Wojny grecko-perskie - Maraton, Termopile, Salamina

1.Imperium perskie (Persja)

Ogromne państwo w Azji, w VI i V w. p.n.e. największe na świecie. Sięgało od Indii po Egipt i Azję Mniejszą. Władcę Persji nazywano „królem królów”, a kraj był podzielony na prowincje zarządzane przez namiestników, zwanych satrapami.

2.Dariusz I

Król Persji w latach 522-486 p.n.e. Stłumił powstanie greckich miast w Jonii, a potem postanowił ukarać Ateny za pomoc buntownikom. Wysłana przez niego wyprawa poniosła klęskę pod Maratonem w 490 p.n.e.

3.Kserkses

Syn Dariusza I i jego następca na tronie perskim. W 480 p.n.e. wyruszył na Grecję z ogromną armią i flotą - jego wojska przeszły do Europy po moście z łodzi przez cieśninę Hellespont. Wygrał pod Termopilami i spalił Ateny, ale przegrał bitwę morską pod Salaminą.

4.Jonia

Kraina na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej (dziś Turcja), w której leżały bogate greckie miasta, np. Milet. W VI w. p.n.e. Jonia została podporządkowana Persom.

5.Powstanie jońskie (499-494 p.n.e.)

Bunt greckich miast w Jonii, z Miletem na czele, przeciwko władzy Persów. Ateny wysłały buntownikom na pomoc okręty. Persowie stłumili powstanie i zburzyli Milet, a Dariusz I postanowił zemścić się na Atenach. Była to główna przyczyna wojen grecko-perskich.

6.Wojny grecko-perskie

Wojny greckich państw-miast z imperium perskim w V w. p.n.e. Najważniejsze bitwy: Maraton (490 p.n.e.), Termopile i Salamina (480 p.n.e.) oraz Plateje (479 p.n.e.). Grecy, choć mniej liczni, obronili swoją wolność.

7.Bitwa pod Maratonem (490 p.n.e.)

Bitwa na równinie Maratonu, ok. 40 km od Aten. Ateńczycy z pomocą wojowników z Platejów, dowodzeni przez Miltiadesa, pokonali znacznie liczniejszą armię perską wysłaną przez Dariusza I. Persów zginęło wielokrotnie więcej niż Greków.

8.Miltiades

Ateński wódz, który poprowadził Greków do zwycięstwa pod Maratonem w 490 p.n.e.

9.Bieg maratoński

Według legendy po bitwie pod Maratonem posłaniec przebiegł do Aten z wieścią o zwycięstwie i padł martwy z wyczerpania. Na pamiątkę tej opowieści do nowożytnych igrzysk olimpijskich wprowadzono bieg maratoński - dziś ma on 42 km 195 m.

10.Hoplita

Grecki ciężkozbrojny pieszy wojownik. Miał hełm, pancerz, nagolenniki, dużą okrągłą tarczę, długą włócznię i miecz. Uzbrojenie kupował sam, dlatego hoplitami byli zamożniejsi obywatele.

11.Falanga

Zwarty szyk bojowy hoplitów, ustawionych w kilku rzędach ramię przy ramieniu, tarcza przy tarczy, z wysuniętymi włóczniami. Taki mur z tarcz był trudny do przełamania dla lżej uzbrojonych Persów.

12.Bitwa pod Termopilami (480 p.n.e.)

Bitwa w wąwozie Termopile - wąskim przejściu między górami a morzem. Grecy pod wodzą króla Sparty Leonidasa przez kilka dni zatrzymywali armię Kserksesa. Gdy zdrajca pokazał Persom ścieżkę w górach, Leonidas z 300 Spartanami i niewielkim oddziałem innych Greków został, by osłaniać odwrót reszty wojska, i wszyscy zginęli.

13.Leonidas

Król Sparty, dowódca obrony Termopil w 480 p.n.e. Zginął w walce razem ze swoimi 300 Spartanami. Jest symbolem odwagi i poświęcenia dla ojczyzny.

14.Napis z Termopil

Słowa upamiętniające poległych Spartan: „Przechodniu, powiedz Sparcie, tu leżym, jej prawom do końca posłuszni”. Oznaczają, że wojownicy wypełnili rozkaz i nie cofnęli się nawet przed śmiercią.

15.Temistokles

Ateński polityk i wódz. Przekonał Ateńczyków, by za srebro z kopalń zbudowali silną flotę. W 480 p.n.e. doprowadził do bitwy w wąskiej cieśninie przy wyspie Salaminie i do wielkiego zwycięstwa Greków.

16.Triera

Grecki okręt wojenny napędzany przez wioślarzy siedzących w trzech rzędach, jeden nad drugim. Na dziobie miał metalowy taran, którym przebijał burty wrogich okrętów.

17.Wyrocznia o „drewnianym murze”

Przed najazdem Kserksesa Ateńczycy zapytali o radę wyrocznię w Delfach. Usłyszeli, że ocali ich „drewniany mur”. Temistokles wyjaśnił, że chodzi o drewniane okręty - flotę.

18.Spalenie Aten (480 p.n.e.)

Po zwycięstwie pod Termopilami Persowie weszli do Aten i spalili świątynie na Akropolu. Miasto było jednak puste - mieszkańców wcześniej ewakuowano, m.in. na pobliską wyspę Salaminę.

19.Bitwa pod Salaminą (480 p.n.e.)

Bitwa morska w wąskiej cieśninie przy wyspie Salaminie, niedaleko Aten. Grecka flota pod wodzą Temistoklesa pokonała znacznie większą flotę perską, która w ciasnocie nie mogła swobodnie manewrować. Kserkses oglądał klęskę z brzegu. Był to przełom wojny.

20.Bitwa pod Platejami (479 p.n.e.)

Bitwa lądowa, w której połączone wojska greckie, z dużym udziałem Spartan, rozbiły armię perską pozostawioną w Grecji przez Kserksesa. Po niej Persowie już nigdy nie najechali Grecji właściwej.

21.Herodot

Grecki historyk z V w. p.n.e., nazywany „ojcem historii”. W dziele „Dzieje” opisał wojny grecko-perskie. To dzięki niemu znamy wiele szczegółów bitew pod Maratonem, Termopilami i Salaminą.

22.Skutki wojen grecko-perskich

Grecy obronili wolność i własny sposób życia. Ateny dzięki flocie stały się największą potęgą morską Grecji i stanęły na czele Związku Morskiego - sojuszu miast przeciw Persom. Nastał złoty wiek Aten: rozwinęła się demokracja, a na Akropolu wzniesiono nowe świątynie, w tym Partenon.