Zimna wojna i podział świata

1.Zimna wojna

Długotrwały konflikt polityczny, ideologiczny, militarny i gospodarczy między USA i ich sojusznikami a ZSRR i państwami bloku wschodniego po II wojnie światowej. Nie doprowadził do bezpośredniej wojny między mocarstwami, ale wywoływał kryzysy, wyścig zbrojeń i wojny zastępcze.

2.Żelazna kurtyna

Określenie granicy politycznej, militarnej i ideologicznej dzielącej Europę po II wojnie światowej na część zachodnią i wschodnią. Spopularyzował je Winston Churchill w przemówieniu z 1946 roku.

3.Doktryna Trumana

Ogłoszona w 1947 roku polityka USA zakładająca pomoc państwom zagrożonym przez komunizm. Była początkiem strategii powstrzymywania ekspansji ZSRR.

4.Plan Marshalla

Amerykański program pomocy gospodarczej dla zniszczonej wojną Europy, ogłoszony w 1947 roku. Miał wspierać odbudowę i ograniczać wpływy komunizmu. Państwa bloku wschodniego nie skorzystały z niego pod naciskiem ZSRR.

5.Polityka powstrzymywania

Strategia USA polegająca na hamowaniu rozprzestrzeniania się komunizmu, bez bezpośredniego ataku na ZSRR. Realizowano ją przez sojusze, pomoc gospodarczą i wsparcie militarne.

6.NATO

Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, utworzona w 1949 roku przez państwa zachodnie. Był to sojusz wojskowy oparty na zasadzie wspólnej obrony w razie ataku na jednego z członków.

7.Układ Warszawski

Sojusz wojskowy państw bloku wschodniego utworzony w 1955 roku pod przewodnictwem ZSRR. Stanowił odpowiedź na NATO i narzędzie kontroli militarnej nad satelitami radzieckimi.

8.RWPG

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, organizacja współpracy gospodarczej państw bloku wschodniego utworzona w 1949 roku. Miała integrować gospodarki socjalistyczne pod kierunkiem ZSRR.

9.Blok wschodni

Państwa Europy Środkowo-Wschodniej pozostające po II wojnie światowej pod polityczną, militarną i ideologiczną dominacją ZSRR. Nazywano je też państwami demokracji ludowej.

10.Blok zachodni

Państwa związane politycznie i militarnie z USA, opierające się na demokracji parlamentarnej i gospodarce rynkowej. W Europie jego trzon stanowiły kraje Europy Zachodniej.

11.Demokracja ludowa

Nazwa ustrojów w państwach podporządkowanych ZSRR po II wojnie światowej. W praktyce oznaczała rządy partii komunistycznej, brak wolnych wyborów i ograniczenie praw obywatelskich.

12.Berlin Zachodni

Część Berlina obejmująca sektory zachodnie (amerykański, brytyjski i francuski), położona wewnątrz NRD. Stała się symbolem rywalizacji Wschodu i Zachodu oraz miejscem poważnych kryzysów zimnej wojny.

13.Most powietrzny do Berlina

Akcja zaopatrywania Berlina Zachodniego drogą lotniczą przez państwa zachodnie w latach 1948-1949. Była odpowiedzią na blokadę lądową miasta wprowadzoną przez ZSRR.

14.Mur berliński

System umocnień wzniesiony w 1961 roku przez władze NRD, oddzielający Berlin Wschodni od Zachodniego. Miał powstrzymać ucieczki ludności na Zachód i stał się symbolem podziału Europy.

15.Wyścig zbrojeń

Rywalizacja mocarstw w rozbudowie armii i nowoczesnej broni, zwłaszcza nuklearnej i rakietowej. Pochłaniała ogromne środki i zwiększała napięcie międzynarodowe.

16.Równowaga strachu

Stan, w którym USA i ZSRR dysponowały taką siłą nuklearną, że atak groził wzajemnym zniszczeniem. To ograniczało bezpośrednią wojnę między mocarstwami.

17.Kryzys kubański

Konflikt z 1962 roku wywołany rozmieszczeniem radzieckich rakiet na Kubie. Świat znalazł się wtedy najbliżej wojny nuklearnej, a kryzys zakończył się kompromisem USA i ZSRR.

18.Wojna koreańska

Konflikt z lat 1950-1953 między komunistyczną Koreą Północną a Koreą Południową wspieraną przez siły ONZ i USA. Pokazał, że zimna wojna mogła przeradzać się w wojny lokalne.

19.Wojna w Wietnamie

Długotrwały konflikt, w którym komunistyczny Wietnam Północny walczył z Wietnamem Południowym wspieranym przez USA. Stał się symbolem wojny zastępczej i ograniczeń potęgi amerykańskiej.

20.Wyścig kosmiczny

Rywalizacja USA i ZSRR o przewagę w badaniach kosmosu i technice rakietowej. Miała znaczenie propagandowe, naukowe i militarne.