I wojna światowa

Na początku XX wieku mocarstwa europejskie silnie ze sobą rywalizowały. Spory dotyczyły kolonii, handlu i wpływów w Europie. Państwa rozbudowywały armie i floty, czyli prowadziły wyścig zbrojeń. Szczególnie napięta sytuacja panowała na Bałkanach.

Europa podzieliła się na dwa wrogie bloki. Sojusze sprawiły, że spór dwóch państw mógł wciągnąć do wojny pozostałe.

W wojnie walczyły przeciwko sobie dwa obozy. Skład obu obozów zmieniał się w czasie wojny.

Nazwa „państwa centralne” pochodzi od położenia Niemiec i Austro-Węgier w środku Europy. Ententa otaczała je z zachodu i ze wschodu. Dlatego Niemcy musiały walczyć jednocześnie na dwóch frontach.

Wojna toczyła się nie tylko w Europie. Walczono też w koloniach i na morzach, dlatego nazwano ją światową.

Niemcy chciały najpierw szybko pokonać Francję, a potem uderzyć na Rosję. Plan się nie powiódł. W bitwie nad Marną w 1914 roku Francuzi i Brytyjczycy zatrzymali Niemców.

W wojnie pozycyjnej żołnierze bronili się w długich liniach okopów. Ataki kosztowały wiele ofiar, a dawały niewielkie zdobycze terenu. Na wschodzie front był dłuższy, a armie przesuwały się na duże odległości.

W czasie tej wojny na wielką skalę użyto nowoczesnej broni. Część z niej, np. czołgi, pojawiła się na polu walki po raz pierwszy.

• karabiny maszynowe - utrudniały atak na okopy przeciwnika;
• gazy bojowe - truły żołnierzy w okopach;
• czołgi - miały przełamywać linie okopów;
• samoloty - służyły do rozpoznania, a potem także do walki;
• okręty podwodne - zatapiały statki przeciwnika.

Postęp techniki sprawił, że obrona była silniejsza od ataku. Strony próbowały więc wyczerpać siły przeciwnika. W 1916 roku toczyły się bitwy pod Verdun i nad Sommą. Obie przyniosły ogromne straty i nie dały żadnej ze stron rozstrzygnięcia.

W 1917 roku nastąpiły dwa wydarzenia, które zmieniły układ sił.

Pierwsze rozegrało się w Rosji. Wojna osłabiła to państwo, a ludność cierpiała głód i biedę. Rewolucja obaliła carat, a potem władzę przejęli bolszewicy. W 1918 roku podpisali oni z państwami centralnymi traktat brzeski i wycofali Rosję z wojny. Niemcy mogły przerzucić wojska na zachód.

Drugie nastąpiło za oceanem. Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny po stronie Ententy. Wniosły świeże wojska, broń i pieniądze.

Przewaga Ententy rosła. W 1918 roku państwa centralne nie były już w stanie dalej walczyć.

Walki zakończył rozejm w Compiègne w listopadzie 1918 roku. Pokój z Niemcami zawarto w 1919 roku. Był to traktat wersalski.

• Niemcy utraciły część ziem;
• musiały ograniczyć swoją armię;
• miały płacić reparacje, czyli odszkodowania za straty wojenne.

Po wojnie powołano Ligę Narodów. Miała ona rozwiązywać spory między państwami bez wojny. Nie zdołała jednak zapobiec kolejnemu konfliktowi.

Wojna przyniosła ogromne straty ludzkie i zniszczenia. Upadły monarchie w Rosji, Niemczech i Austro-Węgrzech. Na mapie Europy pojawiły się nowe państwa. W 1918 roku niepodległość odzyskała Polska.