Matematyka
Skracanie, rozszerzanie i wspólny mianownik
Zestaw wyjaśnia, jak zmieniać zapis ułamka bez zmiany jego wartości. Nauczysz się skracać i rozszerzać ułamki oraz sprowadzać je do wspólnego mianownika przed porównywaniem i dodawaniem.
1.Ułamek zwykły
Zapis liczby w postaci , gdzie to licznik, a to mianownik. Mianownik nie może być równy .
2.Licznik
Liczba znajdująca się nad kreską ułamkową. Mówi, ile części rozpatrujemy, np. w licznikiem jest .
3.Mianownik
Liczba znajdująca się pod kreską ułamkową. Mówi, na ile równych części podzielono całość, np. w mianownikiem jest .
4.Ułamki równe
Ułamki, które mają inną postać, ale oznaczają tę samą liczbę, np. i .
5.Rozszerzanie ułamka
Mnożenie licznika i mianownika przez tę samą liczbę różną od . Na przykład po rozszerzeniu przez daje .
6.Skracanie ułamka
Dzielenie licznika i mianownika przez tę samą liczbę większą od . Na przykład po skróceniu przez daje .
7.Ułamek nieskracalny
Ułamek, którego licznika i mianownika nie można już podzielić przez tę samą liczbę większą od , np. .
8.Wspólny dzielnik
Liczba, przez którą można podzielić bez reszty jednocześnie licznik i mianownik. Dla i wspólnymi dzielnikami są między innymi , i .
9.Wspólny mianownik
Taki sam mianownik kilku ułamków. Ułatwia porównywanie, dodawanie i odejmowanie ułamków.
10.Sprowadzanie do wspólnego mianownika
Rozszerzanie jednego lub kilku ułamków tak, aby wszystkie miały taki sam mianownik, np. i .
11.Najmniejszy wspólny mianownik
Najmniejsza dodatnia liczba, która jest wielokrotnością wszystkich danych mianowników. Dla i jest nią .
12.Wielokrotność liczby
Liczba otrzymana przez mnożenie danej liczby przez liczbę naturalną. Wielokrotności to np. , , , .
Notatka
Ułamek jako część całości
opisuje część całości podzielonej na równe części. W zapisie liczba jest licznikiem, a liczba jest mianownikiem.
mówi, na ile równych części podzielono całość. wskazuje, ile takich części bierzemy. Jeśli pizzę podzielono na równe kawałki i zjedzono , zjedzono pizzy.
Ważne
Licznik i mianownik opisują jeden ułamek, dlatego podczas zmieniania jego zapisu trzeba postępować z nimi jednakowo.
Ułamki o tej samej wartości
Ten sam fragment całości można zapisać na różne sposoby. Na przykład połowa czekolady to , ale gdy każdą połowę podzielimy jeszcze na równe części, będzie to . Są to .
Aby otrzymać ułamek równy danemu, można jednocześnie pomnożyć licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Wartość ułamka wtedy się nie zmienia.
- , ponieważ licznik i mianownik pomnożono przez .
- , ponieważ licznik i mianownik pomnożono przez .
Zapamiętaj
Ułamka nie wolno zmieniać tylko „na górze” albo tylko „na dole”, bo wtedy zwykle otrzymamy inną wartość.
Jak rozszerzać ułamki
polega na mnożeniu licznika i mianownika przez tę samą liczbę. Robimy to często po to, aby uzyskać potrzebny mianownik.
Jeśli chcemy rozszerzyć przez , wykonujemy dwa mnożenia: oraz . Otrzymujemy więc .
Przydatne jest pytanie: „Przez ile trzeba pomnożyć stary mianownik, aby dostać nowy?”. Gdy chcemy zamienić mianownik na , mnożymy przez . Przez tę samą liczbę trzeba pomnożyć licznik.
Przykład
Aby zapisać z mianownikiem , mnożymy obie liczby przez : .
Jak skracać ułamki
jest działaniem odwrotnym do rozszerzania. Dzielimy licznik i mianownik przez tę samą liczbę większą od . Wybrana liczba musi dzielić obie liczby bez reszty.
Na przykład w ułamku liczby i dzielą się przez . Po podzieleniu otrzymujemy .
Ułamek, którego nie da się już skrócić, to . Na przykład jest nieskracalny, bo liczby i nie mają wspólnego dzielnika większego od .
- po skróceniu przez .
- po skróceniu przez .
Skracanie warto wykonywać, gdy chcemy zapisać wynik w najprostszej postaci.
Wspólny mianownik
Czasem dwa ułamki mają różne mianowniki, np. i . Aby łatwo je porównać lub później dodać, sprowadzamy je do wspólnego mianownika. Jest to taka sama liczba w mianowniku obu ułamków.
Dla mianowników i wygodnym wspólnym mianownikiem jest . Rozszerzamy przez , a przez . Dostajemy i .
Gdy ułamki mają już ten sam mianownik, porównujemy ich liczniki. Ponieważ jest większe od , mamy , czyli .
Ważne
Wspólny mianownik nie zawsze musi być najmniejszy, ale zwykle ułatwia rachunki.
W skrócie
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Dodawanie i odejmowanie ułamków o różnych mianownikachKlasa 5
Otwórz kartę pracyLekcje z kursów Odrabiamy
Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie
Skracanie i rozszerzanie oraz sprowadzanie do wspólnego mianownika ułamków zwykłychWideo, 9 min · Kurs E8 - Matematyka 2027
Obejrzyj lekcjęQuizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach
Etap 1
8 fiszek · 9 pytań
Etap 2
4 fiszki · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
24 fiszki uczy się 20
12 fiszek uczy się 21
28 fiszek uczy się 7
16 fiszek uczy się 2
14 fiszek
16 fiszek uczy się 2
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
