Podstawy turystyki: pojęcia, funkcje i rozwój

Turystyka obejmuje czynności osób podróżujących i przebywających poza swoim zwykłym otoczeniem, nie dłużej niż rok, w celach wypoczynkowych, służbowych lub innych. Nie obejmuje codziennych dojazdów do pracy i szkoły ani stałych przeprowadzek.

Definicję tę wiąże się ze Światową Organizacją Turystyki, znaną pod skrótem UNWTO, obecnie używającą nazwy UN Tourism.

Zasoby turystyczne obejmują elementy środowiska przyrodniczego i społecznego, które mogą zostać wykorzystane w turystyce. Ich opis podkreśla potencjał atrakcyjności.

Walory turystyczne to elementy przyrodnicze lub antropogeniczne, które są atrakcyjne dla turystów i zachęcają do odwiedzenia miejsca. Walorami przyrodniczymi są np. krajobrazy i jaskinie, a antropogenicznymi - zabytki i wydarzenia kulturalne.

Trzy pojęcia przestrzenne opisują różne aspekty podróży. Region turystyczny odnosi się do obszaru wyróżniającego się określonymi cechami. W jego charakterystyce należy połączyć własne walory, odpowiednie zagospodarowanie i występowanie ruchu turystycznego. Samo wskazanie atrakcyjnego elementu nie wyczerpuje zatem podanej definicji regionu.

Szlak turystyczny ma charakter drogi prowadzącej przez atrakcyjne miejsca, miejscowości i obiekty. W materiale wymieniono odmianę pieszą i narciarską, a sam szlak zaliczono do produktów turystycznych. Szlak opisuje przebieg drogi, nie cały obszar.

Destynacja turystyczna wskazuje natomiast docelowe miejsce podróży. W materiale w nawiasie pojawia się kraj. Najprostsze rozróżnienie tych pojęć polega więc na zadaniu trzech pytań: jaki obszar opisujemy, jaką drogą się przemieszczamy i dokąd zmierzamy.

Funkcja wypoczynkowa służy odpoczynkowi i odzyskiwaniu sił. Nie oznacza wyłącznie bezczynności: może obejmować aktywność fizyczną i odnowę biologiczną.

Funkcja zdrowotna polega na poprawie zdrowia fizycznego i psychicznego, regeneracji organizmu oraz wspomaganiu profilaktyki i leczenia, np. podczas pobytu w uzdrowisku. Aktywność należy dostosować do wieku i stanu zdrowia uczestnika. Funkcje wypoczynkowa i zdrowotna mogą się uzupełniać.

Funkcja wychowawcza wiąże podróżowanie z kształtowaniem odpowiedzialności, samodzielności, umiejętności rozwiązywania problemów i tolerancji. Obejmuje również uwrażliwianie na piękno i przyrodę.

Funkcja poznawcza polega na poszerzaniu wiedzy o miejscach, kulturach i zabytkach. Może występować także w turystyce kwalifikowanej. Wychowanie akcentuje postawy, a poznawanie - wiedzę.

Funkcja ekonomiczna pokazuje gospodarcze znaczenie turystyki. W miejscach turystycznych wiąże się ona z uzyskiwaniem dochodów, tworzeniem miejsc pracy i rozwojem różnych branż. W opisie tej funkcji najważniejsza jest zatem działalność gospodarcza.

Funkcja miastotwórcza przenosi uwagę na rozwój miejscowości. Materiał wymienia wzrost liczby ludności i zatrudnienia oraz powstawanie hoteli i restauracji. Obie funkcje mają wspólny element zatrudnienia, ale miastotwórcza szerzej opisuje zmiany w samym mieście lub miejscowości turystycznej.

Funkcja polityczna dotyczy innego poziomu oddziaływania: relacji między państwami i nawiązywania kontaktów. W ogólnym wykazie występuje również funkcja międzynarodowa, jednak nie otrzymała osobnego rozwinięcia. Na podstawie dostarczonej notatki nie należy dopisywać jej szczegółowej definicji ani automatycznie utożsamiać jej z polityczną.

Funkcja etniczna polega na podtrzymywaniu więzi z krajem pochodzenia, własną grupą etniczną i jej kulturą. Przykładem są podróże emigrantów do ojczyzny przodków, pozwalające zachować kontakt z rodziną, językiem i tradycjami.

Funkcja edukacji kulturowej polega na zdobywaniu wiedzy o kulturze i tradycjach odwiedzanych regionów. Obejmuje np. poznawanie lokalnych strojów, muzyki, kuchni i historii. Łączy się z funkcją poznawczą.

Kształtowanie świadomości ekologicznej oznacza rozwijanie wiedzy o środowisku i odpowiedzialnych postaw wobec przyrody. Może zachęcać turystów do ochrony środowiska, np. przestrzegania zasad obowiązujących na obszarach chronionych.

Czynniki rozwoju turystyki to uwarunkowania wpływające na jej rozwój, a nie nazwy jej funkcji. W materiale wymieniono:

• Wolny czas, urbanizację i pieniądze ludności.
• Środowisko przyrodnicze i społeczne oraz rozwój cywilizacji.
• Atrakcje turystyczne i powody podróżowania.
• Politykę państwa i ochronę praw turystów.

Mocne strony polskiej turystyki przedstawiono jako zestaw atutów przyrodniczych i kulturowych:

• Położenie geograficzne.
• Ciekawe krajobrazy: góry, morze i lasy.
• Dużą liczbę uzdrowisk.
• Bogatą historię i kulturę Polski.

Wśród słabych stron polskiej turystyki zapisano:

• Postrzeganie Polski jako kraju niebezpiecznego.
• Zanieczyszczone środowisko.
• Małą liczbę parkingów strzeżonych.
• Krótki sezon turystyczny.
• Niskie dotacje na turystykę.
• Zły stan dróg.

Atuty obejmują położenie, krajobrazy i dziedzictwo, natomiast wskazane trudności dotyczą między innymi wizerunku, środowiska, infrastruktury i finansowania. Funkcje turystyki odpowiadają na pytanie o jej role, a czynniki rozwoju - o wpływające na nią warunki.