Totalitaryzmy: nazizm i system sowiecki
Historia
Zestaw wyjaśnia, czym był totalitaryzm oraz jakie cechy miały niemiecki narodowy socjalizm i system sowiecki. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, metody rządzenia, rolę propagandy i terroru oraz skutki tych systemów dla ludzi i państw.
1.totalitaryzm
System rządów, w którym państwo chce kontrolować prawie całe życie obywateli: politykę, gospodarkę, media, szkołę i poglądy. Władza nie dopuszcza opozycji, używa propagandy i terroru.
2.nazizm
Ideologia i system rządów w Niemczech pod wodzą Adolfa Hitlera. Opierał się na dyktaturze, kulcie wodza, skrajnym nacjonalizmie, militaryzmie, rasizmie i antysemityzmie.
3.system sowiecki
Ustrój ZSRS oparty na rządach partii komunistycznej, braku wolności politycznej, terrorze i rozbudowanym aparacie bezpieczeństwa. Szczególnie silny był za rządów Józefa Stalina.
4.dyktatura
Sposób rządzenia, w którym cała lub prawie cała władza skupia się w rękach jednej osoby albo jednej grupy. Obywatele nie mają realnego wpływu na władzę.
5.propaganda
Celowe przekazywanie informacji tak, by wpływać na poglądy ludzi i przekonywać ich do popierania władzy. W totalitaryzmach propaganda była obecna w prasie, radiu, szkole i na plakatach.
6.terror
Zastraszanie społeczeństwa przez aresztowania, przemoc, więzienia i egzekucje. Dzięki terrorowi władza tłumiła sprzeciw i wymuszała posłuszeństwo.
7.kult jednostki
Przedstawianie przywódcy jako osoby wyjątkowej, nieomylnej i godnej bezgranicznego podziwu. W nazizmie dotyczył Hitlera, a w ZSRS szczególnie Stalina.
8.Adolf Hitler
Przywódca nazistowskich Niemiec. Po dojściu do władzy zlikwidował demokrację, stworzył państwo totalitarne i prowadził agresywną politykę, która doprowadziła do II wojny światowej.
9.Józef Stalin
Przywódca Związku Sowieckiego. Umocnił rządy totalitarne, stosował terror, przeprowadzał czystki i rozbudował system obozów pracy.
10.antysemityzm
Wrogość wobec Żydów. W nazizmie przybrała formę polityki państwowej: dyskryminacji, prześladowań i później zagłady.
11.rasizm
Pogląd, że ludzie dzielą się na „lepsze” i „gorsze” rasy. Naziści wykorzystywali rasizm do usprawiedliwiania prześladowań i podbojów.
12.partia komunistyczna
Jedyna legalna siła polityczna w ZSRS. Kontrolowała państwo, wojsko, gospodarkę i życie społeczne, nie dopuszczając innych partii.
13.kolektywizacja
Łączenie prywatnych gospodarstw chłopskich w wielkie gospodarstwa zbiorowe narzucone przez państwo w ZSRS. Często odbywało się to przemocą i powodowało cierpienie ludności.
14.industrializacja
Szybki rozwój przemysłu ciężkiego, fabryk i produkcji. W ZSRS była prowadzona przez państwo bardzo intensywnie, często kosztem warunków życia ludzi.
15.łagry
Sowieckie obozy pracy przymusowej, do których trafiali przeciwnicy władzy i inni więźniowie. Panowały tam bardzo ciężkie warunki.
16.III Rzesza
Nazwa państwa niemieckiego rządzonego przez nazistów pod wodzą Hitlera. Było to państwo totalitarne, przygotowujące się do wojny i ekspansji.
Notatka
Czym był totalitaryzm
Totalitaryzm to system rządów, w którym państwo stara się kontrolować prawie wszystkie dziedziny życia człowieka. Chodzi nie tylko o politykę, ale też o szkołę, media, kulturę, gospodarkę, a nawet sposób myślenia obywateli. W takim państwie nie ma miejsca na prawdziwą wolność słowa, niezależne organizacje ani legalną opozycję.
Władza w systemie totalitarnym jest skupiona w rękach jednego przywódcy albo jednej partii. Bardzo ważne są propaganda, terror i kult jednostki. Obywatele mają być posłuszni, a wszelki sprzeciw jest tłumiony.
Ważne
Totalitaryzm różni się od demokracji tym, że nie opiera się na wolnych wyborach, podziale władzy i prawach obywateli.
Niemiecki narodowy socjalizm
Nazizm rozwinął się w Niemczech pod rządami Adolfa Hitlera. Państwo nazistowskie, czyli III Rzesza, było dyktaturą. Hitler i jego partia przejęli pełnię władzy, ograniczyli prawa obywateli i zlikwidowali przeciwników politycznych.
Ideologia nazistowska opierała się na skrajnym nacjonalizmie, rasizmie i antysemityzmie. Naziści głosili fałszywy pogląd o wyższości jednych ludzi nad innymi. Szczególnie prześladowali Żydów. Ważną rolę odgrywał też militaryzm, czyli przygotowanie państwa do wojny i podbojów.
W Niemczech ogromne znaczenie miała propaganda. W szkołach, radiu, gazetach i na plakatach pokazywano Hitlera jako wielkiego przywódcę. Społeczeństwo miało wierzyć, że państwo i wódz zawsze mają rację.
System sowiecki w ZSRS
System sowiecki rozwinął się w ZSRS i był oparty na rządach jednej partii komunistycznej. Szczególnie silny stał się za czasów Józefa Stalina. Państwo kontrolowało życie polityczne, gospodarkę i społeczeństwo, a przeciwnicy władzy byli surowo karani.
Jednym z ważnych działań była kolektywizacja wsi. Chłopów zmuszano do oddawania ziemi i łączenia gospodarstw w wielkie gospodarstwa zbiorowe. Innym kierunkiem była szybka industrializacja, czyli rozwój przemysłu ciężkiego. Miało to wzmacniać państwo, ale często odbywało się kosztem zwykłych ludzi.
W ZSRS działał rozbudowany aparat przemocy. Stosowano aresztowania, przesłuchania, deportacje i obozy pracy, czyli łagry. Tak władza utrzymywała posłuszeństwo społeczeństwa.
Zapamiętaj
W systemie sowieckim szczególnie ważne były rządy jednej partii, terror państwowy i kult Stalina.
Wspólne cechy obu systemów
Nazizm i system sowiecki różniły się ideologią, ale miały wiele cech wspólnych. W obu przypadkach istniała dyktatura, silna pozycja przywódcy i brak prawdziwej opozycji. W obu państwach wykorzystywano propagandę do wpływania na ludzi i terror do zastraszania przeciwników.
W obu systemach państwo chciało wychować „nowego człowieka”, całkowicie posłusznego władzy. Kontrolowano informacje, ograniczano swobodę wypowiedzi, a organizacje młodzieżowe i szkoły miały kształtować obywateli zgodnie z oczekiwaniami rządzących.
Przykład
Jeśli ktoś krytykował władzę, mógł stracić pracę, trafić do więzienia albo zostać uznany za wroga państwa.
Najważniejsze różnice
Najważniejsza różnica dotyczyła podstaw ideologii. Nazizm opierał się na rasizmie, antysemityzmie i przekonaniu o wyższości narodu niemieckiego. System sowiecki odwoływał się do idei komunizmu i walki klas, a nie do podziału ludzi na „rasy”.
W nazizmie szczególnie widoczna była nienawiść wobec Żydów i innych grup uznanych przez władze za „gorsze”. W ZSRS głównym celem represji byli najczęściej przeciwnicy polityczni, osoby uznane za „wrogów ludu” i ludzie stawiający opór wobec działań państwa.
Trzeba jednak pamiętać, że oba systemy prowadziły do łamania praw człowieka i ogromnego cierpienia milionów ludzi.
Skutki totalitaryzmów
Rządy totalitarne przyniosły społeczeństwom strach, przemoc i brak wolności. Ludzie byli stale kontrolowani, a państwo decydowało o wielu sprawach codziennego życia. Ograniczano możliwość wyrażania własnych poglądów, zakazywano działalności opozycyjnej i karano za nieposłuszeństwo.
Totalitaryzmy doprowadziły też do wielkich tragedii w dziejach Europy. Nazizm stał się jedną z przyczyn wybuchu II wojny światowej, a oba systemy pozostawiły po sobie ofiary prześladowań, obozy, więzienia i zniszczenia.
Ważne
Na sprawdzianie warto umieć podać nie tylko definicję totalitaryzmu, ale też wskazać jego cechy: jedną partię, propagandę, terror, kult przywódcy i brak wolności.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu