Ilustracja do zestawu: Powstanie styczniowe i Polacy pod zaborami

Historia

Powstanie styczniowe i Polacy pod zaborami

Szkoła podstawowauczy się 3 osoby
22 fiszek25 pytań w 3 etapachnotatka

Zestaw w prosty sposób pokazuje, jak żyli Polacy, gdy Polski nie było na mapie: czym były rusyfikacja i germanizacja, tajne nauczanie i strajk dzieci we Wrześni. Poznasz przyczyny i przebieg powstania styczniowego, postać Romualda Traugutta, kary po klęsce powstania oraz sposoby, w jakie Polacy bronili polskości.

1.Rozbiory Polski

W XVIII w. trzy sąsiednie państwa - Rosja, Prusy i Austria - podzieliły ziemie Polski między siebie w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po trzecim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata.

2.Zabór i zaborca

Zaborca to państwo, które zabrało część ziem polskich: Rosja, Prusy albo Austria. Zabór to ziemie zajęte przez jednego zaborcę, np. zabór rosyjski, pruski lub austriacki.

3.Rusyfikacja

Zmuszanie Polaków w zaborze rosyjskim, by stali się Rosjanami. W szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, nawet języka polskiego uczono po rosyjsku, a za mówienie po polsku w szkole uczniów karano.

4.Germanizacja

Zmuszanie Polaków w zaborze pruskim, by stali się Niemcami. Język niemiecki wprowadzono do szkół i urzędów, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.

5.Galicja

Ziemie polskie w zaborze austriackim, z Krakowem i Lwowem. Pod koniec XIX w. Polacy mieli tu najwięcej swobody: polskie szkoły, urzędy i uniwersytety.

6.Tajne nauczanie

Potajemna nauka języka polskiego, historii Polski i religii w domach, w małych grupach. Zaborcy tego zabraniali, więc uczniowie i nauczyciele ryzykowali surowe kary.

7.Strajk dzieci we Wrześni

W 1901 r. we Wrześni (zabór pruski) dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku na lekcjach religii. Nauczyciele bili je, a rodziców, którzy stanęli w obronie dzieci, skazano na więzienie. O strajku usłyszano w całej Europie.

8.Wóz Drzymały

Michał Drzymała był chłopem z zaboru pruskiego. Władze nie pozwoliły mu zbudować domu na własnej ziemi, więc zamieszkał w wozie cyrkowym. Stał się symbolem uporu Polaków w walce z germanizacją.

9.„Rota”

Pieśń Marii Konopnickiej z 1908 r., napisana w proteście przeciw germanizacji. Zaczyna się od słów „Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”. Brzmi jak przysięga wierności Polsce.

10.Obrona polskości

Sposoby, w jakie Polacy pod zaborami zachowywali swój język i pamięć: mówienie i modlitwa po polsku w domu, tajne nauczanie, czytanie polskich książek, śpiewanie pieśni patriotycznych, opowiadanie o dawnej Polsce, zakładanie polskich sklepów i firm.

11.Żałoba narodowa

Przed wybuchem powstania styczniowego Rosjanie strzelali do ludzi biorących udział w patriotycznych manifestacjach w Warszawie. Na znak smutku Polki nosiły czarne suknie i czarną biżuterię.

12.Branka

Przymusowe wcielanie młodych Polaków do armii rosyjskiej. W styczniu 1863 r. Rosjanie chcieli w ten sposób zabrać z miast młodzież, która przygotowywała powstanie. Młodzi uciekali do lasów i tak zaczęło się powstanie.

13.Wybuch powstania styczniowego

22 stycznia 1863 r. tajne władze powstańcze wezwały Polaków do walki z Rosją. W nocy z 22 na 23 stycznia powstańcy zaatakowali rosyjskich żołnierzy.

14.Powstanie styczniowe

Walka Polaków z Rosją w latach 1863-1864, na ziemiach zaboru rosyjskiego, m.in. w Królestwie Polskim i na Litwie. Mimo wielkiej odwagi powstańców zakończyło się klęską.

15.Walka partyzancka

Sposób walki powstańców styczniowych. Małe oddziały ukrywały się w lasach, niespodziewanie atakowały Rosjan i szybko się wycofywały. Powstańcy nie mieli dużej armii ani dobrej broni.

16.Kosynierzy

Powstańcy uzbrojeni w kosy postawione na sztorc, czyli z ostrzem ustawionym pionowo jak włócznia. Brakowało karabinów, więc wielu chłopów i rzemieślników walczyło kosami.

17.Rząd Narodowy

Tajny rząd, który kierował powstaniem styczniowym. Jego członkowie ukrywali swoje nazwiska. Zbierał podatki, wydawał rozkazy i gazety, a nawet miał własną pocztę.

18.Romuald Traugutt

Ostatni przywódca (dyktator) powstania styczniowego. Wcześniej był oficerem w armii rosyjskiej. Starał się ratować upadające powstanie. Aresztowany w 1864 r., został stracony 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli w Warszawie.

19.Cytadela Warszawska

Rosyjska twierdza w Warszawie, zbudowana po powstaniu listopadowym, by pilnować miasta. W jej więzieniu (Pawilon X) trzymano powstańców, a na jej stokach wykonywano wyroki śmierci.

20.Uwłaszczenie chłopów

Oddanie chłopom na własność ziemi, którą uprawiali. Obiecali to powstańcy w 1863 r., a w 1864 r. ogłosił to car, bo chciał, by chłopi przestali wspierać powstanie.

21.Syberia

Mroźna, odległa kraina w Rosji, na którą zsyłano schwytanych powstańców. Wielu musiało tam ciężko pracować, np. w kopalniach, i nigdy nie wróciło do domu.

22.Kary po powstaniu styczniowym

Za udział w powstaniu karano śmiercią, zsyłką na Syberię i zabieraniem majątków. Zamknięto wiele klasztorów. Rusyfikacja jeszcze się nasiliła, a Królestwo Polskie straciło resztki samodzielności.

Notatka

Polska znika z mapy - trzy zabory

W XVIII w. Rzeczpospolita była słaba, a jej sąsiedzi silni. Rosja, Prusy i Austria podzieliły ziemie Polski w trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 r. Po ostatnim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy.

Ziemie zajęte przez każde z tych państw nazywamy zaborami: rosyjskim, pruskim i austriackim. Polacy żyli więc w trzech różnych państwach, ale nadal czuli się jednym narodem.

Zapamiętaj

Zabory trwały 123 lata - od 1795 do 1918 r.

Życie pod zaborami: rusyfikacja i germanizacja

Zaborcy chcieli, by Polacy zapomnieli o swoim kraju. W zaborze rosyjskim prowadzono : w szkołach i urzędach obowiązywał język rosyjski, a za mówienie po polsku w szkole karano. W zaborze pruskim trwała : wprowadzano język niemiecki, a Polakom utrudniano kupowanie ziemi i budowanie domów.

Najwięcej swobody Polacy mieli w (zabór austriacki). Działały tam polskie szkoły, urzędy i uniwersytety w Krakowie i Lwowie.

Przykład

W 1901 r. we Wrześni dzieci nie chciały odpowiadać po niemiecku na religii. Bito je, a ich rodziców skazano na więzienie.

Jak Polacy bronili polskości

Mimo zakazów Polacy nie dali się wynarodowić. Najważniejsze było to, co działo się w domu: rozmowy i modlitwa po polsku, opowieści o dawnej Polsce, polskie książki i pieśni.

  • - potajemne lekcje polskiego, historii i religii,
  • upór zwykłych ludzi - np. Michał Drzymała, który zamieszkał w wozie, bo nie pozwolono mu zbudować domu,
  • pieśni patriotyczne - np. Marii Konopnickiej („Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”),
  • zakładanie polskich sklepów, firm i stowarzyszeń.

Czasem jednak Polacy sięgali po broń - tak było w powstaniu styczniowym.

Powstanie styczniowe 1863-1864

Przed powstaniem w Warszawie odbywały się manifestacje patriotyczne. Rosjanie strzelali do ludzi, a Polki na znak żałoby nosiły czarne stroje. Młodzież potajemnie przygotowywała się do walki.

Rosjanie chcieli rozbić spisek przez , czyli przymusowe wcielenie młodych Polaków do rosyjskiego wojska. Młodzi uciekli do lasów, a 22 stycznia 1863 r. tajne władze wezwały naród do walki. Tak wybuchło .

Powstańcy nie mieli dużej armii, dlatego prowadzili walkę partyzancką: małe oddziały ukrywały się w lasach i atakowały z zaskoczenia. Wielu walczyło kosami. Powstaniem kierował tajny . Ostatnim przywódcą był .

Ważne

Nazwa „powstanie styczniowe” pochodzi od miesiąca, w którym wybuchło - stycznia 1863 r.

Klęska i kary po powstaniu

Rosja była dużo silniejsza, więc powstanie upadło w 1864 r. Romualda Traugutta aresztowano i stracono 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej.

Rosjanie surowo ukarali Polaków. Powstańców skazywano na śmierć, zsyłano na do ciężkiej pracy i zabierano im majątki. Zamknięto wiele klasztorów, a rusyfikacja stała się jeszcze silniejsza.

W 1864 r. car ogłosił - dostali na własność ziemię, którą uprawiali. Chciał w ten sposób odciągnąć ich od powstania.

Pamięć o powstańcach przetrwała. Ich odwaga była wzorem dla kolejnych pokoleń walczących o wolną Polskę.

W skrócie

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Powstanie stycznioweKlasa 4

Otwórz kartę pracy

Powstanie listopadowe i styczniowe - Polacy pod zaboramiKlasa 7

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

25 pytań w 3 etapach

  1. Etap 1

    10 fiszek · 9 pytań

  2. Etap 2

    7 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3

    5 fiszek · 8 pytań

  4. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z historii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.