Wielkie odkrycia geograficzne i kolonializm
Historia
Zestaw wyjaśnia przyczyny dalekomorskich wypraw Europejczyków, ich najważniejsze kierunki oraz skutki polityczne, gospodarcze i społeczne. Uporządkujesz też wiedzę o początkach kolonializmu, wymianie międzykontynentalnej i zmianach, które rozpoczęły epokę nowożytną.
1.Wielkie odkrycia geograficzne
Seria dalekomorskich wypraw Europejczyków z XV i XVI wieku, które doprowadziły do poznania nowych szlaków morskich, dotarcia do Ameryki i na drogę morską do Indii oraz rozszerzenia kontaktów między kontynentami.
2.Kolonializm
Polityka polegająca na podporządkowywaniu obcych terytoriów państwom europejskim i wykorzystywaniu ich gospodarczo, politycznie oraz militarnie. W epoce odkryć dotyczył głównie posiadłości zamorskich Hiszpanii i Portugalii, później także innych państw.
3.Przyczyny odkryć geograficznych
Należały do nich chęć zysku z handlu przyprawami i złotem, poszukiwanie morskiej drogi do Indii, rozwój żeglugi i kartografii, wsparcie monarchów oraz dążenie do szerzenia chrześcijaństwa.
4.Karawela
Lekki i zwrotny statek oceaniczny używany przez Portugalczyków i Hiszpanów. Dzięki odpowiedniej budowie i ożaglowaniu nadawał się do dalekich podróży morskich i żeglugi przy zmiennych wiatrach.
5.Bartolomeu Dias
Portugalski żeglarz, który w 1488 roku opłynął południowy kraniec Afryki, później nazwany Przylądkiem Dobrej Nadziei. Udowodnił możliwość dalszej drogi morskiej ku Oceanowi Indyjskiemu.
6.Vasco da Gama
Portugalski żeglarz, który jako jeden z pierwszych Europejczyków dotarł drogą morską do Indii, otwierając Portugalii dostęp do handlu dalekowschodniego bez pośrednictwa kupców śródziemnomorskich.
7.Krzysztof Kolumb
Żeglarz w służbie Hiszpanii, który w 1492 roku dotarł do wysp Ameryki, sądząc, że dopłynął do Indii. Jego wyprawa zapoczątkowała trwały kontakt Europy z Nowym Światem.
8.Ferdynand Magellan
Organizator wyprawy, której uczestnicy jako pierwsi opłynęli Ziemię. Sama podróż potwierdziła kulistość Ziemi w praktyce i ukazała rzeczywiste rozmiary oceanów.
9.Nowy Świat
Określenie używane przez Europejczyków wobec Ameryki po odkryciach geograficznych. Oznaczało nowe obszary włączane do europejskiej wiedzy, handlu i ekspansji politycznej.
10.Konkwistadorzy
Hiszpańscy zdobywcy podbijający ziemie w Ameryce. Działali w imieniu Korony, kierowali się chęcią zysku i sławy, a ich podboje przyczyniły się do upadku państw tubylczych.
11.Plantacja
Wielkoobszarowe gospodarstwo nastawione na uprawę jednego produktu przeznaczonego na sprzedaż, np. trzciny cukrowej czy bawełny. W koloniach często opierało się na pracy niewolników.
12.Handel atlantycki
System wymiany towarów między Europą, Afryką i Ameryką. Obejmował przewóz wyrobów europejskich, ludzi z Afryki oraz surowców i produktów kolonialnych z Ameryki do Europy.
13.Rewolucja cen
Wzrost cen w Europie w XVI wieku, związany m.in. z napływem dużych ilości kruszców z Ameryki. Zjawisko to przyniosło korzyści części kupców, ale osłabiało siłę nabywczą wielu grup ludności.
14.Kolonie
Terytoria zależne od państwa-matki, podporządkowane politycznie i gospodarczo metropolii. Dostarczały surowców, towarów i dochodów oraz wzmacniały pozycję mocarstw europejskich.
Notatka
Istota wielkich odkryć geograficznych
Wielkie odkrycia geograficzne to seria wypraw morskich z XV i XVI wieku, które zmieniły obraz świata znany Europejczykom. Ich znaczenie polegało nie tylko na odkrywaniu nowych lądów, ale także na tworzeniu trwałych połączeń handlowych i politycznych między kontynentami. Odtąd historia Europy coraz wyraźniej stawała się historią o zasięgu światowym.
Najważniejszymi uczestnikami pierwszego etapu były Portugalia i Hiszpania. To one, korzystając z położenia nad oceanem, doświadczenia żeglarskiego i poparcia monarchów, organizowały kolejne ekspedycje. Wyprawy te doprowadziły do poznania zachodnich wybrzeży Afryki, znalezienia morskiej drogi do Indii i dotarcia do Ameryki.
Zapamiętaj
Wielkie odkrycia geograficzne zapoczątkowały epokę globalnych kontaktów między Europą, Afryką, Azją i Ameryką.
Przyczyny wypraw oceanicznych
Przyczyny odkryć były złożone. Bardzo ważne były motywy gospodarcze: Europejczycy chcieli zdobyć bezpośredni dostęp do przypraw, jedwabiu, złota i innych cennych towarów. Szukano więc nowych dróg handlowych, które pozwoliłyby ominąć dotychczasowych pośredników.
Istotną rolę odegrały też czynniki techniczne. Rozwój kartografii, udoskonalenie statków, zwłaszcza karaweli, oraz lepsza znajomość żeglugi oceanicznej sprawiły, że dalsze podróże stały się możliwe. Nie bez znaczenia była także rywalizacja państw o prestiż i wpływy.
Ważne były również motywy religijne. Władcy i żeglarze liczyli na szerzenie chrześcijaństwa na nowych obszarach. W epoce nowożytnej dążenie do zysku, wzrostu potęgi państwa i misji religijnej często łączyły się ze sobą.
Najważniejsze wyprawy i kierunki ekspansji
Portugalczycy stopniowo badali wybrzeża Afryki. Przełomem było opłynięcie jej południowego krańca przez Bartolomeu Diasa, co otworzyło perspektywę dalszej żeglugi na wschód. Następnie Vasco da Gama dotarł drogą morską do Indii, dzięki czemu Portugalia weszła bezpośrednio do handlu dalekowschodniego.
Hiszpania skierowała uwagę ku zachodowi. Krzysztof Kolumb w 1492 roku dotarł do wysp Ameryki, choć początkowo sądził, że dopłynął do Azji. Wkrótce stało się jasne, że Europejczycy zetknęli się z nieznanym wcześniej dla nich kontynentem, nazwanym Nowym Światem.
Znaczenie symboliczne i praktyczne miała także wyprawa Ferdynanda Magellana. Jej uczestnicy jako pierwsi opłynęli Ziemię, co potwierdziło możliwości żeglugi oceanicznej i ukazało prawdziwe rozmiary globu.
Przykład
Portugalia rozwijała szlak do Indii wokół Afryki, a Hiszpania budowała swoje wpływy głównie w Ameryce.
Kolonializm jako skutek odkryć
Odkrycia geograficzne bardzo szybko doprowadziły do rozwoju kolonializmu. Państwa europejskie zaczęły podporządkowywać sobie odległe obszary, tworząc kolonie zależne od metropolii. Celem było czerpanie zysków z nowych ziem, kontrola handlu oraz umacnianie własnej pozycji politycznej.
W Ameryce szczególną rolę odegrali konkwistadorzy, którzy podbijali kolejne terytoria w imieniu Korony hiszpańskiej. W koloniach powstawały kopalnie i plantacje, nastawione na produkcję towarów przeznaczonych na eksport. Rozwój posiadłości zamorskich stał się jednym z fundamentów potęgi nowożytnych monarchii.
Ważne
Kolonializm przynosił Europie bogactwo i przewagę polityczną, ale dla ludności podbijanych ziem oznaczał utratę niezależności, wyzysk i przemoc.
Skutki gospodarcze odkryć geograficznych
Wielkie odkrycia zmieniły układ handlu światowego. Znaczenie dawnych szlaków śródziemnomorskich osłabło, a coraz większą rolę zaczął odgrywać Atlantyk. Wzrosło znaczenie portów i państw zachodniej Europy, zwłaszcza tych uczestniczących w handlu zamorskim.
Do Europy napływały ogromne ilości kruszców oraz nowych towarów, takich jak cukier, tytoń czy egzotyczne przyprawy. Handel stał się bardziej dynamiczny, a kontakty między kontynentami intensywniejsze. Jednocześnie napływ srebra i złota przyczynił się do zjawiska nazywanego rewolucją cen, czyli wzrostu cen w XVI wieku.
Rozwój handlu zamorskiego pobudzał także rozrost wielkich majątków kolonialnych i systemów produkcji nastawionych na eksport. Gospodarka europejska stawała się coraz silniej powiązana z obszarami pozaeuropejskimi.
Skutki społeczne i historyczne znaczenie epoki
Skutki społeczne były bardzo zróżnicowane. Dla Europy odkrycia oznaczały wzrost wiedzy o świecie, rozwój kontaktów oraz wzbogacenie części kupiectwa i monarchii. Dla mieszkańców podbijanych obszarów często wiązały się jednak z przymusem, podporządkowaniem i ciężką pracą w kopalniach lub na plantacjach.
W rezultacie odkryć geograficznych świat stał się bardziej połączony, ale zarazem bardziej nierówny. Powstały podstawy nowożytnej rywalizacji mocarstw o kolonie, szlaki handlowe i wpływy. Proces ten zapoczątkował epokę, w której Europa przez długi czas odgrywała dominującą rolę w polityce i gospodarce świata.
W ocenie historycznej trzeba więc widzieć oba aspekty: postęp żeglugi, rozwój handlu, poszerzenie horyzontów oraz jednocześnie podboje, eksploatację i trwałe skutki zależności kolonialnej.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu