Powstanie warszawskie 1944

1.Powstanie warszawskie

Zbrojne wystąpienie Armii Krajowej przeciw okupującym Warszawę Niemcom, rozpoczęte 1 sierpnia 1944 roku. Miało wyzwolić stolicę przed wkroczeniem Armii Czerwonej i wystąpić wobec niej jako gospodarz oraz przedstawiciel legalnych władz polskich.

2.Godzina „W”

Godzina rozpoczęcia powstania warszawskiego wyznaczona na 17:00, 1 sierpnia 1944 roku. Ustalono ją, by ułatwić mobilizację oddziałów i wykorzystać ruch ludności w mieście przed wieczorem.

3.Armia Krajowa

Największa konspiracyjna organizacja zbrojna Polskiego Państwa Podziemnego, podporządkowana rządowi RP na uchodźstwie. To jej siły stanowiły główny trzon powstania warszawskiego.

4.Akcja „Burza”

Plan działań zbrojnych Armii Krajowej z 1944 roku, zakładający występowanie przeciw Niemcom w momencie zbliżania się Armii Czerwonej. Powstanie warszawskie było najważniejszym i najbardziej dramatycznym elementem tej akcji.

5.Komenda Główna AK

Najwyższe dowództwo Armii Krajowej. To ono podjęło decyzję o rozpoczęciu powstania, licząc na szybkie powodzenie militarne i polityczne.

6.Tadeusz Bór-Komorowski

Dowódca Armii Krajowej w czasie powstania warszawskiego. Jako komendant główny AK odpowiadał za ostateczną decyzję o rozpoczęciu walk w stolicy.

7.Antoni Chruściel „Monter”

Dowódca sił powstańczych w Warszawie. Odpowiadał za bezpośrednie kierowanie walką w mieście po rozpoczęciu powstania.

8.Polskie Państwo Podziemne

Tajne struktury państwowe działające pod okupacją niemiecką, podporządkowane legalnym władzom RP na uchodźstwie. Obejmowały administrację, sądownictwo, szkolnictwo i wojsko, czyli m.in. Armię Krajową.

9.Rzeź Woli

Masowa eksterminacja ludności cywilnej warszawskiej Woli na początku sierpnia 1944 roku, dokonana przez oddziały niemieckie. Była jednym z najokrutniejszych przykładów terroru wobec mieszkańców miasta.

10.Kanały

System podziemnych przejść wykorzystywany przez powstańców do łączności, przemieszczania oddziałów i ewakuacji między dzielnicami. Stały się jednym z symboli walk w Warszawie.

11.Zrzuty alianckie

Dostarczanie broni, amunicji, leków i zaopatrzenia drogą lotniczą przez aliantów zachodnich. Pomoc była ważna, ale niewystarczająca i utrudniona przez odległość oraz postawę ZSRR.

12.Kapitulacja powstania

Formalne zakończenie walk po podpisaniu układu 2 października 1944 roku. Powstańcom przyznano prawa kombatanckie, lecz ludność cywilna została wysiedlona, a miasto zaczęto systematycznie niszczyć.

13.Czerwoniak

Potoczne określenie obozu przejściowego w Pruszkowie, do którego po kapitulacji trafiała ludność wypędzana z Warszawy. Stamtąd mieszkańców kierowano dalej do obozów, na roboty lub do innych miejscowości.

14.Stanisław Mikołajczyk

Premier rządu RP na uchodźstwie w czasie powstania warszawskiego. Prowadził rozmowy polityczne, licząc m.in. na uzyskanie wsparcia dla sprawy polskiej.

15.Armia Czerwona a powstanie

Wojska radzieckie dotarły w okolice Warszawy, ale nie udzieliły powstańcom skutecznej pomocy w decydującym momencie. W historiografii podkreśla się polityczne znaczenie tej bierności dla losów Polski.

16.Skutki powstania

Powstanie zakończyło się klęską militarną, ogromnymi stratami ludności i niemal całkowitym zniszczeniem Warszawy. Jednocześnie stało się jednym z najważniejszych symboli walki o niepodległość i ofiarności społeczeństwa polskiego.