Historia
Wojna o Falklandy w 1982 roku
Poznasz przyczyny wojny między Argentyną a Wielką Brytanią, przebieg działań morskich i lądowych oraz skutki konfliktu. Zestaw wyjaśnia także znaczenie sporu o suwerenność, logistyki i sytuacji politycznej obu państw.
Podcast
Ładuję…
1.Falklandy / Malwiny
Archipelag na południowym Atlantyku, położony na wschód od południowych wybrzeży Argentyny. W Wielkiej Brytanii nazywany Falklandami, a w Argentynie Malwinami. Spór o jego przynależność doprowadził do wojny w 1982 roku.
2.Strony i ramy czasowe wojny
Wojna toczyła się między Argentyną a Wielką Brytanią. Główne działania rozpoczęła argentyńska inwazja 2 kwietnia 1982 roku, a zakończyła kapitulacja sił argentyńskich na Falklandach 14 czerwca.
3.Spór o suwerenność
Wielka Brytania sprawowała kontrolę nad wyspami od 1833 roku. Argentyna zgłaszała roszczenia, powołując się m.in. na dziedzictwo hiszpańskich posiadłości i integralność terytorialną. Brytyjczycy podkreślali także prawo mieszkańców do samostanowienia.
4.Mieszkańcy Falklandów
Ludność wysp była w większości związana językowo i kulturowo z Wielką Brytanią i opowiadała się za utrzymaniem tej więzi. Jej stanowisko stanowiło ważny argument brytyjski, ale nie usuwało argentyńskich roszczeń.
5.Argentyńska junta wojskowa
Dyktatura wojskowa rządząca Argentyną od 1976 roku. W chwili wybuchu wojny na jej czele stał generał Leopoldo Galtieri. Władze zmagały się z kryzysem gospodarczym i spadkiem poparcia.
6.Polityczne przyczyny inwazji
Argentyńskie władze chciały zrealizować roszczenia terytorialne oraz wzmocnić poparcie społeczne przez sukces narodowy. Liczyły, że Wielka Brytania nie podejmie skutecznej operacji wojskowej tak daleko od Europy.
7.Argentyńska inwazja
2 kwietnia 1982 roku siły argentyńskie zajęły Falklandy i opanowały Stanley. 3 kwietnia zajęły także Georgię Południową. Niewielki garnizon brytyjski na Falklandach nie mógł powstrzymać znacznie liczniejszych sił.
8.Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 502
Przyjęta 3 kwietnia 1982 roku rezolucja żądała zaprzestania działań zbrojnych i wycofania wojsk argentyńskich z Falklandów oraz wzywała do rozwiązania sporu drogą dyplomatyczną.
9.Margaret Thatcher
Premier Wielkiej Brytanii, która zdecydowała o wysłaniu sił w celu odzyskania wysp. Jej rząd traktował inwazję jako naruszenie brytyjskiej suwerenności i zagrożenie dla mieszkańców Falklandów.
10.Brytyjski zespół ekspedycyjny
Siły morskie i desantowe wysłane na południowy Atlantyk. Ich trzon stanowiły lotniskowce HMS Hermes i HMS Invincible, okręty eskortowe, jednostki transportowe oraz wojska lądowe. Główne siły wypłynęły 5 kwietnia.
11.Logistyka i Wyspa Wniebowstąpienia
Duża odległość od Wielkiej Brytanii wymagała transportu żołnierzy, paliwa, amunicji i wyposażenia drogą morską oraz lotniczą. Wyspa Wniebowstąpienia była ważną bazą pośrednią na Atlantyku.
12.Odzyskanie Georgii Południowej
25 kwietnia 1982 roku Brytyjczycy odzyskali Georgię Południową. Był to wczesny sukces operacji ekspedycyjnej, ale nie oznaczał jeszcze odzyskania samych Falklandów.
13.Zatopienie ARA General Belgrano
2 maja 1982 roku brytyjski okręt podwodny HMS Conqueror zatopił torpedami argentyński krążownik ARA General Belgrano. Okręt znajdował się poza brytyjską strefą wyłączenia. Atak wywołał kontrowersje i ograniczył aktywność argentyńskich sił nawodnych.
14.Atak na HMS Sheffield
4 maja 1982 roku brytyjski niszczyciel HMS Sheffield został trafiony argentyńskim pociskiem Exocet wystrzelonym z samolotu. Okręt zatonął 10 maja. Atak pokazał zagrożenie stwarzane przez lotnictwo i pociski przeciwokrętowe.
15.Exocet i Sea Harrier
Exocet był kierowanym pociskiem przeciwokrętowym używanym przez Argentynę. Brytyjskie samoloty Sea Harrier, operujące z lotniskowców, zapewniały obronę powietrzną floty i zwalczały argentyńskie samoloty.
16.USA i próby mediacji
Stany Zjednoczone początkowo próbowały pośredniczyć między stronami. Po niepowodzeniu mediacji opowiedziały się po stronie Wielkiej Brytanii i udzielały jej wsparcia, m.in. materiałowego i wywiadowczego.
17.Desant w San Carlos
21 maja 1982 roku Brytyjczycy rozpoczęli lądowanie w rejonie San Carlos na Falklandzie Wschodnim. Utworzenie przyczółka umożliwiło prowadzenie ofensywy lądowej, choć okręty były narażone na argentyńskie naloty.
18.Bitwa o Goose Green
28–29 maja 1982 roku brytyjscy żołnierze pokonali argentyńskie siły w rejonie Darwin i Goose Green. Było to ważne zwycięstwo lądowe, po którym Brytyjczycy kontynuowali działania w kierunku Stanley.
19.Atak pod Bluff Cove
8 czerwca 1982 roku argentyńskie lotnictwo zaatakowało brytyjskie jednostki desantowe w rejonie Bluff Cove i Fitzroy. Szczególnie ciężkie straty poniesiono na RFA Sir Galahad. Pokazało to ryzyko transportu wojsk bez wystarczającej ochrony.
20.Kapitulacja w Stanley
Po zajęciu przez Brytyjczyków wzgórz otaczających Stanley dowódca argentyński Mario Menéndez podpisał 14 czerwca 1982 roku kapitulację sił na Falklandach. Wielka Brytania odzyskała kontrolę nad archipelagiem.
21.Straty wojenne
W konflikcie zginęło 649 argentyńskich wojskowych, 255 brytyjskich wojskowych i troje mieszkańców Falklandów. Obie strony utraciły także okręty i samoloty.
22.Skutki polityczne w Argentynie
Klęska osłabiła dyktaturę wojskową i doprowadziła do odsunięcia Galtieriego. Przyspieszyła proces powrotu do demokracji; w 1983 roku prezydentem został wybrany Raúl Alfonsín.
23.Skutki polityczne w Wielkiej Brytanii
Zwycięstwo zwiększyło popularność Margaret Thatcher i wzmocniło prestiż jej rządu. Było jednym z czynników sprzyjających zwycięstwu konserwatystów w wyborach parlamentarnych w 1983 roku.
24.Wynik wojny a rozwiązanie sporu
Wielka Brytania odzyskała i utrzymała kontrolę nad Falklandami, lecz Argentyna nie zrezygnowała z roszczeń. Zwycięstwo militarne nie oznaczało ostatecznego rozwiązania sporu o suwerenność.
Notatka
Położenie wysp i historyczne źródła sporu
Falklandy, nazywane w Argentynie Malwinami, leżą na południowym Atlantyku, na wschód od południowych wybrzeży Argentyny. Ich położenie sprawiało, że Argentyna mogła prowadzić działania z baz na kontynencie, natomiast Wielka Brytania musiała wysłać ekspedycję przez Atlantyk.
Brytyjska kontrola nad archipelagiem trwała od 1833 roku, ale Argentyna jej nie uznawała. Powoływała się m.in. na dziedzictwo hiszpańskich posiadłości oraz zasadę integralności terytorialnej. Wielka Brytania podkreślała własne prawa do wysp i samostanowienie mieszkańców, którzy w większości byli związani z nią kulturowo i językowo.
Spór dotyczył więc nie tylko terytorium, lecz również tego, jakie argumenty powinny rozstrzygać o jego przynależności: historyczne roszczenia państwa czy wola lokalnej ludności.
Dlaczego doszło do wojny?
W Argentynie od 1976 roku rządziła junta wojskowa. W 1982 roku jej przywódcą był Leopoldo Galtieri. Kryzys gospodarczy i niezadowolenie społeczne osłabiały władzę wojskowych. Odzyskanie wysp miało zrealizować wieloletnie roszczenia oraz zjednoczyć społeczeństwo wokół władz.
Argentyńscy przywódcy błędnie ocenili gotowość Londynu do odpowiedzi militarnej. 2 kwietnia 1982 roku zajęli Falklandy, a następnego dnia również Georgię Południową. Niewielkie brytyjskie siły na wyspach nie były w stanie odeprzeć inwazji.
Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 502, żądając zaprzestania działań zbrojnych i wycofania wojsk argentyńskich. Próby mediacji, w tym amerykańskiej, nie doprowadziły do porozumienia.
Ważne
Przyczyny wojny należy rozdzielać: długotrwały spór terytorialny był jej podłożem, a argentyńska inwazja bezpośrednio rozpoczęła konflikt.
Brytyjska odpowiedź i znaczenie logistyki
Premier Margaret Thatcher zdecydowała o odzyskaniu wysp siłą. Główne siły brytyjskiego zespołu ekspedycyjnego wypłynęły 5 kwietnia. Trzon jego lotnictwa morskiego stanowiły lotniskowce HMS Hermes i HMS Invincible, z których działały samoloty Sea Harrier.
Operacja wymagała przewiezienia żołnierzy, pojazdów, paliwa, żywności i amunicji na ogromną odległość. Dlatego równie ważne jak okręty bojowe były jednostki transportowe i zaopatrzeniowe. Wyspa Wniebowstąpienia służyła jako baza pośrednia. Po niepowodzeniu mediacji USA udzielały Wielkiej Brytanii wsparcia materiałowego i wywiadowczego.
25 kwietnia Brytyjczycy odzyskali Georgię Południową. Sukces miał znaczenie wojskowe i propagandowe, jednak zasadnicza walka o Falklandy była jeszcze przed nimi.
Przykład
Lotniskowiec zapewniał samoloty w rejonie walk, ale bez statków dostarczających paliwo i amunicję nie mógł długo prowadzić działań.
Wojna na morzu i w powietrzu
2 maja brytyjski okręt podwodny HMS Conqueror zatopił torpedami argentyński krążownik ARA General Belgrano. Atak nastąpił poza ogłoszoną przez Brytyjczyków strefą wyłączenia i wywołał kontrowersje. Utrata krążownika przyczyniła się do ograniczenia działań argentyńskiej floty nawodnej.
Argentyńskie lotnictwo nadal stanowiło poważne zagrożenie. 4 maja pocisk przeciwokrętowy Exocet, wystrzelony z samolotu, trafił brytyjski niszczyciel HMS Sheffield. Uszkodzony okręt zatonął 10 maja. Inne brytyjskie jednostki także ponosiły straty wskutek ataków lotniczych.
Sea Harriery osłaniały flotę, lecz nie mogły zapobiec wszystkim nalotom. Konflikt pokazał znaczenie współdziałania okrętów podwodnych, lotnictwa, obrony przeciwlotniczej i nowoczesnych pocisków.
Sama obecność poza strefą wyłączenia nie oznaczała automatycznie pełnego bezpieczeństwa okrętów przeciwnika. Strefa nie była granicą całego obszaru działań wojennych.
Desant, walki lądowe i kapitulacja
21 maja Brytyjczycy rozpoczęli desant w rejonie San Carlos na Falklandzie Wschodnim. Powstały przyczółek umożliwił wyładunek wojsk i rozwinięcie ofensywy. Okręty osłaniające lądowanie pozostawały jednak narażone na argentyńskie ataki z powietrza.
W dniach 28–29 maja Brytyjczycy zwyciężyli pod Goose Green. Następnie kontynuowali marsz i przerzut sił w kierunku Stanley. Zimno, trudny teren i ograniczone możliwości transportu komplikowały działania.
8 czerwca nalot w rejonie Bluff Cove i Fitzroy spowodował ciężkie straty na brytyjskich jednostkach desantowych, szczególnie na RFA Sir Galahad. Mimo tego Brytyjczycy zdobyli wzgórza otaczające Stanley, podważając możliwość dalszej obrony miasta.
14 czerwca generał Mario Menéndez podpisał kapitulację sił argentyńskich na Falklandach.
Zapamiętaj
Główne ramy czasowe wojny na Falklandach to 2 kwietnia – 14 czerwca 1982 roku.
Bilans wojny i skutki polityczne
Konflikt zakończył się zwycięstwem Wielkiej Brytanii, która odzyskała kontrolę nad archipelagiem. Zginęło 649 argentyńskich wojskowych, 255 brytyjskich wojskowych i troje mieszkańców wysp. Straty obejmowały również zatopione okręty i zniszczone samoloty.
W Argentynie klęska skompromitowała wojskowych. Galtieri utracił władzę, a porażka przyspieszyła powrót do demokracji. W wyborach w 1983 roku zwyciężył Raúl Alfonsín.
W Wielkiej Brytanii sukces zwiększył popularność Thatcher i wzmocnił prestiż rządu. Był jednym z czynników sprzyjających zwycięstwu konserwatystów w wyborach w 1983 roku, ale nie należy traktować go jako jedynej przyczyny tego wyniku.
Spór o suwerenność nie został zakończony: Argentyna nadal zgłaszała roszczenia, mimo utrzymania brytyjskiej kontroli.
W odpowiedzi maturalnej warto odróżniać:
- przyczyny długofalowe od bezpośredniego początku wojny;
- sukces wojskowy od trwałego rozwiązania politycznego;
- skutki konfliktu dla dyktatury argentyńskiej od skutków dla demokratycznego rządu brytyjskiego.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Podobne zestawy
Podbój Europy przez Hitlera i Stalina (1939–1941)26 fiszek uczy się 6
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 10
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 3
Kampania wrześniowa i upadek Polski w 1939 r.20 fiszek uczy się 4
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 14
Chronologia: daty, wieki i oś czasu12 fiszek uczy się 2