Walka o granice II Rzeczypospolitej

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska wróciła na mapę Europy jako II Rzeczpospolita. Nie oznaczało to jednak, że jej granice były już gotowe. Wiele ziem zamieszkanych przez Polaków pozostawało poza państwem polskim, a o ich przynależność toczyły się spory z sąsiadami.

Granice odrodzonej Polski ustalano na kilka sposobów. Czasem decydowała walka zbrojna, czasem powstania, a czasem plebiscyty, czyli głosowania mieszkańców. Ważną rolę odgrywały też decyzje mocarstw po zakończeniu I wojny światowej.

Powstanie wielkopolskie wybuchło pod koniec 1918 roku na terenach zaboru pruskiego. Bezpośrednim impulsem do jego wybuchu był przyjazd do Poznania Ignacego Jana Paderewskiego, znanego pianisty i działacza politycznego. Jego obecność wzbudziła wielki entuzjazm Polaków i zaostrzyła napięcie z Niemcami.

Celem powstańców było przyłączenie Wielkopolski do odrodzonego państwa polskiego. Walki zakończyły się sukcesem strony polskiej. To bardzo ważne wydarzenie, ponieważ było to jedno z nielicznych polskich powstań zakończonych zwycięstwem.

Dzięki temu Polska zyskała ważny obszar z dużymi miastami, rozwiniętym rolnictwem i gospodarką. Sukces powstania wielkopolskiego wzmocnił też pozycję Polski w czasie ustalania granic.

Plebiscyt to głosowanie, w którym mieszkańcy spornego obszaru decydują, do jakiego państwa chcą należeć. Taki sposób zastosowano po I wojnie światowej na terenach, gdzie mieszała się ludność polska i niemiecka.

Plebiscyty związane z Polską odbyły się między innymi na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku. Ich wyniki nie zawsze były dla Polski korzystne. Na Warmii i Mazurach większość głosujących opowiedziała się za Niemcami, dlatego Polska uzyskała tam niewiele.

Na wynik głosowania wpływały różne czynniki: propaganda, naciski, sytuacja gospodarcza, a także to, z którym państwem mieszkańcy wiązali większe korzyści lub czuli silniejszy związek.

Górny Śląsk był jednym z najważniejszych spornych regionów. Miał ogromne znaczenie gospodarcze, ponieważ znajdowały się tam kopalnie, huty i liczne zakłady przemysłowe. Dla młodego państwa polskiego zdobycie choć części tego obszaru było bardzo cenne.

Region ten zamieszkiwali zarówno Polacy, jak i Niemcy, dlatego spór o jego przynależność był bardzo ostry. O Górny Śląsk walczono nie tylko politycznie, ale też zbrojnie. Właśnie tutaj doszło do trzech kolejnych wystąpień, które przeszły do historii jako powstania śląskie.

Znaczenie Górnego Śląska można porównać do walki o miejsce, które daje państwu siłę gospodarczą. Kto kontrolował przemysł, ten miał większe możliwości rozwoju.

Powstania śląskie miały miejsce w latach 1919–1921. Ich celem było przyłączenie części Górnego Śląska do Polski. Każde z tych wystąpień miało swoje przyczyny, ale wszystkie wynikały z napięć między ludnością polską i niemiecką oraz ze sporu o przyszłość regionu.

Szczególnie ważną postacią był Wojciech Korfanty, polski działacz i polityk związany ze Śląskiem. Odegrał on wielką rolę w organizowaniu polskich działań i reprezentowaniu interesów Polaków.

Największe znaczenie miało trzecie powstanie śląskie. Wybuchło ono po plebiscycie, gdy plan podziału regionu był dla Polski niekorzystny. Zryw ten wpłynął na zmianę decyzji i sprawił, że Polska otrzymała bardziej uprzemysłowioną część spornego obszaru.

Dzięki powstaniu wielkopolskiemu Polska przyłączyła Wielkopolskę, co było dużym sukcesem politycznym i wojskowym. Region ten był dobrze rozwinięty gospodarczo i ważny dla funkcjonowania nowego państwa.

W przypadku Górnego Śląska sytuacja była bardziej skomplikowana. Po plebiscycie i trzech powstaniach nie cały region znalazł się w granicach Polski, ale przyłączona część miała bardzo duże znaczenie przemysłowe. To pomogło w rozwoju gospodarczym II Rzeczypospolitej.

Walki o te ziemie pokazały, że odbudowa państwa nie kończy się na ogłoszeniu niepodległości. Trzeba jeszcze umieć obronić swoje interesy i przekonać innych do swoich racji.

Na sprawdzianie trzeba rozumieć, że walka o granice Polski po I wojnie światowej przebiegała różnymi drogami. Jedne ziemie przyłączano dzięki powstaniom, inne miały być rozstrzygane przez plebiscyty. Nie zawsze wynik był dla Polski taki sam.

Warto pamiętać o najważniejszych zależnościach:

• powstanie wielkopolskie zakończyło się zwycięstwem Polaków,
• powstania śląskie dotyczyły walki o Górny Śląsk,
• z walką o Śląsk wiąże się Wojciech Korfanty,
• plebiscyty odbyły się między innymi na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku,
• na Warmii i Mazurach wynik głosowania był dla Polski niekorzystny,
• ostateczne granice Polski powstawały stopniowo.

Częstym błędem jest mylenie powstania wielkopolskiego z powstaniami śląskimi. To były różne wydarzenia, choć oba dotyczyły przyłączenia ziem do odrodzonej Polski.