Ilustracja do zestawu: Krajobrazy Polski: niziny, wyżyny i góry

Geografia

Krajobrazy Polski: niziny, wyżyny i góry

100% pozytywnych (1 ocena)uczy się 7 osób
9 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Zestaw pomaga rozpoznawać trzy główne krajobrazy Polski: nizinny, wyżynny i górski. Utrwalisz ich cechy, elementy przyrody oraz sposób oznaczania ich na mapie.

Podcast

Ładuję…

1.Krajobrazy Polski

W Polsce występują krajobrazy nizinne, wyżynne i górskie.

2.Krajobraz nizinny

Krajobraz, w którym powierzchnia terenu jest zwykle płaska. Występują w nim duże jeziora i rzeki, rozległe pola, lasy, a nawet brzeg morza.

3.Krajobraz wyżynny

Krajobraz pofałdowany. Występują w nim pagórki, skałki oraz głębokie doliny, np. wąwozy.

4.Krajobraz górski

Krajobraz o największych różnicach wysokości. Góry są przedzielone głębokimi dolinami, a górskie potoki płyną szybko.

5.Wąwóz

Głęboka dolina występująca w krajobrazie wyżynnym.

6.Górski potok

Potok płynący szybko w krajobrazie górskim.

7.Wodospad

Tworzy się na urwiskach, gdy szybko płyną górskie potoki.

8.Barwy krajobrazów na mapie

Niziny są oznaczone na zielono, wyżyny na żółto, a góry na pomarańczowo.

9.Miasta zaznaczone na mapie

Na mapie pokazano Warszawę, Kraków i Zakopane. Warszawa leży na obszarze nizinnym, Kraków na wyżynnym, a Zakopane na górskim.

Notatka

Trzy krajobrazy i ukształtowanie Polski

Krajobrazy nizinny, wyżynny i górski różnią się przede wszystkim wysokością terenu. Wysokość podaje się w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.), czyli liczy się ją od poziomu wody w morzu.

Zapamiętaj

Niziny leżą do 300300 m n.p.m., wyżyny - powyżej 300300 m n.p.m., a w górach wysokie szczyty wznoszą się daleko ponad doliny.

Niziny zajmują zdecydowaną większość powierzchni Polski. Krajobrazy układają się w pasy: im dalej na południe, tym teren jest na ogół wyższy - od wybrzeża Bałtyku aż po góry na południowej granicy kraju.

Pasy ukształtowania Polski od północy

Krajobraz nizinny

Na nizinach teren jest niski i równy albo lekko falisty, dlatego rzeki płyną tu wolno i często tworzą zakola (meandry). Nizina nie zawsze jest jednak zupełnie płaska: na pojezierzach wznoszą się pagórki, a między nimi leży mnóstwo jezior. Na Pojezierzu Mazurskim znajdują się Śniardwy - największe jezioro Polski.

Nad Bałtykiem nizina przechodzi w wybrzeże z plażami i wydmami, a miejscami ze stromymi brzegami, czyli klifami. Ruchome wydmy można zobaczyć w Słowińskim Parku Narodowym.

Odmiany krajobrazu nizinnego

Krajobraz wyżynny

Wyżyny leżą wyżej niż niziny, ale nie mają wysokich, ostrych szczytów. Ich wygląd zależy od skał, z których są zbudowane. Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej z twardych skał wapiennych wyrastają białe skałki o niezwykłych kształtach, np. Maczuga Herkulesa w Ojcowskim Parku Narodowym. W wapieniach woda wydrążyła jaskinie, a na wielu skałach zbudowano dawniej zamki.

Na Wyżynie Lubelskiej wierzchnią warstwę tworzy less - miękka, żółtawa skała, na której powstają bardzo żyzne gleby. Less łatwo rozmywa woda, dlatego tworzą się w nim wąwozy o stromych ścianach.

Jak powstaje wąwóz w lessie

Przykład

Wiele wąwozów lessowych można zobaczyć w okolicach Kazimierza Dolnego nad Wisłą.

Krajobraz górski

Góry mają wysokie szczyty, strome zbocza i głębokie doliny, a obniżenia między szczytami to przełęcze. Najwyższe góry Polski to Tatry - mają ostre, skaliste szczyty, a najwyższy polski szczyt to Rysy (24992499 m n.p.m.). Niższe góry, np. Beskidy i Bieszczady, mają łagodniejsze, zaokrąglone grzbiety.

Im wyżej, tym jest chłodniej, wieje silniejszy wiatr i dłużej leży śnieg. Dlatego roślinność zmienia się wraz z wysokością i układa w piętra roślinności: na dole rosną lasy, wyżej już tylko niskie krzewy, potem łąki, a najwyżej są nagie skały.

Piętra roślinności w Tatrach (od góry)

Górskie potoki i wodospady

Woda w górach spływa po stromych zboczach, więc nabiera dużej prędkości. Szybki potok niesie piasek i kamienie, które jak papier ścierny żłobią jego dno - dzięki temu dolina z czasem staje się coraz głębsza.

Wodospad powstaje tam, gdzie potok trafia na stromy próg z twardej skały i spada z niego swobodnie w dół. W Tatrach znane są Wielka Siklawa i Wodogrzmoty Mickiewicza, a w Karkonoszach - Wodospad Kamieńczyka.

Po wypłynięciu z gór potok płynie po coraz łagodniejszym terenie, zwalnia, łączy się z innymi i zamienia w spokojniejszą rzekę.

Droga wody z gór na nizinę

Wysokości na mapie

Ukształtowanie terenu pokazuje mapa hipsometryczna. Każdy kolor oznacza na niej określony przedział wysokości, opisany w legendzie. Barwy są ułożone od terenów najniższych do najwyższych: od zieleni, przez żółć, po pomarańcz i brąz - im ciemniejszy brąz, tym wyżej. Kolorem niebieskim zaznacza się wody: morza, jeziora i rzeki.

Ważne

Kolor na mapie oznacza wysokość nad poziomem morza, a nie kształt terenu - zawsze sprawdzaj w legendzie, jaki przedział wysokości odpowiada danej barwie.

Szczyty zaznacza się na mapie trójkątem, przy którym podana jest ich wysokość w m n.p.m. Dzięki temu można porównać, które góry są wyższe.

Najwyższe szczyty wybranych gór Polski

Krajobraz a życie ludzi

Ukształtowanie terenu wpływa na to, jak ludzie z niego korzystają. Na równym terenie najłatwiej uprawiać pola i budować drogi, domy oraz fabryki, dlatego na nizinach mieszka najwięcej ludzi i leży większość dużych miast. W górach budowa dróg jest trudna, a lato krótkie i chłodne, więc wsi i pól jest mniej, za to rozwija się turystyka.

KrajobrazPrzykładowy regionZajęcia ludzi
nizinnyNizina Wielkopolskauprawa pól, duże miasta
wyżynnyWyżyna Śląskakopalnie węgla, przemysł
górskiTatry i Beskidyturystyka, wypas owiec

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Krajobrazy PolskiKlasa 5

Otwórz kartę pracy

Krainy geograficzne Polski - od morza do górKlasy 3-4

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

  1. Etap 1: Krajobrazy nizinne i wyżynne

    Etap 1 · 5 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Góry i porównanie krajobrazów

    Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań

  3. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z geografii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.