Ekspansja kolonialna w XIX wieku
Historia
Zestaw wyjaśnia, czym była ekspansja kolonialna europejskich mocarstw w XIX wieku i dlaczego do niej doszło. Uczeń pozna najważniejsze państwa kolonialne, kierunki podbojów oraz skutki kolonializmu dla Europy i podbitych ludów.
1.kolonia
Terytorium podporządkowane obcemu państwu, które rządzi nim politycznie i wykorzystuje jego zasoby. Mieszkańcy kolonii zwykle nie mieli takich samych praw jak obywatele państwa kolonialnego.
2.metropolia
Państwo posiadające kolonie i sprawujące nad nimi władzę. To ono podejmuje decyzje polityczne i czerpie zyski z podporządkowanych obszarów.
3.kolonializm
Polityka zdobywania i utrzymywania kolonii przez silne państwa. Obejmowała podboje, narzucanie własnych rządów i wykorzystywanie surowców oraz pracy ludności miejscowej.
4.ekspansja kolonialna
Rozszerzanie panowania państw europejskich na nowe obszary, zwłaszcza w Afryce i Azji. W XIX wieku zjawisko to bardzo przyspieszyło.
5.mocarstwo kolonialne
Silne państwo posiadające rozległe kolonie poza Europą. W XIX wieku należały do nich między innymi Wielka Brytania i Francja.
6.imperializm
Dążenie państwa do zwiększania swojej potęgi przez podboje i rozszerzanie wpływów politycznych, gospodarczych lub wojskowych. W XIX wieku często łączył się z kolonializmem.
7.rewolucja przemysłowa
Okres szybkiego rozwoju przemysłu, techniki i transportu. Dzięki niej państwa europejskie potrzebowały więcej surowców i nowych rynków zbytu, co sprzyjało kolonializmowi.
8.surowce
Bogactwa naturalne potrzebne do produkcji, na przykład bawełna, kauczuk, złoto czy miedź. Kolonie były dla Europy ważnym źródłem takich materiałów.
9.rynek zbytu
Miejsce, gdzie można sprzedawać towary. Państwa uprzemysłowione szukały w koloniach odbiorców dla wyrobów swoich fabryk.
10.Afryka
Kontynent, który w XIX wieku stał się głównym obszarem rywalizacji mocarstw europejskich. Pod koniec stulecia niemal cała Afryka była podzielona między państwa kolonialne.
11.Azja
Drugi ważny obszar ekspansji kolonialnej. Europejskie mocarstwa walczyły tam o wpływy handlowe, polityczne i wojskowe, zwłaszcza w Indiach i Chinach.
12.Wielka Brytania
Największe mocarstwo kolonialne XIX wieku. Posiadała ogromne imperium, obejmujące między innymi Indie oraz liczne obszary w Afryce.
13.Francja
Jedno z głównych mocarstw kolonialnych XIX wieku. Rozszerzała swoje panowanie przede wszystkim w Afryce i części Azji.
14.Niemcy
Państwo, które po zjednoczeniu włączyło się do wyścigu kolonialnego. Zdobyło kolonie głównie w Afryce.
15.Belgia
Państwo europejskie, które zdobyło wielkie wpływy w środkowej Afryce, zwłaszcza w Kongu. Kolonialne rządy Belgów słynęły z bardzo brutalnego wyzysku ludności.
16.Indie
Najważniejsza kolonia Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Dawała surowce, rynek zbytu i wzmacniała pozycję Brytyjczyków w Azji.
17.wyścig o Afrykę
Rywalizacja państw europejskich o zajęcie jak największej części Afryki w XIX wieku. Prowadziła do szybkiego podziału kontynentu między mocarstwa.
18.misja cywilizacyjna
Hasło używane przez Europejczyków do usprawiedliwiania podbojów. Twierdzili, że niosą postęp i cywilizację, choć często chodziło głównie o zysk i władzę.
19.transport parowy
Statki i kolej napędzane parą, które ułatwiły szybkie przewożenie ludzi, żołnierzy i towarów. Dzięki temu łatwiej było zdobywać i kontrolować kolonie.
20.skutki dla Europy
Kolonie dostarczały Europie surowców, rynków zbytu i wzmacniały znaczenie polityczne mocarstw. Jednocześnie zwiększały rywalizację między państwami.
21.skutki dla kolonii
Kolonie traciły samodzielność, a ich mieszkańcy byli często wyzyskiwani. Zmieniano granice, gospodarkę i życie społeczne zgodnie z interesem metropolii.
Notatka
Na czym polegała ekspansja kolonialna
Ekspansja kolonialna to rozszerzanie panowania państw europejskich na inne części świata. W XIX wieku kilka silnych państw tworzyło lub powiększało swoje kolonie, czyli ziemie zależne od obcej władzy. Państwo, które rządziło kolonią, nazywamy metropolią.
Zjawisko to było częścią kolonializmu i imperializmu. Chodziło nie tylko o zajmowanie ziem, ale także o zdobywanie wpływów politycznych, gospodarczych i wojskowych. Mocarstwa chciały być bogatsze i silniejsze od swoich rywali.
W XIX wieku kolonializm bardzo przyspieszył. Europejczycy podporządkowywali sobie kolejne obszary, narzucali własne rządy i wykorzystywali zasoby podbitych terenów. Najważniejszymi obszarami tej ekspansji były Afryka i Azja.
Zapamiętaj
Kolonia to terytorium zależne, a metropolia to państwo, które nim rządzi.
Dlaczego mocarstwa zdobywały kolonie
Jedną z najważniejszych przyczyn była rewolucja przemysłowa. Rozwijające się fabryki potrzebowały coraz więcej surowców, takich jak bawełna, kauczuk czy metale. Europa szukała więc miejsc, skąd można je było tanio sprowadzać.
Drugim powodem były rynki zbytu. Państwa uprzemysłowione chciały sprzedawać swoje towary mieszkańcom kolonii. Dzięki temu mogły więcej produkować i więcej zarabiać.
Kolonie dawały też prestiż i wzmacniały pozycję państwa. Im większe imperium miało dane mocarstwo, tym silniejsze wydawało się na świecie. Państwa rywalizowały więc ze sobą o wpływy i o nowe obszary.
Ważną rolę odegrał także rozwój techniki. Statki parowe, kolej i nowoczesna broń ułatwiały podboje oraz kontrolowanie odległych terenów. Dlatego ekspansja kolonialna była w XIX wieku szybsza niż wcześniej.
Ważne
Europejczycy często mówili o „misji cywilizacyjnej”, ale w praktyce bardzo często chodziło głównie o zysk, władzę i przewagę nad innymi państwami.
Najważniejsze mocarstwa kolonialne
Największym mocarstwem kolonialnym była Wielka Brytania. Jej imperium obejmowało wiele obszarów na różnych kontynentach. Szczególnie ważne były Indie, które dawały Brytyjczykom surowce, rynek zbytu i silną pozycję w Azji.
Drugim bardzo ważnym państwem była Francja. Rozszerzała swoje wpływy zwłaszcza w Afryce i części Azji. Francja rywalizowała z Wielką Brytanią o znaczenie i nowe zdobycze kolonialne.
Do walki o kolonie włączyły się także Niemcy, zwłaszcza po zjednoczeniu. Zdobyły one posiadłości głównie w Afryce. Ważną rolę odegrała również Belgia, kojarzona przede wszystkim z Kongiem.
Im większe było imperium kolonialne, tym większe znaczenie miało państwo na arenie międzynarodowej. Dlatego kolonie stawały się symbolem potęgi mocarstwa.
Przykład
Indie były dla Wielkiej Brytanii tak ważne, że często uważa się je za najcenniejszą część brytyjskiego imperium.
Afryka i Azja jako tereny podbojów
W XIX wieku szczególnie gwałtownie przebiegał podział Afryki. Państwa europejskie śpieszyły się, by zająć jak największe obszary. Tę rywalizację nazywa się wyścigiem o Afrykę. Pod koniec stulecia niemal cały kontynent był już podzielony między mocarstwa.
Afryka przyciągała Europejczyków bogactwami naturalnymi oraz możliwością zwiększenia wpływów politycznych. Kolonie dawały dostęp do surowców, ziem uprawnych i ważnych szlaków komunikacyjnych.
Równie ważna była Azja. Mocarstwa walczyły tam o wpływy handlowe i polityczne. Szczególnie duże znaczenie miały Indie, ale także inne obszary, na których Europejczycy starali się uzyskać przewagę.
Kolonialna ekspansja nie oznaczała współpracy równych partnerów. Był to proces podporządkowywania słabszych krajów i ludów silniejszym państwom europejskim.
Skutki kolonializmu
Dla państw europejskich kolonializm oznaczał przede wszystkim zyski gospodarcze. Metropolie zdobywały surowce, nowe rynki sprzedaży i większe znaczenie polityczne. Kolonie wzmacniały ich pozycję w świecie.
Jednocześnie rosła rywalizacja między mocarstwami. Każde z nich chciało mieć jak największe wpływy, dlatego walka o kolonie prowadziła do napięć międzynarodowych.
Dla ludności podbitych terenów skutki były zwykle bardzo ciężkie. Mieszkańcy kolonii tracili niezależność, byli często wyzyskiwani, a ich praca i bogactwa służyły interesom metropolii. Europejczycy narzucali własne rządy, prawa i sposób organizacji życia.
Kolonializm zmieniał też granice oraz gospodarkę podbitych obszarów. Wiele decyzji podejmowano nie z myślą o mieszkańcach kolonii, lecz o potrzebach mocarstw europejskich.
W szkole podstawowej warto pamiętać, że ekspansja kolonialna była ważnym zjawiskiem XIX wieku, bo łączyła rozwój przemysłu, rywalizację państw i podporządkowanie innych narodów.
Quizy w tym zestawie
24 pytań w 3 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu