Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego
Historia
Zestaw porządkuje najważniejsze przyczyny rozpadu cesarstwa zachodniorzymskiego oraz jego skutki dla Europy. Uczeń przećwiczy kryzys wewnętrzny państwa, najazdy ludów barbarzyńskich, rolę 476 roku i znaczenie tego wydarzenia dla początku średniowiecza.
1.Cesarstwo zachodniorzymskie
Zachodnia część Imperium Rzymskiego ze stolicami m.in. w Rawennie i wcześniej w Rzymie. Obejmowała Italię, Galię, Hiszpanię, Brytanię i część Afryki Północnej, ale z czasem traciła kontrolę nad prowincjami.
2.476 rok
Tradycyjna data upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. W tym roku germański wódz Odoaker usunął z tronu ostatniego cesarza zachodniorzymskiego, Romulusa Augustulusa.
3.Wędrówka ludów
Długotrwały proces przemieszczania się ludów, zwłaszcza germańskich, na teren Imperium Rzymskiego. Osłabiał granice państwa i prowadził do tworzenia barbarzyńskich królestw na ziemiach rzymskich.
4.Ludy barbarzyńskie
Określenie używane przez Rzymian wobec ludów spoza ich kręgu cywilizacyjnego, m.in. Germanów i Hunów. Nie oznaczało zawsze „dzikości”, lecz obcość kulturową wobec świata rzymskiego.
5.Hunowie
Lud pochodzenia azjatyckiego, którego najazdy przyspieszyły wędrówkę ludów. Ich presja popchnęła wiele plemion germańskich w granice Imperium Rzymskiego.
6.Romulus Augustulus
Ostatni cesarz zachodniorzymski. Został obalony w 476 roku przez Odoakra, co uznaje się za symboliczny koniec cesarstwa zachodniorzymskiego.
7.Odoaker
Germański wódz, który w 476 roku usunął Romulusa Augustulusa z tronu. Nie ogłosił się cesarzem rzymskim, lecz przejął władzę w Italii.
8.Kryzys wewnętrzny imperium
Zespół problemów osłabiających państwo: walki o władzę, trudności finansowe, wysokie podatki, spadek znaczenia miast, problemy armii i administracji oraz uzależnienie od wodzów barbarzyńskich.
9.Podział cesarstwa
Rozdzielenie Imperium Rzymskiego na część wschodnią i zachodnią. Część wschodnia okazała się trwalsza, a zachodnia była bardziej narażona na najazdy i kryzysy polityczne.
10.Początek średniowiecza
W szkolnej periodyzacji dziejów upadek cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku uznaje się za symboliczną granicę między starożytnością a średniowieczem w Europie Zachodniej.
Notatka
Czym był upadek cesarstwa zachodniorzymskiego
Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego to jedno z najważniejszych wydarzeń kończących epokę starożytności w Europie Zachodniej. Tradycyjnie za jego symboliczną datę uznaje się 476 rok, kiedy germański wódz Odoaker pozbawił władzy ostatniego cesarza zachodniorzymskiego, Romulusa Augustulusa. Nie oznacza to jednak, że państwo rozpadło się nagle w jednym momencie. Był to długi proces osłabiania struktur politycznych, wojskowych i gospodarczych.
W szkolnej periodyzacji dziejów wydarzenie to traktuje się jako umowną granicę między starożytnością a średniowieczem. Warto pamiętać, że część wschodnia Imperium Rzymskiego nie upadła wtedy i istniała nadal jako cesarstwo bizantyńskie.
Ważne
Rok 476 ma znaczenie przede wszystkim symboliczne — rzeczywisty rozpad cesarstwa zachodniorzymskiego był procesem rozciągniętym w czasie.
Przyczyny wewnętrzne
Jedną z głównych przyczyn upadku były narastające problemy wewnętrzne państwa. Cesarstwo zachodniorzymskie przeżywało kryzys polityczny: częste zmiany władców, walki o tron i spory między dowódcami osłabiały autorytet cesarza. Władza centralna coraz słabiej kontrolowała prowincje i wojsko.
Istotne znaczenie miał również kryzys gospodarczy. Państwo miało trudności z utrzymaniem rozbudowanej armii i administracji. Wysokie podatki obciążały ludność, malały dochody skarbu, a część miast i prowincji podupadała. Osłabienie handlu oraz problemy z obroną granic pogłębiały niestabilność.
Kolejnym problemem była sytuacja armii. Rzym coraz częściej opierał się na żołnierzach i wodzach pochodzenia barbarzyńskiego. To zwiększało zależność państwa od sił, które nie zawsze były trwale związane z interesem imperium. Gdy słabła lojalność wobec cesarza, rosło zagrożenie rozpadem państwa.
- walki o władzę osłabiały państwo od środka
- trudności finansowe utrudniały utrzymanie armii
- spadek znaczenia miast i handlu pogarszał kondycję Zachodu
- armia stawała się coraz mniej jednolita i mniej podporządkowana centrum
Przyczyny zewnętrzne
Na osłabione od środka cesarstwo naciskały czynniki zewnętrzne. Najważniejszym z nich była wędrówka ludów, czyli przemieszczanie się plemion, głównie germańskich, na obszary należące do Rzymu. Nie był to jednorazowy najazd, lecz długotrwały proces, który podważał bezpieczeństwo granic.
Ważną rolę odegrali Hunowie, których ekspansja przesuwała inne ludy ku granicom imperium. Pod wpływem tego nacisku Germanie coraz częściej przekraczali rzymskie granice, osiedlali się na jego terenach lub występowali przeciw władzy cesarskiej. Rzym nie był już w stanie skutecznie bronić wszystkich prowincji.
W rezultacie cesarstwo traciło kolejne obszary, a na jego ziemiach zaczęły tworzyć się nowe organizmy polityczne. Należy też pamiętać, że zachodnia część imperium była słabsza od wschodniej pod względem gospodarczym i militarnym, dlatego gorzej radziła sobie z zagrożeniami.
Zapamiętaj
Do upadku Zachodu doprowadziło współdziałanie dwóch grup czynników: kryzysu wewnętrznego i nacisku ludów barbarzyńskich.
476 rok i jego znaczenie
W 476 roku Odoaker usunął z tronu Romulusa Augustulusa. To wydarzenie przyjmuje się jako symboliczny koniec zachodniej części imperium. Ważne jest jednak to, że Odoaker nie odbudował władzy cesarskiej na Zachodzie, lecz przejął rządy w Italii jako germański wódz. Oznaczało to, że dawna rzymska struktura polityczna przestała istnieć w swojej wcześniejszej formie.
Znaczenie tego wydarzenia jest przede wszystkim historyczne i porządkujące. Ułatwia ono wyznaczenie granicy między dwiema epokami, ale nie powinno przesłaniać faktu, że wiele elementów rzymskiego dziedzictwa przetrwało dalej. Dotyczy to prawa, języka łacińskiego, organizacji Kościoła i części tradycji administracyjnych.
Przykład
Gdy w zadaniu maturalnym pojawia się pytanie o datę końca starożytności w Europie Zachodniej, najczęściej oczekiwaną odpowiedzią jest 476 rok.
Skutki upadku cesarstwa zachodniorzymskiego
Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego przyniósł ważne skutki polityczne, społeczne i gospodarcze. Na terenach dawnego imperium zaczęły powstawać królestwa barbarzyńskie, co oznaczało rozdrobnienie polityczne Europy Zachodniej. Zanikła jednolita władza cesarska, która wcześniej łączyła ogromne obszary.
W sferze gospodarczej osłabły miasta, handel i dalekosiężna wymiana. Bezpieczeństwo dróg i granic pogorszyło się, dlatego życie społeczne i gospodarcze stawało się bardziej lokalne. To sprzyjało przemianom, które w kolejnych wiekach doprowadziły do ukształtowania średniowiecznej Europy.
Mimo rozpadu państwa nie zniknęło całe dziedzictwo Rzymu. Przetrwały elementy prawa rzymskiego, chrześcijaństwo oraz łacina jako ważny język kultury i Kościoła. Dlatego upadek Zachodu nie był całkowitym zerwaniem z przeszłością, lecz przejściem do nowej epoki.
- koniec jedności politycznej Zachodu
- powstawanie państw barbarzyńskich
- osłabienie życia miejskiego i handlu
- początek średniowiecznych przemian w Europie
Quizy w tym zestawie
17 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu