Geografia
Bliski Wschód - położenie, kultura, gospodarka i konflikty
autor: -Alcix-
Poznasz położenie i warunki przyrodnicze Bliskiego Wschodu oraz wpływ islamu na życie mieszkańców. Dowiesz się, jak ropa naftowa zmieniła gospodarkę regionu i dlaczego tamtejsze konflikty mają znaczenie dla całego świata.
Notatka
Położenie i państwa Bliskiego Wschodu
Bliski Wschód leży na pograniczu Azji, Afryki i Europy. Obejmuje przede wszystkim kraje w rejonie Zatoki Perskiej i przy wschodnich wybrzeżach Morza Śródziemnego.
Do regionu zalicza się Arabię Saudyjską, Jemen, Oman, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Katar, Bahrajn, Kuwejt, Irak, Iran, Turcję, Syrię, Liban, Izrael, Jordanię, Egipt i Palestynę. Jej terytorium obejmuje Zachodni Brzeg oraz Strefę Gazy.
Na mapie warto odróżniać Zatokę Perską od Morza Czerwonego, leżącego między Egiptem a Półwyspem Arabskim. Skrót ZEA oznacza Zjednoczone Emiraty Arabskie.
Suchy klimat i niedobór wody
Na większości obszaru przeważa klimat zwrotnikowy suchy i zwrotnikowy skrajnie suchy. Latem temperatura powietrza osiąga około czterdziestu stopni Celsjusza, a opady są znikome. Takie warunki sprzyjają występowaniu rozległych pustyń i półpustyń.
Niedobór wody utrudnia rozwój rolnictwa. Państwa przeznaczają część dochodów z surowców na systemy nawadniające, odsalarnie wody morskiej i studnie głębinowe. Pozyskanie wody oraz doprowadzenie jej do upraw pozwala ograniczać skutki suchego klimatu.
Ważne
Wysoka temperatura nie wystarcza do wyjaśnienia występowania pustyń. Kluczowe znaczenie mają bardzo małe opady.
Mieszkańcy, religie i codzienne życie
Państwa regionu zamieszkuje około 420 mln ludzi, z których prawie 95% to muzułmanie, czyli wyznawcy islamu. W większości krajów islam jest religią państwową, wspieraną przez władze. Oddziałuje na życie codzienne, gospodarkę i politykę. Na obszarze dzisiejszego Izraela narodziły się także judaizm i chrześcijaństwo.
Świętą księgą islamu jest Koran, zawierający nakazy i zakazy religijne. Do obowiązków muzułmanów należą:
- modlitwa pięć razy na dobę z twarzą zwróconą ku Mekce;
- post podczas ramadanu;
- pielgrzymka do Mekki przynajmniej raz w życiu.
Zapamiętaj
Ramadan to miesiąc, podczas którego post obejmuje zakaz jedzenia i picia od wschodu do zachodu słońca.
Religia wpływa również na odżywianie i strój: zakazuje spożywania wieprzowiny, a powszechnie jada się jagnięcinę. Religijne zasady ubioru kobiet obejmują zakrywanie ciała i włosów. Tradycyjny model rodziny ma charakter hierarchiczny, z podporządkowaniem dzieci rodzicom oraz żony mężowi.
Ropa naftowa, gaz ziemny i OPEC
Bliski Wschód skupia blisko połowę światowych zasobów ropy naftowej i około 40% zasobów gazu ziemnego. Na diagramie dotyczącym 2019 roku udział regionu w zasobach ropy wynosił 48,2%. To najważniejszy obszar jej wydobycia i największy eksporter tego surowca.
Złoża są rozmieszczone nierównomiernie, dlatego nie wszystkie kraje mają podobne możliwości czerpania dochodów z ropy.
| Zasoby ropy | Przykłady państw |
|---|---|
| Bogate | Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Kuwejt |
| Niewielkie | Jordania, Liban |
OPEC, czyli Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową, podejmuje decyzje dotyczące wielkości wydobycia i poziomu cen surowca. Bliskowschodnią ropę kupują największe gospodarki świata, co nadaje regionowi ogromne znaczenie międzynarodowe.
Ważne
Zasoby to surowiec znajdujący się w złożach, wydobycie to jego pozyskiwanie, a eksport to sprzedaż za granicę.
Jak dochody z surowców zmieniają gospodarkę?
W drugiej połowie XX wieku kraje zasobne w surowce energetyczne osiągnęły szybki wzrost gospodarczy. Zyski z eksportu poprawiły poziom życia, a w części państw umożliwiły finansowanie bezpłatnej edukacji i opieki medycznej. Jednocześnie powiększyły się różnice majątkowe między najbogatszymi a najbiedniejszymi.
Aby ograniczyć zależność od surowców, rozwija się przetwórstwo przemysłowe, usługi finansowe oraz infrastrukturę komunikacyjną i turystyczną. Produkcja wyrobów chemicznych pozwala zarabiać na przetwarzaniu surowców, a finanse i turystyka dostarczają innych źródeł dochodów.
Rozwojowi towarzyszy urbanizacja, czyli wzrost znaczenia miast i udziału ludności miejskiej. W Arabii Saudyjskiej oraz Jordanii w miastach mieszka ponad 80% ludności. Powstają biurowce i apartamentowce, a Doha w Katarze jest przykładem miasta rozwijającego się dzięki dochodom z ropy.
Inwestycje obejmują również uniwersytety, na których często pracują zagraniczni specjaliści, oraz rolnictwo wymagające kosztownego zaopatrzenia w wodę.
Przyczyny i przykłady konfliktów
Do źródeł konfliktów należą napięcia religijne i etniczne, nierozwiązane spory graniczne oraz walka o władzę i wpływy. Poszczególne wojny mają różne przyczyny, a część sporów ciągnie się przez wiele dziesięcioleci.
Konflikt izraelsko-arabski rozpoczął się w 1948 roku, kiedy powstało państwo Izrael. Jego stronami są Izrael, sąsiadujące kraje arabskie i Palestyńczycy.
Wojna w Iraku rozpoczęła się w 2003 roku od interwencji wojsk Stanów Zjednoczonych i innych państw. Po obaleniu reżimu Saddama Husajna nasiliły się walki wewnętrzne, które w 2006 roku przybrały charakter wojny domowej. Jednym z jej źródeł był konflikt między szyitami i sunnitami, czyli odłamami islamu. Wojska amerykańskie wycofano z Iraku w 2011 roku.
Niestabilność Iraku i Syrii sprzyjała rozwojowi skrajnych ugrupowań. Tak zwane Państwo Islamskie działało głównie w latach 2014-2019, a zamachy jego członków powodowały liczne ofiary i zagrożenie dla światowego bezpieczeństwa.
Arabska wiosna i jej różne następstwa
Arabska wiosna była falą protestów i niepokojów społecznych na Bliskim Wschodzie oraz w północnej Afryce w latach 2011-2013. Uczestnicy zgłaszali żądania ekonomiczne, społeczne i polityczne.
Domagano się poprawy warunków życia, ograniczenia bezrobocia i korupcji, zniesienia cenzury, poszerzenia swobód obywatelskich oraz wolnych wyborów. Część protestujących żądała ustąpienia władz.
| Następstwo protestów | Przykłady państw |
|---|---|
| Reformy gospodarcze lub polityczne | Tunezja, Liban, Jordania |
| Wojny domowe | Libia, Syria |
W Syrii w 2011 roku podjęto próbę obalenia prezydenta. Początkowo pokojowe protesty przerodziły się w wojnę domową.
Skutki wojen dla regionu i świata
Wojny powodują cierpienie ludności, osłabiają gospodarkę i niszczą infrastrukturę, między innymi drogi i szpitale. Działania zbrojne utrudniają więc zarówno codzienne życie, jak i rozwój gospodarczy.
Ze względu na znaczenie regionu jako dostawcy surowców nasilenie konfliktów wiąże się ze wzrostem cen ropy naftowej. Po wojnie izraelsko-arabskiej w 1973 roku cena ropy wzrosła niemal czterokrotnie.
Konflikty przyczyniają się również do migracji ludności. Po arabskiej wiośnie wyjazdy nasiliły się, a kulminacja kryzysu migracyjnego nastąpiła w 2015 roku. W tym roku do Europy dotarło drogą morską ponad milion uchodźców i migrantów, głównie z Syrii, Afganistanu i Iraku. Część migrantów docierała do Europy przez Morze Egejskie.
Pokój w regionie ma znaczenie nie tylko dla jego mieszkańców: ogranicza zagrożenia dla handlu surowcami, bezpieczeństwa międzynarodowego i życia osób zmuszonych do opuszczania domów.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
40 pytań w 5 etapach
Etap 1: Położenie i warunki przyrodnicze
Etap 1 · 8 pytań
Etap 2: Mieszkańcy i kultura islamu
Etap 2 · 8 pytań
Etap 3: Surowce i ich znaczenie
Etap 3 · 8 pytań
Etap 4: Rozwój gospodarczy regionu
Etap 4 · 8 pytań
Etap 5: Konflikty i ich następstwa
Etap 5 · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
25 fiszek uczy się 14
uczy się 1
uczy się 1
26 fiszek
25 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
