Historia
Wybitni Polacy
Zestaw dla klasy 4 o Polakach, którzy zmienili historię Polski i świata: od Mikołaja Kopernika i Jana Zamoyskiego, przez Tadeusza Kościuszkę, twórców hymnu i Romualda Traugutta, po Marię Skłodowską-Curie, Józefa Piłsudskiego, bohaterów czasów II wojny światowej i Jana Pawła II. Uczeń pozna ich najważniejsze dokonania i daty.
Podcast
Ładuję…
1.Mikołaj Kopernik
Astronom urodzony w 1473 r. w Toruniu, zmarły w 1543 r. we Fromborku. Studiował w Akademii Krakowskiej. Ogłosił teorię, według której to Ziemia krąży wokół Słońca, a nie odwrotnie.
2.Teoria heliocentryczna
Teoria Kopernika: w środku układu jest Słońce, a Ziemia i inne planety krążą wokół niego. Ziemia obraca się też wokół własnej osi, dlatego mamy dzień i noc. Wcześniej uważano, że Ziemia stoi nieruchomo w środku świata.
3.„O obrotach sfer niebieskich”
Najważniejsze dzieło Mikołaja Kopernika, w którym opisał swoją teorię budowy świata. Zostało wydane w 1543 r., w roku śmierci uczonego.
4.„Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”
Znane powiedzenie o Koperniku. Oznacza, że uczony „zatrzymał” Słońce w środku układu i „wprawił w ruch” Ziemię, czyli pokazał, że to Ziemia się porusza.
5.Kopernik - obrońca Olsztyna
Kopernik był nie tylko astronomem, ale też lekarzem i zarządcą dóbr. W czasie wojny z Krzyżakami (1519-1521) kierował obroną zamku w Olsztynie (w latach 1520-1521).
6.Jan Zamoyski
Żył w latach 1542-1605. Był kanclerzem i hetmanem wielkim koronnym, czyli jednym z najważniejszych urzędników i wodzów Rzeczypospolitej. Założył miasto Zamość i Akademię Zamojską.
7.Zamość
Miasto założone przez Jana Zamoyskiego w 1580 r. i zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernarda Morando. Nazywane renesansowym „miastem idealnym”. Jego Stare Miasto wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
8.„Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”
Słowa przypisywane Janowi Zamoyskiemu, związane z założeniem Akademii Zamojskiej. Oznaczają, że przyszłość państwa zależy od tego, jak wychowamy i wykształcimy młodzież.
9.Tadeusz Kościuszko
Żył w latach 1746-1817. Walczył o niepodległość Stanów Zjednoczonych, gdzie budował umocnienia. W 1794 r. jako Naczelnik stanął na czele powstania przeciwko zaborcom, nazwanego od jego nazwiska powstaniem kościuszkowskim. Jest bohaterem Polski i USA.
10.Przysięga Kościuszki (24 marca 1794 r.)
Na Rynku w Krakowie Kościuszko złożył uroczystą przysięgę, że będzie walczył o wolność i niepodległość ojczyzny. Tak rozpoczęło się powstanie kościuszkowskie.
11.Bitwa pod Racławicami (4 kwietnia 1794 r.)
Zwycięstwo wojsk Kościuszki nad Rosjanami. Wielką rolę odegrali kosynierzy, czyli chłopi uzbrojeni w kosy osadzone pionowo na drzewcach. Wsławił się wśród nich Wojciech Bartosz Głowacki, który zdobył rosyjską armatę.
12.Jan Henryk Dąbrowski
Generał, który w 1797 r. utworzył we Włoszech Legiony Polskie. Polscy żołnierze walczyli u boku Napoleona, wierząc, że pomoże on odzyskać niepodległość. Nazwisko Dąbrowskiego występuje w hymnie Polski.
13.Józef Wybicki
Autor słów „Pieśni Legionów Polskich we Włoszech”, napisanej w 1797 r. we włoskim mieście Reggio nell'Emilia. Pieśń ta, nazywana Mazurkiem Dąbrowskiego, jest dziś hymnem Polski.
14.Mazurek Dąbrowskiego
Hymn państwowy Polski, oficjalnie od 1927 r. Zaczyna się od słów „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy”. Podczas hymnu stoimy w postawie zasadniczej.
15.Romuald Traugutt
Ostatni przywódca (dyktator) powstania styczniowego, które wybuchło w 1863 r. przeciwko Rosji. Aresztowany przez Rosjan, został stracony w 1864 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej.
16.Maria Skłodowska-Curie
Uczona urodzona w 1867 r. w Warszawie, zmarła w 1934 r. Studiowała i pracowała w Paryżu, bo w zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uczelniach. Badała promieniotwórczość i razem z mężem Piotrem Curie odkryła dwa pierwiastki: polon i rad.
17.Polon i rad
Pierwiastki odkryte w 1898 r. przez Marię Skłodowską-Curie i Piotra Curie. Polon uczona nazwała na cześć Polski, której wtedy nie było na mapie Europy.
18.Nagrody Nobla Marii Skłodowskiej-Curie
Była pierwszą kobietą nagrodzoną Nagrodą Nobla i pierwszą osobą, która otrzymała ją dwukrotnie: w 1903 r. z fizyki (razem z mężem i Henrim Becquerelem) i w 1911 r. z chemii.
19.Józef Piłsudski
Żył w latach 1867-1935. W czasie I wojny światowej dowodził żołnierzami Legionów Polskich. 11 listopada 1918 r. przejął dowództwo nad wojskiem, potem został Naczelnikiem Państwa i Marszałkiem Polski. W 1920 r. jako Naczelny Wódz poprowadził Polaków do zwycięstwa nad bolszewikami.
20.11 listopada 1918 r.
Dzień odzyskania przez Polskę niepodległości po 123 latach niewoli. Tego dnia Józef Piłsudski przejął dowództwo nad polskim wojskiem. Dziś 11 listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości.
21.Eugeniusz Kwiatkowski
Chemik i minister w czasach II Rzeczypospolitej. Przyczynił się do budowy portu i miasta Gdyni, a później kierował budową Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP), czyli nowych fabryk w środku kraju.
22.Gdynia
Miasto i port nad Bałtykiem zbudowane w II Rzeczypospolitej w ciągu kilkunastu lat na miejscu małej wsi rybackiej. Dzięki niemu Polska miała własny port, niezależny od Wolnego Miasta Gdańska, i mogła handlować ze światem.
23.Szare Szeregi
Tajna (konspiracyjna) organizacja harcerzy w czasie II wojny światowej. Młodsi prowadzili mały sabotaż, np. malowali na murach znak Polski Walczącej (kotwicę), a starsi brali udział w akcjach zbrojnych i w powstaniu warszawskim.
24.Akcja pod Arsenałem (1943 r.)
Akcja harcerzy z Szarych Szeregów w Warszawie, podczas której odbito z rąk Niemców aresztowanego Jana Bytnara „Rudego”. Wzięli w niej udział m.in. Tadeusz Zawadzki „Zośka” i Aleksy Dawidowski „Alek”. Opisuje ją książka „Kamienie na szaniec”.
25.Witold Pilecki
Rotmistrz, żołnierz podziemia. W 1940 r. celowo dał się złapać Niemcom, aby trafić do obozu Auschwitz, zbierać informacje i organizować ruch oporu. Uciekł z obozu w 1943 r. Po wojnie komuniści skazali go na śmierć i zamordowali w 1948 r.
26.Danuta Siedzik „Inka”
Sanitariuszka oddziału, który po wojnie walczył z narzuconą władzą komunistyczną. Aresztowana i skazana na śmierć, zginęła w 1946 r., mając 17 lat. W ostatnim liście (grypsie) napisała: „Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się jak trzeba”.
27.Jan Paweł II
Karol Wojtyła, urodzony w 1920 r. w Wadowicach. 16 października 1978 r. został wybrany na papieża jako pierwszy Polak w historii. Wiele razy odwiedzał Polskę i dodawał Polakom odwagi w czasach komunizmu.
28.Pielgrzymka Jana Pawła II w 1979 r.
Pierwsza wizyta Jana Pawła II w Polsce jako papieża. W Warszawie powiedział: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi”. Te słowa dodały Polakom otuchy i nadziei na zmiany.
29.Solidarność i Lech Wałęsa
Solidarność to niezależny związek zawodowy, który powstał w 1980 r. po strajkach robotników, m.in. w Stoczni Gdańskiej. Jej przywódcą był elektryk Lech Wałęsa, później laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1983) i prezydent Polski.
Notatka
Wielcy uczeni: Kopernik i Skłodowska-Curie
Mikołaj Kopernik (1473-1543) urodził się w Toruniu i studiował w Akademii Krakowskiej. W dziele „O obrotach sfer niebieskich” ogłosił, że to Ziemia krąży wokół Słońca i obraca się wokół własnej osi. Wcześniej ludzie sądzili, że Ziemia stoi nieruchomo w środku świata. Kopernik był też lekarzem i zarządcą dóbr, a w czasie wojny z Krzyżakami kierował obroną zamku w Olsztynie.
Maria Skłodowska-Curie (1867-1934) urodziła się w Warszawie. Ponieważ w zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uczelniach, wyjechała do Paryża. Razem z mężem Piotrem Curie odkryła polon i rad. Jako pierwsza osoba otrzymała dwie Nagrody Nobla: z fizyki (1903) i z chemii (1911).
Zapamiętaj
Polon to pierwiastek nazwany na cześć Polski, której wtedy nie było na mapie Europy.
Jan Zamoyski i Zamość
Jan Zamoyski (1542-1605) był jednym z najważniejszych ludzi w dawnej Rzeczypospolitej. Pełnił urząd kanclerza, czyli kierował sprawami państwa, oraz hetmana, czyli dowódcy wojska. Był też wykształconym człowiekiem, który bardzo cenił naukę.
W 1580 r. założył miasto Zamość, zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernarda Morando. Ma ono regularny plan, piękny rynek z ratuszem i kamienice z podcieniami, dlatego nazywamy je renesansowym „miastem idealnym”. W Zamościu Zamoyski założył też Akademię Zamojską, czyli szkołę wyższą. Przypisuje się mu słowa: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”.
Walka o wolność: Kościuszko, Dąbrowski, Wybicki i Traugutt
Tadeusz Kościuszko walczył najpierw o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1794 r. złożył przysięgę na Rynku w Krakowie i stanął na czele powstania. 4 kwietnia 1794 r. wygrał bitwę pod Racławicami, w której wsławili się chłopi kosynierzy.
Po upadku Rzeczypospolitej, w 1797 r., generał Jan Henryk Dąbrowski utworzył Legiony Polskie we Włoszech. Józef Wybicki napisał dla legionistów pieśń, która stała się hymnem Polski - Mazurek Dąbrowskiego.
W 1863 r. wybuchło powstanie styczniowe przeciwko Rosji. Jego ostatnim przywódcą był Romuald Traugutt, stracony przez Rosjan w 1864 r.
Odrodzona Polska: Piłsudski i Kwiatkowski
Po 123 latach zaborów Polska odzyskała niepodległość. 11 listopada 1918 r. Józef Piłsudski przejął dowództwo nad polskim wojskiem i wkrótce został Naczelnikiem Państwa. W 1920 r. jako Naczelny Wódz poprowadził Polaków do zwycięstwa w bitwie warszawskiej z bolszewikami.
Zapamiętaj
11 listopada 1918 r. - odzyskanie niepodległości. Tego dnia obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości.
Odrodzona Polska potrzebowała własnego portu, bo Gdańsk był Wolnym Miastem. Minister Eugeniusz Kwiatkowski przyczynił się do budowy Gdyni, która z małej wsi rybackiej stała się nowoczesnym miastem i portem. Później kierował budową Centralnego Okręgu Przemysłowego, czyli nowych fabryk w środku kraju.
Bohaterowie czasów wojny i powojennych
W czasie II wojny światowej (1939-1945) wielu młodych Polaków walczyło z okupantem w konspiracji. Harcerze z Szarych Szeregów prowadzili mały sabotaż, np. malowali na murach znak Polski Walczącej. W 1943 r. w akcji pod Arsenałem odbili z rąk Niemców swojego kolegę Jana Bytnara „Rudego”. Ich historię opisuje książka „Kamienie na szaniec”.
Witold Pilecki celowo dał się aresztować, aby trafić do niemieckiego obozu Auschwitz i zorganizować tam ruch oporu. Po ucieczce z obozu walczył dalej, a po wojnie komuniści skazali go na śmierć.
Komuniści zamordowali też 17-letnią sanitariuszkę Danutę Siedzik „Inkę”. Przed śmiercią napisała: „Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się jak trzeba”.
Ważne
Pilecki i Inka zginęli już po zakończeniu wojny z rąk władzy komunistycznej, a nie niemieckich okupantów.
Jan Paweł II i Solidarność
Karol Wojtyła urodził się w 1920 r. w Wadowicach. 16 października 1978 r. został wybrany na papieża i przyjął imię Jan Paweł II. Był pierwszym papieżem Polakiem. Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 r. powiedział w Warszawie: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi”. Te słowa dodały Polakom odwagi.
W sierpniu 1980 r. robotnicy rozpoczęli strajki, m.in. w Stoczni Gdańskiej. Powstał wtedy niezależny związek zawodowy Solidarność, a jego przywódcą został elektryk Lech Wałęsa. Solidarność walczyła o prawa robotników i wolność, a w 1989 r. przyczyniła się do upadku komunizmu w Polsce.
Quizy w tym zestawie
30 pytań w 3 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)Podobne zestawy
26 fiszek uczy się 6
Pierwsi Piastowie i początki Polski32 fiszki uczy się 10
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 3
Kampania wrześniowa i upadek Polski w 1939 r.20 fiszek uczy się 4
Prehistoria: od praludzi do pierwszych osad21 fiszek uczy się 14
Chronologia: daty, wieki i oś czasu12 fiszek uczy się 2