Zabór pruski i austriacki 1815–1848
Historia
Zestaw wyjaśnia sytuację ziem polskich pod zaborem pruskim i austriackim po kongresie wiedeńskim. Uczeń pozna położenie Polaków w Wielkim Księstwie Poznańskim, Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej oraz zrozumie wydarzenia prowadzące do Wiosny Ludów.
1.Kongres wiedeński
Spotkanie władców i dyplomatów po upadku Napoleona. Ustalono na nim nowy porządek w Europie i podzielono ziemie polskie między zaborców. Po 1815 roku część ziem polskich znalazła się m.in. pod zaborem pruskim i austriackim.
2.Wielkie Księstwo Poznańskie
Obszar utworzony po kongresie wiedeńskim w zaborze pruskim. Polacy mieli tam początkowo pewne prawa, ale z czasem władze pruskie coraz mocniej ograniczały polskość i prowadziły germanizację.
3.Galicja
Zabór austriacki na ziemiach polskich. Był to region słabiej rozwinięty gospodarczo, z dużą biedą na wsi. Władze austriackie kontrolowały życie polityczne, a społeczeństwo było podzielone stanowo.
4.Rzeczpospolita Krakowska
Małe państwo ze stolicą w Krakowie, utworzone po 1815 roku. Znajdowało się pod kontrolą Rosji, Prus i Austrii. Istniało do 1846 roku, gdy zostało wcielone do Austrii.
5.Germanizacja
Działania władz pruskich mające osłabić język i kulturę polską oraz upodobnić Polaków do Niemców. Obejmowały nacisk na używanie języka niemieckiego w urzędach i szkołach.
6.Uwłaszczenie chłopów
Nadanie chłopom prawa do użytkowanej ziemi i ograniczenie zależności od właściciela majątku. W zaborze pruskim przemiany te zaczęły się wcześniej niż w innych zaborach i prowadziły do zmian na wsi.
7.Praca organiczna
Działanie na rzecz wzmacniania narodu przez rozwój gospodarki, oświaty i kultury zamiast walki zbrojnej. Szczególnie ważna stała się później w zaborze pruskim, ale jej początki wiązały się już z wcześniejszą troską o rozwój społeczny.
8.Powstanie krakowskie
Zryw narodowy z 1846 roku, którego celem było wywołanie walki o niepodległość. Zakończył się klęską, a jego skutkiem było wcielenie Rzeczypospolitej Krakowskiej do Austrii.
9.Rabacja galicyjska
Wystąpienie chłopów w Galicji w 1846 roku skierowane przeciw szlachcie. Konflikt ten osłabił plany powstańcze. Pokazał też, jak duże były podziały społeczne na ziemiach polskich.
10.Wiosna Ludów
Fala rewolucji i wystąpień w Europie w 1848 roku. Na ziemiach polskich także pojawiły się nadzieje na zmiany polityczne, poprawę sytuacji narodowej i większe prawa dla społeczeństwa.
11.Powstanie wielkopolskie 1848
Wystąpienie Polaków w Wielkopolsce w czasie Wiosny Ludów. Polacy liczyli na większą autonomię i obronę swoich praw, ale Prusy ostatecznie stłumiły te dążenia.
12.Autonomia
Prawo do częściowego samodzielnego rządzenia się w ramach większego państwa. Polacy w zaborach często domagali się autonomii, czyli większego wpływu na własne sprawy.
Notatka
Sytuacja po kongresie wiedeńskim
Po upadku Napoleona odbył się kongres wiedeński, który ustalił nowy porządek w Europie. Dla ziem polskich oznaczało to dalszy brak niepodległości i utrwalenie podziału między zaborców. W omawianym temacie najważniejsze są dwa obszary: ziemie pod panowaniem Prus i ziemie pod panowaniem Austrii.
W zaborze pruskim ważną rolę odgrywało Wielkie Księstwo Poznańskie. W zaborze austriackim najważniejsza była Galicja. Osobne miejsce zajmowała też Rzeczpospolita Krakowska, czyli niewielkie państwo z Krakowem, pozostające pod kontrolą trzech zaborców.
Zapamiętaj
Po 1815 roku Polacy nie odzyskali państwa, ale żyli w różnych zaborach, gdzie warunki były inne.
Zabór pruski i Wielkie Księstwo Poznańskie
Na ziemiach pod panowaniem Prus utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. Początkowo Polacy liczyli, że zachowają część swoich praw, lecz z czasem władze pruskie coraz wyraźniej ograniczały polski język i kulturę. Tę politykę nazywamy germanizacją.
W praktyce oznaczało to wzmacnianie wpływów niemieckich w urzędach, szkołach i życiu publicznym. Polacy bronili swojej tożsamości narodowej przez dbanie o język, kulturę i własne instytucje społeczne. Na tych ziemiach wcześniej niż gdzie indziej zaczęły też zachodzić zmiany gospodarcze i społeczne, w tym przemiany na wsi związane z uwłaszczeniem chłopów.
Ważne
Germanizacja to nie to samo co rusyfikacja. Germanizacja była związana z Prusami i językiem niemieckim.
Zabór austriacki i życie w Galicji
Galicja należała do Austrii i była regionem słabo rozwiniętym gospodarczo. Wielu mieszkańców żyło w biedzie, szczególnie na wsi. Duże znaczenie miało rolnictwo, a podziały między szlachtą a chłopami były bardzo silne.
Władze austriackie sprawowały ścisłą kontrolę nad życiem politycznym. Mieszkańcy nie mieli własnego niepodległego państwa, a możliwości decydowania o swoich sprawach były ograniczone. W Galicji szczególnie wyraźnie widać było nierówności społeczne i trudne warunki życia, które wpływały na postawy ludzi.
Przykład
Chłop i właściciel majątku żyli często w zupełnie innych warunkach, co utrudniało wspólne działania narodowe.
Rzeczpospolita Krakowska
Rzeczpospolita Krakowska, nazywana też Wolnym Miastem Krakowem, została utworzona po 1815 roku. Było to niewielkie państwo z Krakowem jako centrum, ale nie było w pełni samodzielne. Nad jego losem czuwały trzy państwa zaborcze: Rosja, Prusy i Austria.
Kraków miał duże znaczenie symboliczne i polityczne. Dla wielu Polaków był miejscem związanym z dawną państwowością i nadziejami na odzyskanie wolności. Dlatego właśnie wydarzenia w Krakowie miały tak duże znaczenie dla całej sprawy polskiej.
Powstanie krakowskie i rabacja galicyjska
W 1846 roku wybuchło powstanie krakowskie. Jego celem było rozpoczęcie walki narodowej i zachęcenie innych ziem polskich do działania. Powstanie jednak szybko upadło.
W tym samym czasie w Galicji doszło do rabacji galicyjskiej, czyli wystąpienia chłopów przeciw szlachcie. Te wydarzenia pokazały, że społeczeństwo polskie było mocno podzielone. Zamiast wspólnej walki o wolność doszło do ostrego konfliktu społecznego, który osłabił działania niepodległościowe.
Skutkiem klęski powstania było zlikwidowanie Rzeczypospolitej Krakowskiej i wcielenie jej do Austrii. To był ważny znak, że zaborcy nie chcieli dopuścić do odrodzenia polskiej państwowości.
Wiosna Ludów i Wielkopolska w 1848 roku
W 1848 roku przez Europę przeszła fala rewolucji zwana Wiosną Ludów. W wielu krajach ludzie domagali się większych praw, konstytucji i zmian politycznych. Wydarzenia te poruszyły także Polaków.
Na ziemiach zaboru pruskiego doszło do powstania wielkopolskiego 1848 roku. Polacy liczyli na większą autonomię, obronę swoich praw narodowych i poprawę sytuacji politycznej. Ostatecznie Prusy nie zgodziły się na spełnienie tych oczekiwań i stłumiły polskie dążenia.
Choć nie przyniosło to zwycięstwa, wydarzenia 1848 roku pokazały, że sprawa polska nadal żyła. Polacy szukali różnych dróg działania: przez walkę, ale też przez rozwój społeczny, oświatę i gospodarkę.
Quizy w tym zestawie
20 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu