Historia
Powstanie styczniowe i Polacy pod zaborami
Zestaw w prosty sposób pokazuje, jak żyli Polacy, gdy Polski nie było na mapie: czym były rusyfikacja i germanizacja, tajne nauczanie i strajk dzieci we Wrześni. Poznasz przyczyny i przebieg powstania styczniowego, postać Romualda Traugutta, kary po klęsce powstania oraz sposoby, w jakie Polacy bronili polskości.
Podcast
Ładuję…
1.Rozbiory Polski
W XVIII w. trzy sąsiednie państwa - Rosja, Prusy i Austria - podzieliły ziemie Polski między siebie w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po trzecim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata.
2.Zabór i zaborca
Zaborca to państwo, które zabrało część ziem polskich: Rosja, Prusy albo Austria. Zabór to ziemie zajęte przez jednego zaborcę, np. zabór rosyjski, pruski lub austriacki.
3.Rusyfikacja
Zmuszanie Polaków w zaborze rosyjskim, by stali się Rosjanami. W szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, nawet języka polskiego uczono po rosyjsku, a za mówienie po polsku w szkole uczniów karano.
4.Germanizacja
Zmuszanie Polaków w zaborze pruskim, by stali się Niemcami. Język niemiecki wprowadzono do szkół i urzędów, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.
5.Galicja
Ziemie polskie w zaborze austriackim, z Krakowem i Lwowem. Pod koniec XIX w. Polacy mieli tu najwięcej swobody: polskie szkoły, urzędy i uniwersytety.
6.Tajne nauczanie
Potajemna nauka języka polskiego, historii Polski i religii w domach, w małych grupach. Zaborcy tego zabraniali, więc uczniowie i nauczyciele ryzykowali surowe kary.
7.Strajk dzieci we Wrześni
W 1901 r. we Wrześni (zabór pruski) dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku na lekcjach religii. Nauczyciele bili je, a rodziców, którzy stanęli w obronie dzieci, skazano na więzienie. O strajku usłyszano w całej Europie.
8.Wóz Drzymały
Michał Drzymała był chłopem z zaboru pruskiego. Władze nie pozwoliły mu zbudować domu na własnej ziemi, więc zamieszkał w wozie cyrkowym. Stał się symbolem uporu Polaków w walce z germanizacją.
9.„Rota”
Pieśń Marii Konopnickiej z 1908 r., napisana w proteście przeciw germanizacji. Zaczyna się od słów „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”. Brzmi jak przysięga wierności Polsce.
10.Obrona polskości
Sposoby, w jakie Polacy pod zaborami zachowywali swój język i pamięć: mówienie i modlitwa po polsku w domu, tajne nauczanie, czytanie polskich książek, śpiewanie pieśni patriotycznych, opowiadanie o dawnej Polsce, zakładanie polskich sklepów i firm.
11.Żałoba narodowa
Przed wybuchem powstania styczniowego Rosjanie strzelali do ludzi biorących udział w patriotycznych manifestacjach w Warszawie. Na znak smutku Polki nosiły czarne suknie i czarną biżuterię.
12.Branka
Przymusowe wcielanie młodych Polaków do armii rosyjskiej. W styczniu 1863 r. Rosjanie chcieli w ten sposób zabrać z miast młodzież, która przygotowywała powstanie. Młodzi uciekali do lasów i tak zaczęło się powstanie.
13.Wybuch powstania styczniowego
22 stycznia 1863 r. tajne władze powstańcze wezwały Polaków do walki z Rosją. W nocy z 22 na 23 stycznia powstańcy zaatakowali rosyjskich żołnierzy.
14.Powstanie styczniowe
Walka Polaków z Rosją w latach 1863-1864, na ziemiach zaboru rosyjskiego, m.in. w Królestwie Polskim i na Litwie. Mimo wielkiej odwagi powstańców zakończyło się klęską.
15.Walka partyzancka
Sposób walki powstańców styczniowych. Małe oddziały ukrywały się w lasach, niespodziewanie atakowały Rosjan i szybko się wycofywały. Powstańcy nie mieli dużej armii ani dobrej broni.
16.Kosynierzy
Powstańcy uzbrojeni w kosy postawione na sztorc, czyli z ostrzem ustawionym pionowo jak włócznia. Brakowało karabinów, więc wielu chłopów i rzemieślników walczyło kosami.
17.Rząd Narodowy
Tajny rząd, który kierował powstaniem styczniowym. Jego członkowie ukrywali swoje nazwiska. Zbierał podatki, wydawał rozkazy i gazety, a nawet miał własną pocztę.
18.Romuald Traugutt
Ostatni przywódca (dyktator) powstania styczniowego. Wcześniej był oficerem w armii rosyjskiej. Starał się ratować upadające powstanie. Aresztowany w 1864 r., został stracony 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli w Warszawie.
19.Cytadela Warszawska
Rosyjska twierdza w Warszawie, zbudowana po powstaniu listopadowym, by pilnować miasta. W jej więzieniu (Pawilon X) trzymano powstańców, a na jej stokach wykonywano wyroki śmierci.
20.Uwłaszczenie chłopów
Oddanie chłopom na własność ziemi, którą uprawiali. Obiecali to powstańcy w 1863 r., a w 1864 r. ogłosił to car, bo chciał, by chłopi przestali wspierać powstanie.
21.Syberia
Mroźna, odległa kraina w Rosji, na którą zsyłano schwytanych powstańców. Wielu musiało tam ciężko pracować, np. w kopalniach, i nigdy nie wróciło do domu.
22.Kary po powstaniu styczniowym
Za udział w powstaniu karano śmiercią, zsyłką na Syberię i zabieraniem majątków. Zamknięto wiele klasztorów. Rusyfikacja jeszcze się nasiliła, a Królestwo Polskie straciło resztki samodzielności.
Notatka
Polska znika z mapy - trzy zabory
W XVIII w. Rzeczpospolita była słaba, a jej sąsiedzi silni. Rosja, Prusy i Austria podzieliły ziemie Polski w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po ostatnim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy.
Ziemie zajęte przez każde z tych państw nazywamy zaborami: rosyjskim, pruskim i austriackim. Polacy żyli więc w trzech różnych państwach, ale nadal czuli się jednym narodem.
Zapamiętaj
Zabory trwały 123 lata - od 1795 do 1918 r.
Życie pod zaborami: rusyfikacja i germanizacja
Zaborcy chcieli, by Polacy zapomnieli o swoim kraju. W zaborze rosyjskim prowadzono rusyfikację: w szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, a za mówienie po polsku w szkole karano. W zaborze pruskim trwała germanizacja: wprowadzano język niemiecki, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.
Najwięcej swobody Polacy mieli w Galicji (zabór austriacki). Działały tam polskie szkoły, urzędy i uniwersytety w Krakowie i Lwowie.
Przykład
W 1901 r. we Wrześni dzieci nie chciały odpowiadać po niemiecku na religii. Bito je, a ich rodziców skazano na więzienie.
Jak Polacy bronili polskości
Mimo zakazów Polacy nie dali się wynarodowić. Najważniejsze było to, co działo się w domu: rozmowy i modlitwa po polsku, opowieści o dawnej Polsce, polskie książki i pieśni.
- tajne nauczanie - potajemne lekcje polskiego, historii i religii,
- upór zwykłych ludzi - np. Michał Drzymała, który zamieszkał w wozie, bo nie pozwolono mu zbudować domu,
- pieśni patriotyczne - np. „Rota” Marii Konopnickiej („Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”),
- zakładanie polskich sklepów, firm i stowarzyszeń.
Czasem jednak Polacy sięgali po broń - tak było w powstaniu styczniowym.
Powstanie styczniowe 1863-1864
Przed powstaniem w Warszawie odbywały się manifestacje patriotyczne. Rosjanie strzelali do ludzi, a Polki na znak żałoby nosiły czarne stroje. Młodzież potajemnie przygotowywała się do walki.
Rosjanie chcieli rozbić spisek przez brankę, czyli przymusowe wcielenie młodych Polaków do rosyjskiego wojska. Młodzi uciekli do lasów, a 22 stycznia 1863 r. tajne władze wezwały naród do walki. Tak wybuchło powstanie styczniowe.
Powstańcy nie mieli dużej armii, dlatego prowadzili walkę partyzancką: małe oddziały ukrywały się w lasach i atakowały z zaskoczenia. Wielu walczyło kosami. Powstaniem kierował tajny Rząd Narodowy. Ostatnim przywódcą był Romuald Traugutt.
Ważne
Nazwa „powstanie styczniowe” pochodzi od miesiąca, w którym wybuchło - stycznia 1863 r.
Klęska i kary po powstaniu
Rosja była dużo silniejsza, więc powstanie upadło w 1864 r. Romualda Traugutta aresztowano i stracono 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Rosjanie surowo ukarali Polaków. Powstańców skazywano na śmierć, zsyłano na Syberię do ciężkiej pracy i zabierano im majątki. Zamknięto wiele klasztorów, a rusyfikacja stała się jeszcze silniejsza.
W 1864 r. car ogłosił uwłaszczenie chłopów - dostali na własność ziemię, którą uprawiali. Chciał w ten sposób odciągnąć ich od powstania.
Pamięć o powstańcach przetrwała. Ich odwaga była wzorem dla kolejnych pokoleń walczących o wolną Polskę.
Quizy w tym zestawie
25 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Podobne zestawy
26 fiszek uczy się 6
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 10
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 3
Kampania wrześniowa i upadek Polski w 1939 r.20 fiszek uczy się 4
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 14
Chronologia: daty, wieki i oś czasu12 fiszek uczy się 2