Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej

Konstytucja marcowa to ustawa zasadnicza uchwalona w 1921 roku w odrodzonej Polsce, czyli w II Rzeczypospolitej. Jej zadaniem było ustalenie, jak ma działać państwo po odzyskaniu niepodległości. Określała ona najważniejsze zasady ustroju, sposób działania władz oraz podstawowe prawa obywateli.

Był to bardzo ważny dokument, bo Polska po latach zaborów musiała stworzyć wspólne zasady dla całego państwa. Konstytucja miała pokazać, że kraj jest nowoczesny, oparty na prawie i na udziale obywateli w życiu publicznym.

Ustrój zapisany w konstytucji marcowej nazywamy demokracją parlamentarną. Oznacza to, że bardzo dużą rolę odgrywał parlament, czyli przedstawiciele wybrani przez obywateli. Parlament tworzył prawo i miał wpływ na działanie rządu.

Parlament w II Rzeczypospolitej był dwuizbowy. Składał się z Sejmu i Senatu. Szczególnie silną pozycję miał Sejm. To on uchwalał ustawy, debatował nad najważniejszymi sprawami państwa i kontrolował rząd.

W takim systemie ważne są także wybory powszechne, ponieważ to dzięki nim obywatele mogą decydować, kto będzie ich reprezentował. Demokracja parlamentarna opiera się więc na przekonaniu, że władza powinna mieć poparcie społeczeństwa.

Konstytucja marcowa opierała się na zasadzie trójpodziału władzy. Oznacza to rozdzielenie zadań między trzy różne części państwa, aby cała władza nie znalazła się w jednych rękach.

• Władza ustawodawcza tworzy prawo. W II Rzeczypospolitej należała głównie do Sejmu i Senatu.
• Władza wykonawcza zajmuje się kierowaniem państwem na co dzień. Należeli do niej prezydent i rząd.
• Władza sądownicza czuwa nad przestrzeganiem prawa i wydaje wyroki. Tworzyły ją sądy.

Taki podział miał chronić państwo przed nadużyciami i wzmacniać porządek prawny.

Sejm był najważniejszym organem politycznym w systemie konstytucji marcowej. Miał duży wpływ na uchwalanie ustaw i na los rządu. Senat także brał udział w pracach parlamentu, ale jego znaczenie było mniejsze niż znaczenie Sejmu.

Prezydent był głową państwa, lecz jego władza była ograniczona. Nie miał tak silnej pozycji jak w niektórych innych ustrojach. Większe znaczenie polityczne miał parlament.

Rząd, na którego czele stał premier, prowadził bieżące sprawy państwa. Musiał jednak liczyć się z Sejmem, ponieważ odpowiadał przed nim politycznie. Oznaczało to, że bez poparcia parlamentarnego rząd nie mógł działać stabilnie.

Konstytucja marcowa podkreślała znaczenie obywatela w państwie. Zawierała zapisy o prawach obywatelskich, czyli o wolnościach i uprawnieniach ludzi wobec państwa. W nowoczesnym państwie prawa takie zasady są bardzo ważne, bo chronią jednostkę i pokazują, że wszyscy powinni być traktowani zgodnie z prawem.

Znaczenie tej konstytucji polegało także na tym, że porządkowała działanie odrodzonej Polski. Po latach zaborów trzeba było zbudować wspólne instytucje i ustalić, kto za co odpowiada. Konstytucja dawała temu podstawę.

Dla uczniów ważne jest, by pamiętać, że konstytucja marcowa była symbolem budowy demokratycznego państwa po odzyskaniu niepodległości.

Ustrój oparty na konstytucji marcowej miał swoje zalety. Wzmacniał rolę parlamentu, opierał państwo na prawie i dawał obywatelom wpływ na życie publiczne przez wybory. Był więc próbą stworzenia państwa demokratycznego i nowoczesnego.

Miał jednak także słabości. Najczęściej wskazuje się na zbyt dużą przewagę Sejmu i na niestabilność rządów. Gdy w parlamencie było wiele sporów i brakowało trwałej większości, rządy zmieniały się często. To utrudniało sprawne rządzenie państwem.

Dlatego, ucząc się o konstytucji marcowej, warto widzieć jednocześnie dwa fakty: była ważnym krokiem w budowie demokracji, ale nie rozwiązała wszystkich problemów politycznych II Rzeczypospolitej.