Geografia
Krajobrazy Polski: niziny, wyżyny i góry
Zestaw pomaga rozpoznawać trzy główne krajobrazy Polski: nizinny, wyżynny i górski. Utrwalisz ich cechy, elementy przyrody oraz sposób oznaczania ich na mapie.
Podcast
Ładuję…
1.Krajobrazy Polski
W Polsce występują krajobrazy nizinne, wyżynne i górskie.
2.Krajobraz nizinny
Krajobraz, w którym powierzchnia terenu jest zwykle płaska. Występują w nim duże jeziora i rzeki, rozległe pola, lasy, a nawet brzeg morza.
3.Krajobraz wyżynny
Krajobraz pofałdowany. Występują w nim pagórki, skałki oraz głębokie doliny, np. wąwozy.
4.Krajobraz górski
Krajobraz o największych różnicach wysokości. Góry są przedzielone głębokimi dolinami, a górskie potoki płyną szybko.
5.Wąwóz
Głęboka dolina występująca w krajobrazie wyżynnym.
6.Górski potok
Potok płynący szybko w krajobrazie górskim.
7.Wodospad
Tworzy się na urwiskach, gdy szybko płyną górskie potoki.
8.Barwy krajobrazów na mapie
Niziny są oznaczone na zielono, wyżyny na żółto, a góry na pomarańczowo.
9.Miasta zaznaczone na mapie
Na mapie pokazano Warszawę, Kraków i Zakopane. Warszawa leży na obszarze nizinnym, Kraków na wyżynnym, a Zakopane na górskim.
Notatka
Trzy krajobrazy i ukształtowanie Polski
Krajobrazy nizinny, wyżynny i górski różnią się przede wszystkim wysokością terenu. Wysokość podaje się w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.), czyli liczy się ją od poziomu wody w morzu.
Zapamiętaj
Niziny leżą do m n.p.m., wyżyny - powyżej m n.p.m., a w górach wysokie szczyty wznoszą się daleko ponad doliny.
Niziny zajmują zdecydowaną większość powierzchni Polski. Krajobrazy układają się w pasy: im dalej na południe, tym teren jest na ogół wyższy - od wybrzeża Bałtyku aż po góry na południowej granicy kraju.
Krajobraz nizinny
Na nizinach teren jest niski i równy albo lekko falisty, dlatego rzeki płyną tu wolno i często tworzą zakola (meandry). Nizina nie zawsze jest jednak zupełnie płaska: na pojezierzach wznoszą się pagórki, a między nimi leży mnóstwo jezior. Na Pojezierzu Mazurskim znajdują się Śniardwy - największe jezioro Polski.
Nad Bałtykiem nizina przechodzi w wybrzeże z plażami i wydmami, a miejscami ze stromymi brzegami, czyli klifami. Ruchome wydmy można zobaczyć w Słowińskim Parku Narodowym.
Krajobraz wyżynny
Wyżyny leżą wyżej niż niziny, ale nie mają wysokich, ostrych szczytów. Ich wygląd zależy od skał, z których są zbudowane. Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej z twardych skał wapiennych wyrastają białe skałki o niezwykłych kształtach, np. Maczuga Herkulesa w Ojcowskim Parku Narodowym. W wapieniach woda wydrążyła jaskinie, a na wielu skałach zbudowano dawniej zamki.
Na Wyżynie Lubelskiej wierzchnią warstwę tworzy less - miękka, żółtawa skała, na której powstają bardzo żyzne gleby. Less łatwo rozmywa woda, dlatego tworzą się w nim wąwozy o stromych ścianach.
Przykład
Wiele wąwozów lessowych można zobaczyć w okolicach Kazimierza Dolnego nad Wisłą.
Krajobraz górski
Góry mają wysokie szczyty, strome zbocza i głębokie doliny, a obniżenia między szczytami to przełęcze. Najwyższe góry Polski to Tatry - mają ostre, skaliste szczyty, a najwyższy polski szczyt to Rysy ( m n.p.m.). Niższe góry, np. Beskidy i Bieszczady, mają łagodniejsze, zaokrąglone grzbiety.
Im wyżej, tym jest chłodniej, wieje silniejszy wiatr i dłużej leży śnieg. Dlatego roślinność zmienia się wraz z wysokością i układa w piętra roślinności: na dole rosną lasy, wyżej już tylko niskie krzewy, potem łąki, a najwyżej są nagie skały.
Górskie potoki i wodospady
Woda w górach spływa po stromych zboczach, więc nabiera dużej prędkości. Szybki potok niesie piasek i kamienie, które jak papier ścierny żłobią jego dno - dzięki temu dolina z czasem staje się coraz głębsza.
Wodospad powstaje tam, gdzie potok trafia na stromy próg z twardej skały i spada z niego swobodnie w dół. W Tatrach znane są Wielka Siklawa i Wodogrzmoty Mickiewicza, a w Karkonoszach - Wodospad Kamieńczyka.
Po wypłynięciu z gór potok płynie po coraz łagodniejszym terenie, zwalnia, łączy się z innymi i zamienia w spokojniejszą rzekę.
Wysokości na mapie
Ukształtowanie terenu pokazuje mapa hipsometryczna. Każdy kolor oznacza na niej określony przedział wysokości, opisany w legendzie. Barwy są ułożone od terenów najniższych do najwyższych: od zieleni, przez żółć, po pomarańcz i brąz - im ciemniejszy brąz, tym wyżej. Kolorem niebieskim zaznacza się wody: morza, jeziora i rzeki.
Ważne
Kolor na mapie oznacza wysokość nad poziomem morza, a nie kształt terenu - zawsze sprawdzaj w legendzie, jaki przedział wysokości odpowiada danej barwie.
Szczyty zaznacza się na mapie trójkątem, przy którym podana jest ich wysokość w m n.p.m. Dzięki temu można porównać, które góry są wyższe.
Krajobraz a życie ludzi
Ukształtowanie terenu wpływa na to, jak ludzie z niego korzystają. Na równym terenie najłatwiej uprawiać pola i budować drogi, domy oraz fabryki, dlatego na nizinach mieszka najwięcej ludzi i leży większość dużych miast. W górach budowa dróg jest trudna, a lato krótkie i chłodne, więc wsi i pól jest mniej, za to rozwija się turystyka.
| Krajobraz | Przykładowy region | Zajęcia ludzi |
|---|---|---|
| nizinny | Nizina Wielkopolska | uprawa pól, duże miasta |
| wyżynny | Wyżyna Śląska | kopalnie węgla, przemysł |
| górski | Tatry i Beskidy | turystyka, wypas owiec |
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Krajobrazy PolskiKlasa 5
Otwórz kartę pracyKrainy geograficzne Polski - od morza do górKlasy 3-4
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach
Etap 1: Krajobrazy nizinne i wyżynne
Etap 1 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Góry i porównanie krajobrazów
Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
25 fiszek uczy się 14
uczy się 1
uczy się 1
uczy się 2
26 fiszek
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
