Ilustracja do zestawu: Krajobraz najbliższej okolicy i formy terenu

Geografia

Krajobraz najbliższej okolicy i formy terenu

Szkoła podstawowauczy się 2 osoby
28 fiszek27 pytań w 3 etapachnotatka

Zestaw pomoże Ci rozpoznać formy terenu w okolicy domu i szkoły: równiny, pagórki, wzgórza, góry, doliny, wąwozy i kotliny, a także nazwać części wzniesienia. Poznasz podział na niziny, wyżyny i góry, różnicę między wysokością względną a bezwzględną oraz składniki krajobrazu naturalnego i kulturowego.

1.Forma terenu

Kształt powierzchni ziemi w danym miejscu, np. równina, wzgórze albo dolina. Formy terenu dzielimy na płaskie (równiny), wypukłe (wzniesienia) i wklęsłe (obniżenia).

2.Równina

Płaska lub lekko pofalowana forma terenu, na której różnice wysokości są bardzo małe. Na równinach łatwo budować domy i drogi oraz uprawiać pola.

3.Wypukła forma terenu (wzniesienie)

Forma terenu, która wznosi się ponad otaczający ją obszar. Do wzniesień należą pagórki, wzgórza i góry.

4.Wklęsła forma terenu (obniżenie)

Forma terenu położona niżej niż teren dookoła. Do obniżeń należą doliny, wąwozy i kotliny.

5.Szczyt (wierzchołek)

Najwyżej położona część wzniesienia. Ze szczytu zwykle widać daleko całą okolicę.

6.Stok (zbocze)

Pochyła część wzniesienia między szczytem a podnóżem. Stok może być łagodny, po którym łatwo się wchodzi, albo stromy.

7.Podnóże

Najniżej położona część wzniesienia, w miejscu, gdzie wzniesienie łączy się z otaczającym je terenem.

8.Pagórek

Niewielkie wzniesienie o wysokości względnej do 50 m. Pagórkiem może być np. górka w parku, z której zimą zjeżdża się na sankach.

9.Wzgórze

Wzniesienie o wysokości względnej od 50 do 300 m. Ma zwykle łagodne stoki i zaokrąglony szczyt.

10.Góra

Wzniesienie o wysokości względnej powyżej 300 m. Ma zwykle strome stoki i wyraźny szczyt, np. Śnieżka w Karkonoszach.

11.Dolina

Wydłużone obniżenie terenu, którego dnem zwykle płynie rzeka lub potok. Dolina ma dno i dwa zbocza.

12.Dno doliny

Najniżej położona, często płaska część doliny, którą płynie rzeka. Po obu stronach dna wznoszą się zbocza doliny.

13.Wąwóz

Wąska i głęboka dolina o bardzo stromych zboczach. Powstaje, gdy woda spływająca po deszczu wymywa miękkie skały, np. less. Wiele wąwozów jest w okolicy Kazimierza Dolnego.

14.Kotlina

Obniżenie terenu otoczone ze wszystkich stron wzniesieniami, np. Kotlina Kłodzka otoczona górami.

15.Wysokość bezwzględna

Wysokość punktu mierzona od poziomu morza. Zapisujemy ją w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.), np. Rysy mają 2499 m n.p.m.

16.Wysokość względna

Różnica wysokości między dwoma punktami, np. między podnóżem a szczytem wzniesienia. Podajemy ją w metrach, bez dopisku n.p.m. Przykład: szczyt 350 m n.p.m., podnóże 250 m n.p.m., wysokość względna 100 m.

17.Poziom morza

Punkt odniesienia do mierzenia wysokości bezwzględnej. Przyjmuje się, że średni poziom morza ma wysokość 0 m n.p.m.

18.Niziny

Obszary położone na wysokości od 0 do 300 m n.p.m., płaskie lub lekko pofalowane. W Polsce niziny zajmują większość kraju, np. Nizina Mazowiecka.

19.Wyżyny

Obszary położone wyżej niż 300 m n.p.m., o płaskiej lub falistej powierzchni i niewielkich różnicach wysokości, np. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska.

20.Góry (obszar górski)

Obszary wysoko położone, o dużych różnicach wysokości (powyżej 300 m). Mają strome stoki, wyraźne szczyty i głębokie doliny, np. Tatry i Sudety.

21.Depresja

Obszar położony poniżej poziomu morza. W Polsce depresja występuje na Żuławach Wiślanych.

22.Krajobraz

Wygląd danego obszaru, który tworzą wszystkie jego składniki: ukształtowanie terenu, wody, gleby, rośliny i zwierzęta, a także wytwory człowieka.

23.Składniki przyrodnicze krajobrazu

Elementy krajobrazu, które powstały bez udziału człowieka: formy terenu, skały, gleba, wody (rzeki, jeziora), rośliny i zwierzęta.

24.Składniki krajobrazu wprowadzone przez człowieka

Wytwory działalności człowieka, np. budynki, drogi, mosty, linie kolejowe, pola uprawne, sady, kanały i linie energetyczne.

25.Krajobraz naturalny

Krajobraz, w którym nie ma śladów działalności człowieka albo są one bardzo nieliczne, np. skaliste szczyty Tatr lub rozległe bagna bez dróg i budynków.

26.Krajobraz kulturowy

Krajobraz przekształcony przez człowieka, w którym widać jego wytwory. Przykłady to krajobraz miejski, rolniczy (wiejski) i przemysłowy.

27.Krajobraz najbliższej okolicy

Krajobraz terenu wokół domu i szkoły, który można obserwować na co dzień, np. podczas wycieczki. Opisując go, wymieniamy formy terenu, wody, roślinność oraz wytwory człowieka.

28.Zmiany krajobrazu wprowadzane przez człowieka

Człowiek buduje domy, drogi i fabryki, osusza bagna i wycina lasy. Zmiany mogą być korzystne (sadzenie drzew, zakładanie parków) lub niekorzystne (dzikie wysypiska śmieci, zanieczyszczanie rzek).

Notatka

Formy terenu wokół nas

Powierzchnia ziemi nie wszędzie jest taka sama. Kształt powierzchni w danym miejscu nazywamy formą terenu. Wychodząc ze szkoły, możemy zobaczyć płaskie boisko, górkę w parku albo z rzeką.

Formy terenu dzielimy na trzy grupy:

płaskie
równiny, na których różnice wysokości są bardzo małe
wypukłe (wzniesienia)
pagórki, wzgórza i góry, wyższe od terenu dookoła
wklęsłe (obniżenia)
doliny, wąwozy i kotliny, położone niżej niż teren dookoła.

Zapamiętaj

Formy terenu są płaskie (), wypukłe (wzniesienia) albo wklęsłe (obniżenia).

Wzniesienia i ich części

Każde wzniesienie ma trzy części. Na samej górze jest (wierzchołek), czyli najwyższy punkt. Od szczytu w dół opada pochyły (zbocze), który może być łagodny albo stromy. Najniższa część, gdzie wzniesienie łączy się z otaczającym terenem, to .

Wzniesienia różnią się wysokością względną, czyli tym, o ile szczyt jest wyższy od podnóża:

pagórek
do 50 m
wzgórze
od 50 do 300 m
góra
powyżej 300 m.

Pagórki i mają zwykle łagodne stoki i zaokrąglone szczyty, a góry - strome stoki i wyraźne szczyty.

Obniżenia terenu: dolina, wąwóz i kotlina

Dolina to wydłużone obniżenie terenu, którym zwykle płynie rzeka lub potok. Jej najniższą część nazywamy dnem doliny, a po obu stronach wznoszą się zbocza.

to wąska i głęboka dolina o bardzo stromych zboczach. Powstaje tam, gdzie woda spływająca po deszczu łatwo wymywa miękkie skały, np. less. Zwykle nie płynie nim stała rzeka.

to obniżenie otoczone wzniesieniami ze wszystkich stron, podobne do dużego kotła.

Przykład

Kotlina Kłodzka jest otoczona górami, a w okolicy Kazimierza Dolnego jest wiele wąwozów.

Wysokość względna i bezwzględna. Niziny, wyżyny i góry

Wysokość można mierzyć na dwa sposoby. Wysokość bezwzględną mierzymy od poziomu morza i zapisujemy w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.), np. Śnieżka ma 1603 m n.p.m. to różnica wysokości między dwoma punktami, np. między podnóżem a szczytem. Jeśli szczyt leży na 280 m n.p.m., a podnóże na 200 m n.p.m., to wysokość względna wynosi 80 m.

Ważne

Dopisek n.p.m. stawiamy tylko przy wysokości bezwzględnej. Wysokość względną podajemy w samych metrach.

Ze względu na wysokość bezwzględną i różnice wysokości wyróżniamy:

niziny
od 0 do 300 m n.p.m., płaskie lub lekko pofalowane (np. Nizina Mazowiecka)
wyżyny
powyżej 300 m n.p.m., z niewielkimi różnicami wysokości (np. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska)
góry
wysoko położone, z dużymi różnicami wysokości i stromymi stokami (np. Tatry, Sudety).

Obszar położony poniżej poziomu morza to . W Polsce występuje ona na Żuławach Wiślanych. Większość naszego kraju zajmują .

Krajobraz najbliższej okolicy

to wygląd danego obszaru. Tworzą go składniki przyrodnicze: formy terenu, skały, gleba, wody, rośliny i zwierzęta, oraz składniki wprowadzone przez człowieka: budynki, drogi, mosty, pola uprawne i linie energetyczne.

Wyróżniamy dwa rodzaje krajobrazu:

krajobraz naturalny
bez śladów działalności człowieka lub z nielicznymi śladami, np. skaliste szczyty Tatr,
krajobraz kulturowy
przekształcony przez człowieka, np. miejski, rolniczy lub przemysłowy.

Człowiek ciągle zmienia krajobraz. Zmiany mogą być korzystne, np. sadzenie drzew, zakładanie parków i ścieżek rowerowych, albo niekorzystne, np. dzikie wysypiska śmieci, wycinanie lasów i zanieczyszczanie rzek.

Opisując krajobraz swojej okolicy, wymień formy terenu, wody, roślinność oraz to, co zbudowali ludzie.

W skrócie

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Krajobraz najbliższej okolicy - formy terenuKlasy 4-5

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

27 pytań w 3 etapach

  1. Etap 1

    12 fiszek · 9 pytań

  2. Etap 2

    9 fiszek · 9 pytań

  3. Etap 3

    7 fiszek · 9 pytań

  4. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z geografii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.