Historia, źródła i mierzenie czasu

Historia to nauka o przeszłości ludzi. Dzięki niej dowiadujemy się, jak żyli ludzie dawniej, jakie podejmowali decyzje, jakie były ważne wydarzenia i jak zmieniał się świat. Historia pomaga lepiej rozumieć teraźniejszość, bo wiele rzeczy, które znamy dziś, ma swoje początki w dawnych czasach.

Osoba badająca przeszłość to historyk. Taki badacz nie zgaduje, jak było kiedyś, tylko szuka śladów z dawnych lat i sprawdza ich wiarygodność. Korzysta z źródeł historycznych, porównuje je i na tej podstawie wyciąga wnioski.

W nauce historii ważne jest też odróżnianie faktów od opowieści, które zawierają elementy zmyślone. Nie każda ciekawa historia jest od razu pewną informacją o przeszłości.

Źródła historyczne to wszystkie ślady, z których możemy czegoś dowiedzieć się o przeszłości. Mogą być bardzo różne: od starych dokumentów po budowle, monety albo fotografie. Im więcej źródeł uda się zbadać, tym łatwiej lepiej poznać dawne wydarzenia.

Źródła dzielimy na pisane i niepisane. Do pisanych należą na przykład kroniki, listy, pamiętniki, gazety i urzędowe dokumenty. Do niepisanych zaliczamy budynki, obrazy, broń, ubrania, narzędzia, monety oraz codzienne przedmioty używane przez ludzi.

Ważnym rodzajem śladów przeszłości są zabytki. To cenne obiekty albo miejsca, które przypominają o dawnych czasach i dlatego trzeba je chronić. Zabytkiem może być kościół, zamek, pomnik, stary obraz albo dawna kamienica.

Historyk bada przeszłość głównie przez czytanie i porównywanie źródeł. Sprawdza, kto dane źródło stworzył, kiedy powstało i czy można mu zaufać. Czasem różne źródła pokazują to samo wydarzenie z innej strony, dlatego trzeba je dokładnie analizować.

Przeszłość bada także archeolog. Szuka on śladów dawnych ludzi w ziemi i wydobywa przedmioty, które mogą dużo powiedzieć o ich życiu. Mogą to być fragmenty naczyń, ozdoby, monety, broń albo pozostałości budowli.

Miejscem, gdzie przechowuje się i pokazuje wiele pamiątek z dawnych czasów, jest muzeum. W muzeum można zobaczyć zabytki i lepiej zrozumieć, jak wyglądało życie w różnych epokach. Cenne dokumenty i stare księgi przechowuje się także w archiwach i bibliotekach.

Aby uporządkować wydarzenia, historycy posługują się chronologią, czyli układaniem faktów według czasu. Pomaga w tym oś czasu, na której zaznacza się wydarzenia od wcześniejszych do późniejszych. Dzięki temu łatwiej zobaczyć, co wydarzyło się najpierw, a co później.

Podstawowe jednostki czasu w historii to rok, wiek i tysiąclecie. Wiek to 100 lat, a tysiąclecie to 1000 lat, czyli 10 wieków. Gdy mówimy o bardzo odległej przeszłości, taka większa skala jest wygodniejsza niż liczenie pojedynczych lat.

W historii używa się też podziału na naszą erę i przed naszą erą. Lata naszej ery liczymy od początku przyjętej rachuby czasu. Lata przed naszą erą to daty wcześniejsze. Na osi czasu daty p.n.e. znajdują się przed początkiem naszej ery.

Przy nauce historii trzeba umieć określać wiek danej daty i ustawiać wydarzenia w kolejności. Jeśli data należy do lat 1-100, to jest to I wiek. Lata 101-200 to II wiek. Tak samo dalej: 1701-1800 to XVIII wiek, a 1901-2000 to XX wiek.

Historycy dzielą też dzieje na duże okresy, czyli epoki historyczne. W szkole podstawowej poznaje się przede wszystkim takie epoki jak starożytność, średniowiecze, nowożytność i czasy najnowsze. Taki podział pomaga lepiej uporządkować wiedzę o przeszłości.

Podczas nauki warto ćwiczyć kilka prostych umiejętności:

• rozpoznawanie, czy źródło jest pisane czy niepisane,
• odróżnianie faktu od legendy,
• wskazywanie wieku podanej daty,
• ustawianie wydarzeń na osi czasu,
• łączenie zabytków i pamiątek z odpowiednią epoką.

Gdy dobrze rozumiesz źródła historyczne i mierzenie czasu, łatwiej uczysz się dalszej historii, bo potrafisz uporządkować wydarzenia i sprawdzić, skąd o nich wiemy.