Reformacja i kontrreformacja w Europie

1.Reformacja

Ruch religijny i społeczny zapoczątkowany w XVI wieku, dążący do odnowy chrześcijaństwa i krytykujący nadużycia Kościoła katolickiego. Doprowadził do powstania nowych wyznań protestanckich.

2.Marcin Luter

Niemiecki mnich i teolog, który w 1517 roku ogłosił 95 tez przeciw odpustom. Uznaje się go za inicjatora reformacji w Europie.

3.95 tez

Zbiór tez ogłoszonych przez Marcina Lutra, krytykujących przede wszystkim sprzedaż odpustów i nadużycia w Kościele. Stały się symbolicznym początkiem reformacji.

4.Odpust

W nauce Kościoła darowanie kar za grzechy. W XVI wieku handel odpustami stał się jednym z głównych powodów krytyki Kościoła i wybuchu reformacji.

5.Luteranizm

Nurt protestantyzmu oparty na poglądach Marcina Lutra. Głosił m.in. zbawienie przez wiarę, uznanie Biblii za najwyższy autorytet oraz odrzucenie zwierzchnictwa papieża.

6.Kalwinizm

Nurt reformacji związany z Janem Kalwinem. Podkreślał surową moralność, prostotę kultu i naukę o predestynacji, czyli przeznaczeniu człowieka do zbawienia lub potępienia.

7.Predestynacja

Pogląd, według którego Bóg z góry przeznacza ludzi do zbawienia albo potępienia. Był szczególnie ważny w doktrynie kalwinizmu.

8.Anglikanizm

Kościół narodowy w Anglii, który powstał za panowania Henryka VIII po zerwaniu z papieżem. Łączył część tradycji katolickiej z elementami reformacji.

9.Henryk VIII

Król Anglii, który doprowadził do zerwania z papieżem i utworzenia Kościoła anglikańskiego. Przyczyną był konflikt o unieważnienie małżeństwa.

10.Pokój augsburski

Układ zawarty w 1555 roku w Rzeszy Niemieckiej. Wprowadzał zasadę „czyj kraj, tego religia”, pozwalając władcy wybierać między katolicyzmem a luteranizmem.

11.„Cuius regio, eius religio”

Łacińska zasada oznaczająca „czyj kraj, tego religia”. Oznaczała podporządkowanie wyznania poddanych decyzji panującego.

12.Sobór trydencki

Sobór obradujący w latach 1545–1563, który stał się podstawą kontrreformacji. Potwierdził dogmaty katolickie, potępił część poglądów reformatorów i wprowadził reformy dyscypliny kościelnej.

13.Kontrreformacja

Działania Kościoła katolickiego zmierzające do zahamowania reformacji i odnowy wewnętrznej Kościoła. Obejmowały reformy, działalność zakonów, edukację i walkę z herezją.

14.Jezuici

Członkowie zakonu założonego przez Ignacego Loyolę. Odegrali wielką rolę w kontrreformacji dzięki szkolnictwu, misjom i obronie katolicyzmu.

15.Ignacy Loyola

Założyciel zakonu jezuitów. Był jednym z najważniejszych organizatorów katolickiej odnowy w dobie kontrreformacji.

16.Inkwizycja

Instytucja kościelna zajmująca się wykrywaniem i zwalczaniem herezji. W epoce kontrreformacji była jednym z narzędzi obrony katolicyzmu.

17.Indeks ksiąg zakazanych

Spis dzieł uznanych przez Kościół za niebezpieczne dla wiary. Był jednym z narzędzi kontroli poglądów w epoce kontrreformacji.

18.Wojny religijne

Konflikty zbrojne wynikające z napięć między wyznaniami chrześcijańskimi po reformacji. Szczególnie silnie dotknęły Niemcy, Francję i Niderlandy.