Królestwo Polskie 1815–1830

Po klęsce Napoleona państwa europejskie spotkały się na kongresie wiedeńskim. Jedną z jego decyzji było utworzenie w 1815 roku Królestwa Polskiego. Nie była to jednak w pełni niepodległa Polska. Nowe państwo zostało połączone z Rosją przez unię personalną.

Oznaczało to, że ten sam władca rządził dwoma państwami. Car Rosji był jednocześnie królem Polski. Pierwszym takim władcą został Aleksander I. Królestwo Polskie miało własne urzędy, sejm i wojsko, ale najważniejsze decyzje zależały od monarchy rosyjskiego.

Konstytucja Królestwa Polskiego została nadana przez Aleksandra I. Była dość nowoczesna jak na swoje czasy, ponieważ przewidywała sejm, własną armię i pewne swobody obywatelskie. Na papierze Królestwo miało więc więcej praw niż wiele innych krajów Europy.

W państwie działały różne urzędy. W imieniu monarchy rządził namiestnik, czyli jego przedstawiciel na miejscu. Pierwszym namiestnikiem był Józef Zajączek. Sejm miał uchwalać prawa, ale jego działalność była ograniczana. W praktyce władze rosyjskie coraz częściej nie przestrzegały zasad zapisanych w konstytucji.

Choć Królestwo miało własne instytucje, ogromny wpływ na jego życie polityczne miał car. To on decydował o najważniejszych sprawach, a polska samodzielność była ograniczona. Z czasem coraz wyraźniej widać było, że Rosja traktuje Królestwo przede wszystkim jako obszar zależny od siebie.

Ważną postacią był też wielki książę Konstanty, brat cara. Dowodził armią Królestwa Polskiego i zasłynął z bardzo surowego sposobu traktowania żołnierzy. Wielu Polaków odnosiło się do niego z niechęcią. Jego zachowanie stało się jednym z symboli rosyjskiej presji w Królestwie.

Po śmierci Aleksandra I władzę objął Mikołaj I. Jego rządy były jeszcze bardziej twarde, co zwiększało napięcie w społeczeństwie.

Mimo zależności od Rosji w Królestwie Polskim następował też pewien rozwój gospodarczy. Ważną rolę odegrał Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, który jako minister skarbu dbał o finanse państwa, handel i rozwój przemysłu.

W tym czasie rozbudowywano niektóre gałęzie gospodarki i porządkowano sprawy skarbowe. Dzięki temu państwo działało sprawniej niż w pierwszych latach po utworzeniu. Trzeba jednak pamiętać, że rozwój gospodarczy nie usuwał problemów politycznych.

W kolejnych latach coraz częściej ograniczano wolności zapisane w konstytucji. Pojawiła się cenzura, czyli kontrola prasy, książek i wypowiedzi. Ograniczano także swobodę działania sejmu. Coraz wyraźniej było widać, że rzeczywista władza nie należy do polskiego społeczeństwa.

Część Polaków próbowała działać legalnie, broniąc praw konstytucyjnych podczas obrad sejmu. Tę postawę nazywamy opozycją legalną. Inni tworzyli tajne organizacje, bo uważali, że oficjalne działania nie wystarczą. Takie organizacje skupiały młodzież, oficerów i patriotów.

Rosło przekonanie, że obietnice z 1815 roku nie są dotrzymywane. To właśnie narastające rozczarowanie i łamanie konstytucji stały się ważnym tłem wydarzeń, które doprowadziły do wybuchu powstania listopadowego.

Królestwo Polskie powstało w wyniku decyzji kongresu wiedeńskiego. Było związane z Rosją przez unię personalną, więc car rosyjski był zarazem królem Polski. Państwo miało konstytucję, sejm, administrację i wojsko, ale nie było w pełni samodzielne.

Najpierw rządził Aleksander I, później Mikołaj I. Duży wpływ miał też wielki książę Konstanty, dowódca armii. W życiu gospodarczym wyróżnił się Drucki-Lubecki. Z czasem władze rosyjskie coraz częściej łamały konstytucję, ograniczały wolność słowa i osłabiały rolę sejmu.

Najważniejsze jest zrozumienie tej sprzeczności: Królestwo Polskie miało własne instytucje i pewne prawa, ale w praktyce było coraz silniej podporządkowane Rosji. To właśnie tłumaczy, dlaczego przed 1830 rokiem rosło niezadowolenie społeczne.