Rewolucje angielskie: geneza i następstwa
Historia
Zestaw wyjaśnia przyczyny, przebieg i skutki rewolucji angielskich w XVII wieku. Uporządkujesz najważniejsze pojęcia, postacie i wydarzenia: konflikt króla z parlamentem, wojnę domową, rządy Cromwella oraz znaczenie chwalebnej rewolucji dla rozwoju monarchii parlamentarnej.
1.Monarchia absolutna
Ustrój, w którym władza monarchy jest bardzo szeroka i nie podlega skutecznej kontroli przedstawicielstwa stanowego. W XVII-wiecznej Anglii dążenia Stuartów do takiego modelu wywoływały opór parlamentu.
2.Parlament angielski
Organ reprezentujący społeczeństwo polityczne Anglii, mający wpływ zwłaszcza na uchwalanie podatków. W konflikcie z królami z dynastii Stuartów stał się obrońcą ograniczenia władzy monarszej.
3.Stuartowie
Dynastia panująca w Anglii w XVII wieku po Tudorach. Jakub I i Karol I dążyli do wzmocnienia władzy królewskiej, co zaostrzyło konflikt z parlamentem i przyczyniło się do wybuchu rewolucji.
4.Wojna domowa w Anglii
Zbrojny konflikt między zwolennikami króla Karola I a siłami parlamentu w latach czterdziestych XVII wieku. Jej stawką był kształt ustroju państwa i zakres władzy monarchy.
5.Oliver Cromwell
Przywódca sił parlamentarnych podczas wojny domowej. Odegrał główną rolę w pokonaniu króla, a później sprawował władzę jako lord protektor.
6.Republika w Anglii
Okres po obaleniu i straceniu Karola I, gdy zniesiono monarchię i ogłoszono republikę. W praktyce władza stopniowo skupiała się w rękach Cromwella i wojska.
7.Lord protektor
Tytuł, który nosił Oliver Cromwell jako faktyczny przywódca Anglii po okresie wojny domowej. Oznaczał silną, osobistą władzę, mimo formalnego odejścia od monarchii.
8.Restauracja Stuartów
Przywrócenie monarchii w 1660 roku po upadku rządów republikańskich. Tron objął Karol II, lecz konflikt między koroną a parlamentem nie został ostatecznie rozwiązany.
9.Chwalebna rewolucja
Wydarzenia z 1688 roku, gdy obalono Jakuba II i przekazano władzę Wilhelmowi III Orańskiemu oraz Marii II. Zmiana ta umocniła przewagę parlamentu i ograniczyła władzę królewską.
10.Bill of Rights
Akt z 1689 roku, który potwierdził prawa parlamentu i ograniczył samowolę monarchy. Uznaje się go za jeden z fundamentów angielskiej monarchii parlamentarnej.
11.Monarchia parlamentarna
Ustrój, w którym monarcha rządzi w granicach prawa, a ważną rolę odgrywa parlament. W Anglii ukształtował się po chwalebnej rewolucji jako efekt długiego konfliktu XVII wieku.
12.Purytanie
Angielscy protestanci dążący do dalszego oczyszczenia Kościoła anglikańskiego z elementów katolickich. Wielu z nich popierało parlament i sprzeciwiało się polityce Stuartów.
Notatka
Czym były rewolucje angielskie
Pod nazwą rewolucji angielskich rozumie się serię konfliktów politycznych i ustrojowych w XVII wieku, które doprowadziły do ograniczenia władzy monarchy i wzrostu znaczenia parlamentu. Nie było to jedno wydarzenie, lecz ciąg przemian: spór Stuartów z parlamentem, wojna domowa, okres republiki, restauracja monarchii i wreszcie chwalebna rewolucja.
Ich znaczenie było bardzo duże, ponieważ Anglia stała się jednym z najważniejszych przykładów państwa, w którym król nie mógł już rządzić w sposób dowolny. Rewolucje te pokazują przejście od prób budowy silnej monarchii do ustroju, w którym coraz większą rolę odgrywały prawo i przedstawicielstwo polityczne.
Geneza: konflikt króla z parlamentem
Główną przyczyną kryzysu były dążenia władców z dynastii Stuartów do wzmocnienia swojej pozycji. Królowie chcieli rządzić bardziej samodzielnie, zwłaszcza w sprawach podatków i polityki państwa. Tymczasem parlament angielski uważał, że bez jego zgody nie można legalnie nakładać nowych obciążeń i podejmować ważnych decyzji.
Istotne były także napięcia religijne. W Anglii działały środowiska protestanckie, zwłaszcza purytanie, które domagały się dalszych zmian w Kościele anglikańskim. Część społeczeństwa obawiała się też, że władca będzie dążył do zbyt silnej kontroli nad życiem religijnym i politycznym.
Ważne
W genezie rewolucji angielskich łączyły się dwa czynniki: spór o zakres władzy monarchy oraz napięcia religijne.
Wojna domowa i upadek Karola I
Za panowania Karola I konflikt zaostrzył się do tego stopnia, że doszło do wojny domowej między zwolennikami króla a siłami parlamentu. Był to spór nie tylko o osobę władcy, lecz przede wszystkim o model państwa: czy monarcha ma stać ponad parlamentem, czy też ma być przez niego ograniczany.
W obozie parlamentarnym wielką rolę odegrał Oliver Cromwell, który stał się najważniejszym dowódcą i politykiem tej strony konfliktu. Zwycięstwo sił parlamentu doprowadziło do bezprecedensowego wydarzenia: Karol I został osądzony i stracony. Oznaczało to symboliczny koniec przekonania, że król stoi ponad prawem.
Zapamiętaj
Stracenie Karola I było przełomem: po raz pierwszy w nowożytnej Anglii monarchy usunięto i ukarano w imię racji państwa oraz praw parlamentu.
Republika i rządy Cromwella
Po obaleniu monarchy ogłoszono w Anglii republikę. Formalnie oznaczało to zniesienie monarchii, ale w praktyce system nie stał się pełną demokracją. Coraz większą rolę odgrywało wojsko, a najważniejszą postacią państwa został Oliver Cromwell.
Cromwell sprawował władzę jako lord protektor. Jego rządy miały charakter silnej władzy osobistej, dlatego okres republiki nie oznaczał pełnej swobody politycznej. To ważne, bo pokazuje, że obalenie króla nie zawsze prowadzi automatycznie do trwałego systemu wolnościowego.
Przykład
Anglia po zniesieniu monarchii nie stała się od razu wzorem demokracji — republika przekształciła się w silne rządy Cromwella.
Restauracja i chwalebna rewolucja
Po śmierci Cromwella republika osłabła i w 1660 roku doszło do restauracji Stuartów, czyli przywrócenia monarchii. Na tron wrócił Karol II. Powrót króla nie rozwiązał jednak wszystkich problemów, bo pytanie o granice jego władzy pozostało aktualne.
Kolejny przełom nastąpił w 1688 roku, gdy wybuchła chwalebna rewolucja. Odsunięto wtedy od władzy Jakuba II, a tron objęli Wilhelm III Orański i Maria II. Wydarzenie to miało ogromne znaczenie, ponieważ potwierdziło, że monarcha nie może rządzić wbrew prawu i bez liczenia się z parlamentem.
Następstwa: monarchia parlamentarna
Najważniejszym skutkiem rewolucji angielskich było ukształtowanie monarchii parlamentarnej. Oznacza to taki ustrój, w którym król nadal istnieje, ale jego władza jest ograniczona przez parlament i przepisy prawa. Symbolicznym potwierdzeniem tych zmian stał się Bill of Rights z 1689 roku.
Od tego momentu rosło znaczenie reprezentacji politycznej i zasad prawnych w życiu państwa. Anglia nie stała się republiką na stałe, lecz wypracowała model równowagi między monarchą a parlamentem. Ten kierunek rozwoju miał później wpływ także na myśl polityczną innych krajów Europy.
W ujęciu szkolnym warto pamiętać, że rewolucje angielskie osłabiły tendencje absolutystyczne i umocniły zasadę, że władza nie może być całkowicie samowolna. To jeden z kluczowych procesów politycznych XVII wieku.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu