Historia
Powstanie styczniowe i Polacy pod zaborami
Zestaw w prosty sposób pokazuje, jak żyli Polacy, gdy Polski nie było na mapie: czym były rusyfikacja i germanizacja, tajne nauczanie i strajk dzieci we Wrześni. Poznasz przyczyny i przebieg powstania styczniowego, postać Romualda Traugutta, kary po klęsce powstania oraz sposoby, w jakie Polacy bronili polskości.
1.Rozbiory Polski
W XVIII w. trzy sąsiednie państwa - Rosja, Prusy i Austria - podzieliły ziemie Polski między siebie w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po trzecim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata.
2.Zabór i zaborca
Zaborca to państwo, które zabrało część ziem polskich: Rosja, Prusy albo Austria. Zabór to ziemie zajęte przez jednego zaborcę, np. zabór rosyjski, pruski lub austriacki.
3.Rusyfikacja
Zmuszanie Polaków w zaborze rosyjskim, by stali się Rosjanami. W szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, nawet języka polskiego uczono po rosyjsku, a za mówienie po polsku w szkole uczniów karano.
4.Germanizacja
Zmuszanie Polaków w zaborze pruskim, by stali się Niemcami. Język niemiecki wprowadzono do szkół i urzędów, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.
5.Galicja
Ziemie polskie w zaborze austriackim, z Krakowem i Lwowem. Pod koniec XIX w. Polacy mieli tu najwięcej swobody: polskie szkoły, urzędy i uniwersytety.
6.Tajne nauczanie
Potajemna nauka języka polskiego, historii Polski i religii w domach, w małych grupach. Zaborcy tego zabraniali, więc uczniowie i nauczyciele ryzykowali surowe kary.
7.Strajk dzieci we Wrześni
W 1901 r. we Wrześni (zabór pruski) dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku na lekcjach religii. Nauczyciele bili je, a rodziców, którzy stanęli w obronie dzieci, skazano na więzienie. O strajku usłyszano w całej Europie.
8.Wóz Drzymały
Michał Drzymała był chłopem z zaboru pruskiego. Władze nie pozwoliły mu zbudować domu na własnej ziemi, więc zamieszkał w wozie cyrkowym. Stał się symbolem uporu Polaków w walce z germanizacją.
9.„Rota”
Pieśń Marii Konopnickiej z 1908 r., napisana w proteście przeciw germanizacji. Zaczyna się od słów „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”. Brzmi jak przysięga wierności Polsce.
10.Obrona polskości
Sposoby, w jakie Polacy pod zaborami zachowywali swój język i pamięć: mówienie i modlitwa po polsku w domu, tajne nauczanie, czytanie polskich książek, śpiewanie pieśni patriotycznych, opowiadanie o dawnej Polsce, zakładanie polskich sklepów i firm.
11.Żałoba narodowa
Przed wybuchem powstania styczniowego Rosjanie strzelali do ludzi biorących udział w patriotycznych manifestacjach w Warszawie. Na znak smutku Polki nosiły czarne suknie i czarną biżuterię.
12.Branka
Przymusowe wcielanie młodych Polaków do armii rosyjskiej. W styczniu 1863 r. Rosjanie chcieli w ten sposób zabrać z miast młodzież, która przygotowywała powstanie. Młodzi uciekali do lasów i tak zaczęło się powstanie.
13.Wybuch powstania styczniowego
22 stycznia 1863 r. tajne władze powstańcze wezwały Polaków do walki z Rosją. W nocy z 22 na 23 stycznia powstańcy zaatakowali rosyjskich żołnierzy.
14.Powstanie styczniowe
Walka Polaków z Rosją w latach 1863-1864, na ziemiach zaboru rosyjskiego, m.in. w Królestwie Polskim i na Litwie. Mimo wielkiej odwagi powstańców zakończyło się klęską.
15.Walka partyzancka
Sposób walki powstańców styczniowych. Małe oddziały ukrywały się w lasach, niespodziewanie atakowały Rosjan i szybko się wycofywały. Powstańcy nie mieli dużej armii ani dobrej broni.
16.Kosynierzy
Powstańcy uzbrojeni w kosy postawione na sztorc, czyli z ostrzem ustawionym pionowo jak włócznia. Brakowało karabinów, więc wielu chłopów i rzemieślników walczyło kosami.
17.Rząd Narodowy
Tajny rząd, który kierował powstaniem styczniowym. Jego członkowie ukrywali swoje nazwiska. Zbierał podatki, wydawał rozkazy i gazety, a nawet miał własną pocztę.
18.Romuald Traugutt
Ostatni przywódca (dyktator) powstania styczniowego. Wcześniej był oficerem w armii rosyjskiej. Starał się ratować upadające powstanie. Aresztowany w 1864 r., został stracony 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli w Warszawie.
19.Cytadela Warszawska
Rosyjska twierdza w Warszawie, zbudowana po powstaniu listopadowym, by pilnować miasta. W jej więzieniu (Pawilon X) trzymano powstańców, a na jej stokach wykonywano wyroki śmierci.
20.Uwłaszczenie chłopów
Oddanie chłopom na własność ziemi, którą uprawiali. Obiecali to powstańcy w 1863 r., a w 1864 r. ogłosił to car, bo chciał, by chłopi przestali wspierać powstanie.
21.Syberia
Mroźna, odległa kraina w Rosji, na którą zsyłano schwytanych powstańców. Wielu musiało tam ciężko pracować, np. w kopalniach, i nigdy nie wróciło do domu.
22.Kary po powstaniu styczniowym
Za udział w powstaniu karano śmiercią, zsyłką na Syberię i zabieraniem majątków. Zamknięto wiele klasztorów. Rusyfikacja jeszcze się nasiliła, a Królestwo Polskie straciło resztki samodzielności.
Notatka
Polska znika z mapy - trzy zabory
W XVIII w. Rzeczpospolita była słaba, a jej sąsiedzi silni. Rosja, Prusy i Austria podzieliły ziemie Polski w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po ostatnim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy.
Ziemie zajęte przez każde z tych państw nazywamy zaborami: rosyjskim, pruskim i austriackim. Polacy żyli więc w trzech różnych państwach, ale nadal czuli się jednym narodem.
Zapamiętaj
Zabory trwały 123 lata - od 1795 do 1918 r.
Życie pod zaborami: rusyfikacja i germanizacja
Zaborcy chcieli, by Polacy zapomnieli o swoim kraju. W zaborze rosyjskim prowadzono : w szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, a za mówienie po polsku w szkole karano. W zaborze pruskim trwała : wprowadzano język niemiecki, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.
Najwięcej swobody Polacy mieli w (zabór austriacki). Działały tam polskie szkoły, urzędy i uniwersytety w Krakowie i Lwowie.
Przykład
W 1901 r. we Wrześni dzieci nie chciały odpowiadać po niemiecku na religii. Bito je, a ich rodziców skazano na więzienie.
Jak Polacy bronili polskości
Mimo zakazów Polacy nie dali się wynarodowić. Najważniejsze było to, co działo się w domu: rozmowy i modlitwa po polsku, opowieści o dawnej Polsce, polskie książki i pieśni.
- - potajemne lekcje polskiego, historii i religii,
- upór zwykłych ludzi - np. Michał Drzymała, który zamieszkał w wozie, bo nie pozwolono mu zbudować domu,
- pieśni patriotyczne - np. Marii Konopnickiej („Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”),
- zakładanie polskich sklepów, firm i stowarzyszeń.
Czasem jednak Polacy sięgali po broń - tak było w powstaniu styczniowym.
Powstanie styczniowe 1863-1864
Przed powstaniem w Warszawie odbywały się manifestacje patriotyczne. Rosjanie strzelali do ludzi, a Polki na znak żałoby nosiły czarne stroje. Młodzież potajemnie przygotowywała się do walki.
Rosjanie chcieli rozbić spisek przez , czyli przymusowe wcielenie młodych Polaków do rosyjskiego wojska. Młodzi uciekli do lasów, a 22 stycznia 1863 r. tajne władze wezwały naród do walki. Tak wybuchło .
Powstańcy nie mieli dużej armii, dlatego prowadzili walkę partyzancką: małe oddziały ukrywały się w lasach i atakowały z zaskoczenia. Wielu walczyło kosami. Powstaniem kierował tajny . Ostatnim przywódcą był .
Ważne
Nazwa „powstanie styczniowe” pochodzi od miesiąca, w którym wybuchło - stycznia 1863 r.
Klęska i kary po powstaniu
Rosja była dużo silniejsza, więc powstanie upadło w 1864 r. Romualda Traugutta aresztowano i stracono 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Rosjanie surowo ukarali Polaków. Powstańców skazywano na śmierć, zsyłano na do ciężkiej pracy i zabierano im majątki. Zamknięto wiele klasztorów, a rusyfikacja stała się jeszcze silniejsza.
W 1864 r. car ogłosił - dostali na własność ziemię, którą uprawiali. Chciał w ten sposób odciągnąć ich od powstania.
Pamięć o powstańcach przetrwała. Ich odwaga była wzorem dla kolejnych pokoleń walczących o wolną Polskę.
W skrócie
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Powstanie stycznioweKlasa 4
Otwórz kartę pracyPowstanie listopadowe i styczniowe - Polacy pod zaboramiKlasa 7
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
25 pytań w 3 etapach
Etap 1
10 fiszek · 9 pytań
Etap 2
7 fiszek · 8 pytań
Etap 3
5 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek
36 fiszek uczy się 2
40 fiszek
40 fiszek uczy się 3
32 fiszki uczy się 2
24 fiszki uczy się 1
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
