Rzeczpospolita w czasach saskich
Historia
Zestaw wyjaśnia, czym były czasy saskie i dlaczego uważa się je za okres osłabienia Rzeczypospolitej. Poznasz rządy Augusta II i Augusta III, rolę magnaterii, liberum veto, skutki wojen oraz najważniejsze próby ratowania państwa.
1.czasy saskie
Okres w dziejach Rzeczypospolitej, gdy królami Polski byli władcy z dynastii Wettinów, rządzący także Saksonią. Obejmuje głównie panowanie Augusta II Mocnego i Augusta III.
2.unia personalna z Saksonią
Związek dwóch państw, które mają jednego władcę, ale pozostają odrębnymi krajami. Polska i Saksonia miały wspólnego króla, lecz własne prawa i urzędy.
3.August II Mocny
Król Polski i elektor Saksonii z dynastii Wettinów. Próbował wzmocnić swoją władzę, ale jego rządy przypadły na trudny czas wojen i sporów wewnętrznych.
4.August III
Syn Augusta II, drugi król z dynastii Wettinów na tronie polskim. Za jego panowania państwo było słabe, a sejmy często zrywano.
5.Wettinowie
Dynastia panująca w Saksonii, z której pochodzili August II Mocny i August III. W XVIII wieku przedstawiciele tej dynastii byli też królami Polski.
6.liberum veto
Prawo posła do zerwania sejmu i unieważnienia wszystkich jego uchwał. Miało chronić wolność szlachecką, ale w praktyce bardzo osłabiało państwo.
7.magnateria
Najbogatsza i najbardziej wpływowa warstwa szlachty. Magnaci mieli wielkie majątki, własne wojska i duży wpływ na politykę państwa.
8.anarchia
Stan chaosu i osłabienia władzy, gdy trudno skutecznie rządzić państwem. W czasach saskich wynikała między innymi ze sporów wewnętrznych i zrywania sejmów.
9.Sejm Niemy
Sejm z 1717 roku, podczas którego posłom nie pozwolono na długie przemówienia i spory. Miał zakończyć konflikt wewnętrzny i ograniczył część uprawnień króla.
10.wojna północna
Wielki konflikt z początku XVIII wieku, w który została wciągnięta także Rzeczpospolita. Walki i przemarsze wojsk zniszczyły kraj i pogłębiły jego kryzys.
11.szlachta
Stan społeczny mający w Rzeczypospolitej duże prawa polityczne. To szlachta wybierała króla i uczestniczyła w życiu publicznym.
12.wolna elekcja
Sposób wyboru króla przez szlachtę. W czasach saskich prowadził często do sporów i mieszania się obcych państw w sprawy Polski.
13.oświecenie
Epoka XVIII wieku, w której ceniono rozum, naukę i reformy. Pod koniec czasów saskich idee oświecenia zaczęły docierać także do Rzeczypospolitej.
14.reformy
Zmiany mające poprawić działanie państwa. W czasach saskich były potrzebne, bo Rzeczpospolita była coraz słabsza politycznie i gospodarczo.
Notatka
Czym były czasy saskie
Czasy saskie to okres w historii Rzeczypospolitej, kiedy na tronie polskim zasiadali władcy z dynastii Wettinów. Byli to August II Mocny oraz jego syn August III. Rządzili oni także Saksonią, dlatego mówi się o unii personalnej Polski z tym państwem.
Unia personalna nie oznaczała połączenia Polski i Saksonii w jedno państwo. Kraje te miały wspólnego władcę, ale zachowywały własne prawa, urzędy i zwyczaje. W praktyce taki związek nie przyniósł Rzeczypospolitej większego wzmocnienia.
Zapamiętaj
Czasy saskie to panowanie Augusta II Mocnego i Augusta III, czyli królów Polski z dynastii Wettinów.
Dlaczego państwo słabło
W XVIII wieku Rzeczpospolita była coraz słabsza. Jedną z głównych przyczyn było liberum veto, czyli prawo jednego posła do zerwania obrad sejmu i unieważnienia wszystkich uchwał. Przez to trudno było uchwalać podatki, reformy i decyzje potrzebne państwu.
Duży wpływ na politykę miała też magnateria. Najbogatsi możni dbali często bardziej o własne interesy niż o dobro całego kraju. Król miał ograniczoną władzę, a spory między magnatami i szlachtą prowadziły do anarchii, czyli chaosu w rządzeniu.
Ważne
Częsty błąd to myślenie, że słabość państwa wynikała tylko z jednego złego króla. Problem był szerszy: słaby sejm, liberum veto, wpływy magnatów i ingerencja obcych państw.
Rzeczpospolita a wojny i obce wpływy
Na początku XVIII wieku ziemie Rzeczypospolitej bardzo ucierpiały podczas wojny północnej. Przemarsze wojsk, grabieże i walki niszczyły miasta, wsie i gospodarkę. Kraj stawał się coraz bardziej zależny od silniejszych sąsiadów.
W czasach saskich ważne były też konflikty wewnętrzne. Władca próbował wzmacniać swoją pozycję, ale spotykał się z oporem części szlachty. Dobrym przykładem jest Sejm Niemy z 1717 roku, który miał zakończyć spory. Nazwano go „niemym”, ponieważ ograniczono na nim dyskusję, aby nie doprowadzić do kolejnego zerwania obrad.
Przykład
Jeśli sejm nie potrafił uchwalić pieniędzy na wojsko, państwu trudniej było się bronić przed zagrożeniem z zewnątrz.
Panowanie Augusta II i Augusta III
August II Mocny próbował zwiększyć znaczenie monarchy, ale jego plany utrudniały wojny i opór części szlachty. Okres jego panowania pokazał, jak trudno było rządzić państwem, w którym sejm można było łatwo zerwać, a magnaci mieli ogromne wpływy.
Za rządów Augusta III sytuacja nie poprawiła się. Wiele sejmów zrywano, a najważniejsze sprawy państwa pozostawały nierozwiązane. Król częściej przebywał w Saksonii niż w Polsce, co osłabiało jego bezpośredni wpływ na wydarzenia w Rzeczypospolitej.
Obaj królowie byli związani z Saksonią, ale nie zdołali przeprowadzić takich zmian, które wzmocniłyby państwo. Dlatego ich panowanie zwykle ocenia się jako czas kryzysu.
Społeczeństwo i życie polityczne
W Rzeczypospolitej najwięcej praw politycznych miała szlachta. To ona uczestniczyła w wolnej elekcji, czyli wyborze króla. Taki system miał chronić wolność szlachecką, lecz w XVIII wieku często prowadził do sporów i mieszania się obcych państw w sprawy Polski.
Mieszczanie i chłopi mieli znacznie mniejszy wpływ na rządy. Najpotężniejsi byli magnaci, posiadający wielkie majątki i prywatne oddziały wojskowe. Czasem byli silniejsi od urzędników królewskich w swoich regionach.
Życie polityczne było więc niespokojne. Zamiast sprawnego działania państwa często dochodziło do kłótni, zerwania sejmów i walki o wpływy.
Znaczenie czasów saskich
Czasy saskie uważa się za okres wyraźnego osłabienia Rzeczypospolitej. Państwo nie potrafiło sprawnie podejmować decyzji, jego wojsko było zbyt słabe, a sąsiedzi coraz chętniej ingerowali w polskie sprawy. Był to ważny sygnał, że potrzebne są pilne reformy.
Pod koniec tego okresu coraz silniej docierały do Polski idee oświecenia, które zachęcały do naprawy państwa, rozwoju nauki i porządku w rządzeniu. Późniejsze reformy XVIII wieku były odpowiedzią na problemy, które bardzo wyraźnie ujawniły się właśnie w czasach saskich.
Zrozumienie tej epoki pomaga wyjaśnić, dlaczego w drugiej połowie XVIII wieku Polacy zaczęli szukać sposobów ratowania państwa.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu