Historia
Legiony Polskie we Włoszech i hymn Polski
Zestaw opowiada, jak po rozbiorach Polacy szukali ratunku u boku Napoleona i jak w 1797 roku generał Jan Henryk Dąbrowski utworzył Legiony Polskie we Włoszech. Poznasz Józefa Wybickiego, historię Pieśni Legionów Polskich we Włoszech i jej drogę do roli hymnu, a także znaczenie najważniejszych słów Mazurka Dąbrowskiego.
Podcast
Ładuję…
1.Rozbiory Polski
Podział ziem Rzeczypospolitej między trzech sąsiadów: Rosję, Prusy i Austrię. Były trzy rozbiory: w 1772, 1793 i 1795 roku. Po trzecim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy.
2.Zaborcy
Państwa, które zabrały ziemie Polski w czasie rozbiorów: Rosja, Prusy i Austria. Ziemie, które zajęły, nazywamy zaborami: rosyjskim, pruskim i austriackim.
3.Rok 1795
Trzeci rozbiór Polski. Od tej chwili przez 123 lata, aż do 1918 roku, nie było państwa polskiego. Żyli jednak Polacy, którzy mówili po polsku i marzyli o wolnej ojczyźnie.
4.Emigracja
Wyjazd z ojczyzny i życie za granicą. Po upadku powstania kościuszkowskiego wielu polskich żołnierzy i patriotów wyjechało, m.in. do Francji i Włoch, aby stamtąd walczyć o wolną Polskę.
5.Napoleon Bonaparte
Słynny francuski wódz, a później cesarz Francuzów. Prowadził wojny z Austrią, Prusami i Rosją, czyli z zaborcami Polski. Pod koniec XVIII wieku dowodził armią francuską we Włoszech, gdzie walczył z Austriakami.
6.Nadzieje Polaków związane z Napoleonem
Polacy liczyli, że jeśli pomogą Francji pokonać zaborców, Napoleon pomoże odbudować Polskę. Dlatego polscy żołnierze chętnie walczyli u boku Francuzów.
7.Jan Henryk Dąbrowski
Polski generał, uczestnik powstania kościuszkowskiego. Po upadku państwa wyjechał do Francji, a w 1797 roku utworzył we Włoszech Legiony Polskie i został ich dowódcą. To jego nazwisko pojawia się w hymnie.
8.Legiony Polskie we Włoszech
Polskie oddziały wojskowe utworzone w 1797 roku we Włoszech przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Walczyły u boku Francji przeciwko Austrii, jednemu z zaborców, w nadziei na odzyskanie niepodległości.
9.Legion
Duży oddział wojska, do którego zgłaszali się ochotnicy. Polskie legiony powstawały za granicą, bo na ziemiach pod zaborami nie można było tworzyć polskiej armii.
10.Legioniści
Żołnierze Legionów. Byli wśród nich polscy emigranci i ochotnicy, a także Polacy wcieleni wcześniej siłą do armii austriackiej, którzy trafili do niewoli francuskiej i wybrali walkę w polskim oddziale.
11.Życie w Legionach
Legioniści nosili mundury wzorowane na polskich, a rozkazy wydawano po polsku. Awans zależał od odwagi i zasług, a nie od pochodzenia, więc oficerem mógł zostać nawet syn chłopa.
12.Józef Wybicki
Poeta i polityk, przyjaciel generała Dąbrowskiego. W lipcu 1797 roku we włoskim mieście Reggio napisał słowa Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, czyli dzisiejszego hymnu Polski. Urodził się w Będominie na Pomorzu.
13.Pieśń Legionów Polskich we Włoszech
Pieśń napisana przez Józefa Wybickiego w 1797 roku dla legionistów. Dodawała im otuchy i przypominała, że walczą o powrót do wolnej Polski. Dziś to nasz hymn narodowy, nazywany Mazurkiem Dąbrowskiego.
14.Reggio
Miasto w północnych Włoszech (Reggio nell'Emilia), w którym stacjonowali legioniści. Tam w lipcu 1797 roku Józef Wybicki napisał Pieśń Legionów Polskich we Włoszech.
15.Mazurek Dąbrowskiego
Dzisiejsza nazwa hymnu Polski. „Mazurek”, bo pieśń śpiewa się na melodię ludowego mazurka, a „Dąbrowskiego”, bo opowiada o generale Dąbrowskim i jego legionistach.
16.Mazurek
Polski taniec ludowy o żywym, skocznym rytmie. Na melodię mazurka śpiewamy hymn. To melodia ludowa, której autor nie jest znany.
17.Hymn państwowy
Uroczysta pieśń, która jest symbolem państwa i narodu. Wykonuje się ją podczas świąt państwowych, uroczystości szkolnych i zawodów sportowych. Hymnem Polski jest Mazurek Dąbrowskiego.
18.Symbole narodowe Polski
Godło (biały orzeł w koronie na czerwonym tle), biało-czerwone barwy i flaga oraz hymn - Mazurek Dąbrowskiego. Każdemu z nich należy się szacunek.
19.Rok 1927
Rok, w którym Mazurek Dąbrowskiego został oficjalnie hymnem odrodzonej Polski. Wcześniej przez ponad sto lat śpiewali go Polacy w czasie zaborów i powstań.
20.Hymn w Konstytucji
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku zapisuje, że hymnem Polski jest Mazurek Dąbrowskiego. Oficjalny tekst hymnu ma cztery zwrotki i refren.
21.Postawa podczas hymnu
Gdy rozbrzmiewa hymn, stoimy prosto w postawie zasadniczej, nie rozmawiamy i nie jemy. Mężczyźni i chłopcy zdejmują nakrycie głowy, a żołnierze w mundurach salutują.
22.„Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy”
Najważniejsze słowa hymnu. Znaczą: Polska nie umarła, choć nie ma jej na mapie, bo żyją Polacy, którzy o nią walczą. Ojczyzna trwa w ludziach, ich języku i pamięci.
23.„Co nam obca przemoc wzięła, szablą odbierzemy”
To, co zabrali nam siłą zaborcy (obca przemoc), odzyskamy walką zbrojną (szablą).
24.„Za twoim przewodem złączym się z narodem”
Słowa z refrenu skierowane do generała Dąbrowskiego: pod twoim dowództwem (przewodem) wrócimy do kraju i połączymy się z rodakami.
25.„Dał nam przykład Bonaparte, jak zwyciężać mamy”
Napoleon Bonaparte, zwycięski wódz, jest dla legionistów wzorem, jak wygrywać bitwy i jak pokonać zaborców.
26.Stefan Czarniecki w hymnie
Słynny wódz z XVII wieku, który walczył ze Szwedami w czasie potopu szwedzkiego i wyprawił się przeciw nim aż do Danii. Hymn stawia go za wzór: tak jak on legioniści wrócą, by ratować ojczyznę.
27.Tarabany
Dawne wojskowe bębny. Słowa „pono nasi biją w tarabany” znaczą: podobno nasi żołnierze grają na bębnach, czyli polskie wojsko wraca do kraju.
28.Księstwo Warszawskie
Państwo utworzone przez Napoleona w 1807 roku z części ziem zaboru pruskiego. Nie była to jeszcze w pełni wolna Polska, ale spełniło część nadziei Polaków, którzy walczyli u boku Francji.
Notatka
Polska znika z mapy Europy
Pod koniec XVIII wieku sąsiedzi Rzeczypospolitej - Rosja, Prusy i Austria - trzy razy podzieliły między siebie jej ziemie. Nazywamy to rozbiorami, a te państwa zaborcami. Po trzecim rozbiorze w 1795 roku państwo polskie przestało istnieć.
Polacy jednak nie zniknęli. Mówili po polsku, pamiętali o swojej historii i marzyli o wolności. Po upadku powstania kościuszkowskiego wielu żołnierzy i patriotów wyjechało za granicę. Taki wyjazd z kraju nazywamy emigracją. Emigranci szukali państwa, które pomogłoby im walczyć z zaborcami.
Zapamiętaj
Od 1795 do 1918 roku, czyli przez 123 lata, Polski nie było na mapie Europy.
Nadzieje związane z Napoleonem
W tym czasie Francja prowadziła wojnę z Austrią, a wcześniej walczyła także z Prusami. Armią francuską we Włoszech dowodził młody i zwycięski wódz Napoleon Bonaparte, później cesarz Francuzów. Polacy rozumowali prosto: skoro Napoleon walczy z Austrią, jednym z naszych zaborców, to pomagając mu, pomagamy Polsce.
Liczyli, że po zwycięstwach Francji ich ojczyzna znów stanie się wolna i niepodległa. Dlatego polscy żołnierze tak chętnie stawali do walki u boku Francuzów, choć musieli walczyć daleko od domu.
Jan Henryk Dąbrowski i Legiony Polskie we Włoszech
Generał Jan Henryk Dąbrowski, uczestnik powstania kościuszkowskiego, wyjechał do Francji, a stamtąd do Włoch. W 1797 roku w Mediolanie zawarł umowę z tamtejszymi władzami i utworzył Legiony Polskie we Włoszech. Wstępowali do nich polscy emigranci oraz Polacy z armii austriackiej, którzy trafili do francuskiej niewoli.
Legioniści nosili mundury wzorowane na polskich, a rozkazy wydawano po polsku. Awans zależał od odwagi i zasług, a nie od pochodzenia, więc oficerem mógł zostać nawet syn chłopa. Legiony walczyły u boku Francji przeciw Austrii, a żołnierze wierzyli, że wkrótce wrócą do kraju z bronią w ręku.
Przykład
Polak z zaboru austriackiego, wcielony siłą do armii austriackiej, trafiał do francuskiej niewoli we Włoszech i mógł zostać legionistą, by walczyć już pod polskimi rozkazami.
Józef Wybicki i Pieśń Legionów
W lipcu 1797 roku w mieście Reggio we Włoszech przyjaciel Dąbrowskiego, poeta i polityk Józef Wybicki, napisał Pieśń Legionów Polskich we Włoszech. Śpiewano ją na melodię ludowego mazurka. Żołnierze szybko ją pokochali, bo dodawała im otuchy i mówiła o powrocie do ojczyzny.
Nie wszystkie nadzieje się spełniły. Napoleon wysłał część legionistów na wyspę San Domingo (dziś Haiti), gdzie wielu zmarło z powodu chorób. W 1806 roku Dąbrowski i Wybicki wrócili jednak z armią Napoleona na ziemie polskie, a w 1807 roku powstało Księstwo Warszawskie.
Wybicki urodził się w Będominie na Pomorzu. Dziś działa tam Muzeum Hymnu Narodowego.
Od pieśni żołnierzy do hymnu Polski
Przez cały okres zaborów pieśń legionistów śpiewali Polacy walczący w powstaniach i wszyscy, którzy marzyli o wolnej ojczyźnie. Z czasem zaczęto ją nazywać Mazurkiem Dąbrowskiego. Po odzyskaniu niepodległości, w 1927 roku, została oficjalnie hymnem państwowym. Potwierdza to także Konstytucja z 1997 roku.
Hymn jest - obok godła oraz biało-czerwonych barw i flagi - symbolem narodowym. Gdy rozbrzmiewa, stoimy w postawie zasadniczej, nie rozmawiamy, a mężczyźni i chłopcy zdejmują nakrycie głowy.
Ważne
Słowa hymnu napisał Józef Wybicki, a Jan Henryk Dąbrowski jest jego bohaterem. Nie myl tych dwóch postaci.
Co znaczą słowa hymnu
Pierwsze słowa, „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy”, mówią, że ojczyzna trwa, dopóki żyją Polacy, nawet jeśli nie ma państwa. Dalej czytamy, że to, co zabrała obca przemoc, czyli zaborcy, Polacy odzyskają szablą, czyli w walce.
Refren wzywa generała do drogi „z ziemi włoskiej do Polski”. Słowa „za twoim przewodem złączym się z narodem” znaczą: pod twoim dowództwem wrócimy i połączymy się z rodakami.
Kolejne zwrotki wymieniają polskie rzeki Wisłę i Wartę, Napoleona jako wzór zwycięskiego wodza oraz Stefana Czarnieckiego, który w XVII wieku walczył ze Szwedami. Ostatnia zwrotka pokazuje ojca, który mówi do córki Basi, że podobno („pono”) nasi żołnierze biją w tarabany, czyli w bębny - polskie wojsko wraca do domu.
Quizy w tym zestawie
29 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Podobne zestawy
26 fiszek uczy się 6
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 10
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 3
Kampania wrześniowa i upadek Polski w 1939 r.20 fiszek uczy się 4
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 14
Chronologia: daty, wieki i oś czasu12 fiszek uczy się 2