Władcy Polski

1.Władca

Osoba, która rządzi państwem, np. książę albo król. W dawnej Polsce władca dowodził wojskiem, ustanawiał prawa i dbał o bezpieczeństwo kraju.

2.Dynastia

Ród, z którego przez wiele pokoleń pochodzą kolejni władcy. Władza przechodziła zwykle z ojca na syna. Najważniejsze polskie dynastie to Piastowie i Jagiellonowie.

3.Piastowie

Pierwsza dynastia rządząca Polską. Nazwa pochodzi od Piasta, legendarnego założyciela rodu, który według podania był kołodziejem. Do Piastów należeli m.in. Mieszko I, Bolesław Chrobry i Kazimierz Wielki.

4.Mieszko I

Pierwszy historyczny władca Polski z dynastii Piastów, książę. W 966 r. przyjął chrzest, dzięki czemu Polska stała się państwem chrześcijańskim. Zmarł w 992 r.

5.Dobrawa

Czeska księżniczka, żona Mieszka I i matka Bolesława Chrobrego. Przybyła do Polski w 965 r., a jej małżeństwo z Mieszkiem pomogło w przyjęciu przez Polskę chrztu.

6.Chrzest Polski (966 r.)

Przyjęcie chrześcijaństwa przez Mieszka I i jego otoczenie. Chrzest wzmocnił państwo i zbliżył je do chrześcijańskich krajów Europy. Uważamy go za symboliczny początek państwa polskiego.

7.Bolesław Chrobry

Syn Mieszka I i Dobrawy, panował w latach 992-1025. Powiększył państwo, a w 1025 r. jako pierwszy władca Polski koronował się na króla. Przydomek Chrobry oznacza „dzielny, odważny”.

8.Święty Wojciech

Biskup, który w 997 r. wyruszył z ziem Bolesława Chrobrego, aby nawracać pogańskich Prusów, i zginął śmiercią męczeńską. Bolesław wykupił jego ciało i pochował je w Gnieźnie. Wojciech jest jednym z patronów Polski.

9.Zjazd gnieźnieński (1000 r.)

Spotkanie Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III, który przybył do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. Utworzono wtedy arcybiskupstwo w Gnieźnie, co wzmocniło niezależność polskiego państwa i Kościoła.

10.Koronacja

Uroczyste nałożenie korony na głowę władcy, które czyniło go królem. Pierwszą koronację w Polsce przeprowadził Bolesław Chrobry w 1025 r.

11.Kazimierz Wielki

Ostatni król z dynastii Piastów, panował w latach 1333-1370. Budował zamki i mury miast, dbał o prawo, handel i rzemiosło, a w 1364 r. założył Akademię Krakowską. Jako jedyny polski król nosi przydomek Wielki.

12.„Zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”

Powiedzenie o Kazimierzu Wielkim. Oznacza, że za jego panowania zbudowano wiele murowanych zamków, kościołów i murów obronnych miast, a kraj stał się bogatszy i bezpieczniejszy.

13.Akademia Krakowska (1364 r.)

Pierwsza polska uczelnia (uniwersytet), założona przez Kazimierza Wielkiego. W 1400 r. została odnowiona dzięki darom królowej Jadwigi. Dziś nazywa się Uniwersytetem Jagiellońskim.

14.Jadwiga

Córka króla Węgier, koronowana w Krakowie w 1384 r., gdy miała około 10 lat. Koronowano ją na króla Polski, aby podkreślić, że ma pełnię władzy. Poślubiła Władysława Jagiełłę i przekazała swoje klejnoty na odnowienie Akademii Krakowskiej. Jest świętą Kościoła katolickiego.

15.Władysław Jagiełło

Wielki książę Litwy, który w 1386 r. przyjął chrzest, poślubił Jadwigę i został królem Polski. Zapoczątkował dynastię Jagiellonów. Dowodził wojskami polsko-litewskimi w zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem w 1410 r.

16.Unia polsko-litewska

Związek Polski i Litwy zawarty w Krewie w 1385 r. Na jego mocy Jagiełło poślubił Jadwigę i został królem Polski, a Litwa przyjęła chrześcijaństwo. Razem oba państwa mogły skuteczniej walczyć z Krzyżakami.

17.Krzyżacy

Zakon rycerzy-zakonników sprowadzony w XIII w. przez księcia Konrada Mazowieckiego do walki z pogańskimi Prusami. Krzyżacy założyli własne państwo nad Bałtykiem i stali się groźnym wrogiem Polski i Litwy.

18.Bitwa pod Grunwaldem (15 lipca 1410 r.)

Jedna z największych bitew średniowiecznej Europy. Wojska polsko-litewskie pod wodzą Władysława Jagiełły pokonały Krzyżaków, a w bitwie zginął wielki mistrz zakonu Ulrich von Jungingen.

19.Jagiellonowie

Druga wielka dynastia na polskim tronie, wywodząca się od Władysława Jagiełły. Rządzili Polską w latach 1386-1572. Ostatnim królem z dynastii Jagiellonów w linii męskiej był Zygmunt August (po nim panowała jeszcze jego siostra Anna Jagiellonka).

20.Wolna elekcja

Sposób wybierania króla po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów, stosowany od 1573 r. Każdy szlachcic mógł przybyć na pole elekcyjne pod Warszawą i oddać głos na wybranego kandydata.

21.Jan III Sobieski

Hetman, który pokonał Turków pod Chocimiem, a w 1674 r. został wybrany na króla. Słynie ze zwycięstwa nad Turkami pod Wiedniem w 1683 r. Kazał zbudować dla siebie pałac w Wilanowie.

22.Odsiecz wiedeńska (12 września 1683 r.)

Bitwa, w której wojska polskie i sprzymierzone pod dowództwem Jana III Sobieskiego rozbiły armię turecką oblegającą Wiedeń. Uratowała stolicę Austrii i zatrzymała pochód Turków w głąb Europy.

23.Husaria

Polska ciężka jazda (konnica) słynąca z potężnych szarż. Husarze nosili zbroje, a często także skrzydła przymocowane do zbroi lub siodła. Odegrała wielką rolę w bitwie pod Wiedniem.

24.Stanisław August Poniatowski

Ostatni król Rzeczypospolitej, wybrany w 1764 r. Wspierał naukę i sztukę, organizował obiady czwartkowe, a jego rezydencją były Łazienki Królewskie. Za jego panowania powstały Komisja Edukacji Narodowej i Konstytucja 3 maja. Po trzecim rozbiorze w 1795 r. zrzekł się korony.

25.Komisja Edukacji Narodowej (1773 r.)

Urząd, który zajmował się szkołami w całym kraju, np. przygotowywał podręczniki i kształcił nauczycieli. Uważa się ją za pierwsze ministerstwo oświaty w Europie. Powstała za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

26.Konstytucja 3 maja (1791 r.)

Pierwsza w Europie i druga na świecie (po amerykańskiej) spisana konstytucja, czyli najważniejsza ustawa w państwie. Miała naprawić Rzeczpospolitą. Rocznicę jej uchwalenia obchodzimy 3 maja jako święto państwowe.

27.Rozbiory Polski

Podział ziem Rzeczypospolitej między sąsiednie państwa: Rosję, Prusy i Austrię, dokonany w trzech etapach (1772, 1793, 1795). Po trzecim rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata.