Wojna obronna Polski 1939

Wojna obronna Polski była skutkiem narastającej agresji III Rzeszy oraz słabości reakcji państw zachodnich. Ważnym tłem była polityka appeasementu, czyli ustępstw wobec Hitlera, prowadzona głównie przez Wielką Brytanię i Francję. Miała ona zachować pokój, lecz w praktyce zachęciła Niemcy do dalszych żądań i działań zbrojnych.

Przełomowe znaczenie miał pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku. Formalnie był to układ o nieagresji między III Rzeszą a ZSRS, ale jego tajny protokół przewidywał podział stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej. Oznaczało to zgodę obu totalitarnych państw na zniszczenie państwa polskiego.

Polska miała sojusze z państwami zachodnimi, jednak ich realna wartość militarna okazała się ograniczona. Choć Londyn i Paryż wypowiedziały Niemcom wojnę po ataku na Polskę, nie przeprowadziły działań, które mogłyby odciążyć polski front.

1 września 1939 roku Niemcy napadły na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową. Agresja miała charakter nowoczesny i opierała się na taktyce wojny błyskawicznej. Niemcy łączyli uderzenia lotnictwa, wojsk pancernych i jednostek zmotoryzowanych, dążąc do szybkiego przełamania obrony i okrążenia sił przeciwnika.

Jednym z pierwszych symboli oporu stała się obrona Westerplatte. Walki od początku toczyły się na wielu odcinkach frontu, a polskie wojska musiały odpierać silniejsze i lepiej skoordynowane natarcie. Niemcy miały przewagę techniczną, organizacyjną i operacyjną.

Polski opór nie załamał się od razu. Wojsko Polskie stawiało opór zarówno w obronie granic, jak i w czasie odwrotu na kolejne linie obronne. Kampania miała jednak od początku bardzo trudne warunki, ponieważ przeciwnik wykorzystywał szybkość działań i przewagę w powietrzu.

We wrześniu 1939 roku polskie dowództwo próbowało organizować obronę mimo szybko zmieniającej się sytuacji. Jednym z najważniejszych epizodów kampanii była bitwa nad Bzurą — największe polskie przeciwuderzenie przeciw wojskom niemieckim. Pokazała ona, że armia polska była zdolna do aktywnej walki, ale nie zdołała odwrócić losów kampanii.

Ważnym punktem oporu była także Warszawa, która przez pewien czas broniła się mimo nalotów i ostrzału. Broniły się również inne ośrodki, a część sił wycofywała się na południowy wschód z myślą o utrzymaniu tzw. przedmościa rumuńskiego. Plan ten zakładał dłuższą obronę i utrzymanie kontaktu z sojusznikami przez terytorium Rumunii.

Mimo odwagi żołnierzy i społeczeństwa sytuacja militarna stale się pogarszała. Niemcy przełamywały kolejne linie obrony, a szybkie działania wojsk pancernych i lotnictwa utrudniały uporządkowany odwrót oraz koncentrację polskich sił.

17 września 1939 roku od wschodu wkroczyła Armia Czerwona. ZSRS złamał w ten sposób istniejące wcześniej zobowiązania wobec Polski i zrealizował ustalenia zawarte z Niemcami w tajnym protokole do paktu Ribbentrop-Mołotow. Dla państwa polskiego oznaczało to konieczność walki z drugim agresorem.

Wkroczenie wojsk sowieckich miało znaczenie decydujące. Polska znalazła się między III Rzeszą a ZSRS, co praktycznie przekreśliło możliwość dalszej skutecznej obrony na większą skalę. Szczególnie ważne było to dla planu obrony w rejonie przedmościa rumuńskiego, który po ataku od wschodu stracił sens strategiczny.

Agresja sowiecka obaliła też propagandowy obraz ZSRS jako państwa neutralnego wobec konfliktu. W rzeczywistości Związek Sowiecki stał się współagresorem i współuczestnikiem rozbioru Polski.

Klęska Polski nie wynikała z jednego powodu, lecz z nakładania się kilku czynników. Najważniejsza była przewaga militarna Niemiec: nowoczesna taktyka, silne lotnictwo, broń pancerna i lepsza koordynacja działań. Polska armia walczyła ofiarnie, ale miała słabsze możliwości techniczne i trudniejsze położenie strategiczne.

Drugim kluczowym czynnikiem była agresja ZSRS. Walka na dwa fronty uniemożliwiła dłuższe utrzymywanie zorganizowanej obrony. Trzecim elementem okazał się brak skutecznej pomocy militarnej ze strony aliantów zachodnich. Sama deklaracja wojny Niemcom przez Francję i Wielką Brytanię nie przełożyła się na realne odciążenie Polski.

Do porażki przyczyniło się także położenie geopolityczne państwa oraz szybkie tempo niemieckiego natarcia. Nie oznacza to jednak, że kampania była pozbawiona znaczenia. Opór Polski pokazał wolę walki i obnażył agresywny charakter polityki hitlerowskiej oraz sowieckiej.

W wyniku klęski militarnej terytorium II Rzeczypospolitej zostało podzielone między III Rzeszę a ZSRS. Państwo polskie utraciło możliwość jawnego działania na własnym obszarze, ale nie przestało istnieć w sensie prawnym i politycznym.

Władze polskie opuściły kraj i utworzyły rząd RP na uchodźstwie, który kontynuował działalność za granicą. Było to bardzo ważne dla zachowania ciągłości państwowej oraz dalszego udziału Polaków w wojnie po stronie aliantów. Kampania wrześniowa stała się też początkiem okupacji ziem polskich przez dwóch totalitarnych agresorów.

Znaczenie wojny obronnej Polski wykracza poza sam wrzesień 1939 roku. Była ona początkiem długiej walki Polski w czasie II wojny światowej, zarówno na emigracji, jak i później w kraju w konspiracji. Mimo militarnej porażki kampania wrześniowa pozostaje symbolem oporu wobec agresji i obrony niepodległości.