Przewrót majowy i rządy sanacji

Po odzyskaniu niepodległości Polska była państwem demokratycznym, ale życie polityczne nie było spokojne. Obowiązywała konstytucja marcowa z 1921 roku, która dawała dużą rolę parlamentowi. Rządy zmieniały się często, a partie polityczne miały wiele sporów.

Wielu ludzi uważało, że taka sytuacja osłabia państwo. Krytykowano brak stabilności, kłótnie polityków i trudności w skutecznym rządzeniu. Właśnie na tym tle rosło znaczenie Józefa Piłsudskiego, który twierdził, że państwo trzeba naprawić.

W maju 1926 roku doszło do zbrojnego wystąpienia przeciw legalnym władzom państwa. Na czele stanął Józef Piłsudski i jego zwolennicy. Walki trwały kilka dni i zakończyły się ustąpieniem dotychczasowych władz.

Wydarzenie to nazywamy przewrotem majowym. Nie była to zwykła zmiana rządu po wyborach, lecz przejęcie władzy siłą. Zwolennicy Piłsudskiego tłumaczyli swoje działania potrzebą „uzdrowienia” życia publicznego.

Po przewrocie prezydentem został Ignacy Mościcki, ale najważniejszą postacią obozu rządzącego pozostał Piłsudski.

Nazwa sanacja pochodzi od słowa oznaczającego uzdrowienie. Obóz ten twierdził, że chce naprawić państwo i uporządkować politykę. W praktyce oznaczało to jednak także ograniczanie roli partii i zmniejszanie znaczenia parlamentu.

Sanacja nie była jedną zwykłą partią. Był to szeroki obóz polityczny skupiony wokół Piłsudskiego i jego współpracowników. Ważnym zapleczem politycznym stał się BBWR, czyli Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem.

Rządy sanacji miały cechy autorytaryzmu. Oznacza to, że władza skupiała się w rękach wąskiej grupy, a wpływ obywateli i opozycji na decyzje państwa był mniejszy niż wcześniej.

Władze sanacyjne niechętnie odnosiły się do swoich przeciwników politycznych. Opozycja mogła działać, ale jej pozycja była słabsza, a państwo stosowało wobec niej naciski. To pokazuje, że system stawał się coraz mniej demokratyczny.

Symbolem tych działań były wydarzenia związane z Brześciem. Politycy opozycji zostali aresztowani, a potem odbył się proces brzeski. W wyborach brzeskich z 1930 roku obóz rządzący umocnił swoją pozycję.

Te wydarzenia są ważne, bo pokazują, że sanacja nie ograniczała się tylko do haseł o naprawie państwa. W praktyce coraz mocniej kontrolowała życie polityczne i osłabiała przeciwników.

Bardzo ważnym krokiem było uchwalenie konstytucji kwietniowej w 1935 roku. W porównaniu z konstytucją marcową znacznie wzmacniała ona urząd prezydenta. Oznaczało to dalsze ograniczenie roli parlamentu.

Nowa konstytucja lepiej odpowiadała sposobowi rządzenia sanacji. Państwo stawało się bardziej scentralizowane, a najważniejsze decyzje zapadały w wąskim gronie osób związanych z obozem rządzącym.

Trzeba pamiętać, że w tym czasie Polska nadal była republiką i miała swoje urzędy oraz wybory. Jednak sposób sprawowania władzy odbiegał od pełnej demokracji parlamentarnej znanej z pierwszych lat II Rzeczypospolitej.

Rządy sanacji są ważnym etapem dziejów II Rzeczypospolitej. Z jednej strony ich zwolennicy mówili o potrzebie porządku i silniejszej władzy. Z drugiej strony ograniczano zasady demokracji parlamentarnej i osłabiano rolę opozycji.

Po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 roku obóz sanacyjny nadal rządził państwem. Do ważnych postaci należeli wtedy między innymi Ignacy Mościcki i Edward Rydz-Śmigły. System stworzony po przewrocie majowym przetrwał aż do wybuchu II wojny światowej.