

22.Wulkany i trzęsienia ziemi w Europie

Wulkany i trzęsienia ziemi występują głównie na granicach płyt litosfery. Islandia leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, gdzie płyta euroazjatycka i północnoamerykańska oddalają się od siebie - stąd liczne wulkany (np. Hekla), gejzery, gorące źródła i energia geotermalna. Na południu Europy płyta afrykańska napiera na euroazjatycką, dlatego we Włoszech, Grecji i na Bałkanach zdarzają się silne trzęsienia ziemi, a czynne są m.in. Etna, Wezuwiusz i Stromboli.

23.Najważniejsze rzeki Europy

Wołga to najdłuższa rzeka Europy; płynie przez Nizinę Wschodnioeuropejską i uchodzi deltą do bezodpływowego Morza Kaspijskiego. Dunaj wypływa w Niemczech, płynie przez wiele państw i stolic (Wiedeń, Bratysława, Budapeszt, Belgrad) i uchodzi deltą do Morza Czarnego. Ren wypływa w Alpach Szwajcarskich, przepływa przez Jezioro Bodeńskie i uchodzi do Morza Północnego w Holandii; to jedna z najważniejszych dróg wodnych Europy, a przy jego ujściu leży port Rotterdam.

24.Czynniki kształtujące klimat Europy

Na klimat Europy wpływają: szerokość geograficzna (ku północy chłodniej), Prąd Północnoatlantycki - ciepły prąd morski, który ogrzewa zachodnie wybrzeża, dzięki czemu porty Norwegii nie zamarzają zimą - oraz przeważające wiatry zachodnie, niosące wilgotne powietrze znad Atlantyku. Im dalej na wschód, tym słabszy wpływ oceanu i bardziej kontynentalny klimat. Ważne jest też ukształtowanie terenu: góry zatrzymują wilgotne powietrze, a Alpy oddzielają ciepłe południe od chłodniejszej północy.

25.Typy klimatu w Europie

Klimat morski (Wyspy Brytyjskie, zachodnia Francja): łagodne zimy, chłodne lata, opady przez cały rok. Klimat przejściowy (Polska, Niemcy): cechy morskie i kontynentalne, zmienna pogoda. Klimat kontynentalny (wschodnia Europa): mroźne zimy, gorące lata, mniej opadów, duża amplituda temperatury. Klimat śródziemnomorski: gorące, suche lata i łagodne, deszczowe zimy. Na dalekiej północy panuje klimat subpolarny i polarny, a w wysokich górach - górski, zmieniający się z wysokością.

26.Krajobrazy (strefy roślinne) Europy

Z północy na południe zmieniają się strefy: tundra (mchy, porosty, karłowate krzewy; np. północ Półwyspu Kolskiego), tajga (lasy iglaste, np. w Finlandii i Rosji), lasy mieszane i liściaste (Europa Środkowa i Zachodnia), step (trawy na czarnoziemach Ukrainy i południowej Rosji) oraz roślinność śródziemnomorska - twardolistne krzewy (makia), gaje oliwne i winnice. Rośliny śródziemnomorskie mają skórzaste liście, które chronią je przed utratą wody w suche lato. W górach roślinność układa się w piętra.

27.Rozmieszczenie ludności Europy

Najgęściej zaludniony jest pas od Anglii przez kraje Beneluksu i dolinę Renu po północne Włochy, nazywany „niebieskim bananem” - skupia wielkie miasta, przemysł, usługi i szlaki transportowe. Gęsto zaludnione są też Nizina Padańska i okręgi przemysłowe, np. Zagłębie Ruhry i Górny Śląsk. Najrzadziej zaludniona jest północ Europy (Islandia, północ Skandynawii i Rosji) oraz wysokie góry - z powodu surowego klimatu, słabych gleb i trudnego terenu.

28.Starzenie się społeczeństw Europy

Społeczeństwa Europy należą do najstarszych na świecie. Przyczyny: niska dzietność, późne zakładanie rodzin i długie życie dzięki dobrej opiece medycznej. Skutki: rosnące wydatki na emerytury i opiekę, brak pracowników, większy napływ imigrantów. Państwa przeciwdziałają temu polityką prorodzinną (zasiłki, żłobki, urlopy rodzicielskie), która ma zachęcić do posiadania dzieci, a skutki łagodzą podnoszeniem wieku emerytalnego i zatrudnianiem imigrantów. Silnie starzeją się m.in. Włochy i Niemcy.

29.Migracje w Europie

Po II wojnie światowej do Europy Zachodniej napływali imigranci z dawnych kolonii (do Francji - z Afryki Północnej, np. z Algierii; do Wielkiej Brytanii - z Indii i Pakistanu) oraz pracownicy z Turcji, Jugosławii i południa Europy, np. do Niemiec. Po rozszerzeniu Unii w 2004 r. wielu mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej wyjechało do pracy na zachód. Kraje przyjmujące zyskują pracowników i różnorodność kulturową, ale mają trudności z integracją; kraje wysyłające tracą młodych i wykształconych.

30.Londyn i Paryż - wielkie miasta Europy

Londyn i Paryż to metropolie o znaczeniu światowym: ośrodki władzy, finansów, nauki, kultury, mody i turystyki, z ogromnymi aglomeracjami. Londyn nad Tamizą ma dzielnicę finansową City, a Paryż nad Sekwaną - dzielnicę biznesową La Défense. Oba są węzłami transportu, z kilkoma lotniskami, połączonymi koleją przez tunel pod kanałem La Manche. Przyciągają turystów zabytkami, np. Tower Bridge i British Museum w Londynie oraz wieżą Eiffla i Luwrem w Paryżu.

31.Unia Europejska i strefa Schengen

Unia Europejska to wspólnota państw europejskich współpracujących gospodarczo i politycznie. Jej podstawą jest wspólny rynek - swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób. Polska należy do Unii od 1 maja 2004 r. W strefie Schengen zniesiono kontrole na granicach wewnętrznych (Polska - od 2007 r.), a część państw Unii ma wspólną walutę euro. Z funduszy unijnych finansuje się m.in. drogi, oczyszczalnie ścieków i dopłaty dla rolników.

32.Rolnictwo w Europie

Rolnictwo Europy Zachodniej jest intensywne: gospodarstwa uzyskują wysokie plony z hektara dzięki nawozom, maszynom i nowoczesnym metodom. Przykładem jest Holandia ze szklarniami, uprawą kwiatów i warzyw oraz chowem bydła mlecznego. Część Holandii to poldery - tereny odebrane morzu i osuszone, leżące poniżej jego poziomu i chronione wałami. Na południu, w klimacie śródziemnomorskim, uprawia się oliwki, winorośl, cytrusy i warzywa. Rolników w Unii wspiera Wspólna Polityka Rolna.

33.Nowoczesny przemysł i usługi Francji

Francja rozwija nowoczesny przemysł oparty na nauce i technologii: lotniczy (samoloty Airbus montowane m.in. w Tuluzie), kosmiczny, kolejowy (szybkie pociągi TGV), motoryzacyjny, chemiczny i farmaceutyczny. W gospodarce przeważają jednak usługi: finanse, handel, nauka i turystyka - turystów przyciągają Paryż, zamki nad Loarą, Alpy i Lazurowe Wybrzeże. Francja słynie też z produktów rolno-spożywczych, np. win i serów.

34.Zagłębie Ruhry - przemiany przemysłu w Niemczech

Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii było wielkim okręgiem górnictwa węgla kamiennego i hutnictwa stali. Gdy wydobycie węgla stało się drogie, a stal z innych krajów tańsza, kopalnie i huty zamykano - nastąpiła restrukturyzacja. Region postawił na nowoczesny przemysł, usługi, uczelnie i ośrodki badawcze, a dawne zakłady zamieniono w muzea, centra kultury i parki, np. kompleks kopalni Zollverein w Essen, wpisany na listę UNESCO. Tereny poprzemysłowe rekultywowano, a rzeki oczyszczono.

35.Turystyka w Europie Południowej

Europa Południowa przyciąga turystów słonecznym klimatem śródziemnomorskim, ciepłym morzem i plażami (np. Costa Brava, Lazurowe Wybrzeże, wyspy greckie), zabytkami starożytności (Akropol w Atenach, Koloseum w Rzymie, Pompeje) i miejscami religijnymi (Watykan, Santiago de Compostela, Fatima). Turystyka daje dochody i miejsca pracy, ale jest sezonowa, powoduje zatłoczenie miast, wzrost cen, duże zużycie wody i zabudowę wybrzeży.

36.Czechy i Słowacja - atrakcje turystyczne

W Czechach: Praga z Hradczanami, Mostem Karola i Starym Miastem, uzdrowisko Karlowe Wary z wodami mineralnymi, Kutná Hora z gotyckim kościołem św. Barbary i piaskowcowe skalne miasta, np. w Adršpachu. Na Słowacji: Tatry z Gerlachem - najwyższym szczytem Karpat, jaskinie (np. Dobszyńska Jaskinia Lodowa), Słowacki Raj z wąwozami i drabinkami, zamek Spiski i Bratysława nad Dunajem. Oba kraje słyną też z uzdrowisk i ośrodków narciarskich.

37.Litwa i Białoruś - dziedzictwo kulturowe

Litwę, Białoruś i Polskę łączy wspólna historia: unia z Litwą, a od unii lubelskiej z 1569 r. - Rzeczpospolita Obojga Narodów. Na Litwie: Wilno ze Starym Miastem, Ostrą Bramą i cmentarzem na Rossie oraz zamek w Trokach na wyspie jeziora, miasto związane z Karaimami. Na Białorusi: zamki w Mirze i Nieświeżu - dawne siedziby Radziwiłłów, wpisane na listę UNESCO - Nowogródek związany z Adamem Mickiewiczem oraz Grodno. Na Litwie i Białorusi mieszkają też Polacy.

38.Ukraina - środowisko i gospodarka

Większość Ukrainy leży na Nizinie Wschodnioeuropejskiej; na zachodzie wznoszą się Karpaty Wschodnie, a przez środek kraju płynie Dniepr do Morza Czarnego. Dzięki żyznym czarnoziemom i ciepłym latom Ukraina jest ważnym producentem zbóż, kukurydzy i słonecznika - nazywa się ją spichlerzem Europy. Ma też złoża węgla kamiennego i rud żelaza. Do zabytków z listy UNESCO należą m.in. Stare Miasto we Lwowie oraz Ławra Peczerska i sobór Mądrości Bożej w Kijowie.

39.Rosja - zróżnicowanie przyrodnicze

Rosja to największe pod względem powierzchni państwo świata, położone w Europie i Azji; granicę między tymi częściami wyznacza Ural. Z północy na południe zmieniają się strefy: tundra z wieczną zmarzliną, tajga, lasy mieszane, step i półpustynie nad Morzem Kaspijskim. Część europejska to Nizina Wschodnioeuropejska z Wołgą, a azjatycka - Syberia z rzekami Ob, Jenisej i Lena oraz jeziorem Bajkał. Klimat jest w większości kontynentalny. Z Polską graniczy obwód królewiecki - eksklawa Rosji.

40.Współpraca Polski z sąsiadami - euroregiony

Euroregion to obszar współpracy przygranicznych regionów sąsiednich państw: wspólne projekty w turystyce, ochronie przyrody, transporcie, kulturze i gospodarce, często finansowane przez Unię Europejską. Przykłady: Euroregion Tatry (Polska i Słowacja), Euroregion Nysa (Polska, Czechy, Niemcy), Euroregion Pomerania. Z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą Polska współpracuje w Unii Europejskiej i strefie Schengen, a parki narodowe po obu stronach granicy, np. tatrzańskie i karkonoskie, chronią przyrodę wspólnie.