Droga do II wojny światowej
Historia
Zestaw wyjaśnia, na czym polegała polityka appeasementu wobec III Rzeszy oraz jakie znaczenie miał pakt Ribbentrop-Mołotow dla wybuchu II wojny światowej. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, wydarzenia, skutki decyzji mocarstw i przykłady typowych zależności przyczynowo-skutkowych.
1.appeasement
Polityka ustępstw wobec agresywnego państwa, prowadzona głównie przez Wielką Brytanię i Francję w latach 30. XX w. wobec III Rzeszy. Miała zachować pokój, ale w praktyce ośmielała Hitlera do kolejnych żądań i działań.
2.III Rzesza
Państwo niemieckie rządzone przez Adolfa Hitlera i nazistów od 1933 r. Prowadziło politykę ekspansji terytorialnej, łamało postanowienia traktatu wersalskiego i dążyło do zmiany układu sił w Europie.
3.remilitaryzacja Nadrenii
Wkroczenie wojsk niemieckich do zdemilitaryzowanej Nadrenii w 1936 r., sprzeczne z traktatem wersalskim i ustaleniami lokarneńskimi. Brak zdecydowanej reakcji mocarstw zachodnich zachęcił Hitlera do dalszej ekspansji.
4.Anschluss Austrii
Przyłączenie Austrii do III Rzeszy w 1938 r. Było to naruszenie powojennego ładu europejskiego i kolejny sukces Hitlera osiągnięty bez skutecznej reakcji mocarstw zachodnich.
5.konferencja monachijska
Spotkanie przywódców Niemiec, Włoch, Wielkiej Brytanii i Francji we wrześniu 1938 r. Zdecydowano tam o przekazaniu Niemcom Sudetów bez udziału Czechosłowacji, co stało się symbolem polityki appeasementu.
6.Sudety
Przygraniczny obszar Czechosłowacji zamieszkany m.in. przez ludność niemieckojęzyczną. Hitler wykorzystał kwestię Sudetów jako pretekst do wysunięcia żądań wobec Czechosłowacji.
7.pakt Ribbentrop-Mołotow
Niemiecko-sowiecki układ o nieagresji zawarty 23 sierpnia 1939 r. między III Rzeszą a ZSRS. Oznaczał czasową współpracę obu państw i usuwał dla Hitlera groźbę wojny na dwa fronty.
8.tajny protokół
Niejawna część paktu Ribbentrop-Mołotow, w której Niemcy i ZSRS podzieliły Europę Środkowo-Wschodnią na strefy wpływów. Dotyczył m.in. Polski, państw bałtyckich i innych obszarów regionu.
9.strefy wpływów
Obszary, na których dane państwo chce narzucić swoją dominację polityczną, militarną lub gospodarczą. W tajnym protokole Niemcy i ZSRS ustaliły podział takich stref w Europie Wschodniej.
10.gwarancje brytyjsko-francuskie dla Polski
Zobowiązania Wielkiej Brytanii i Francji z 1939 r. do udzielenia pomocy Polsce w razie niemieckiej agresji. Były skutkiem odejścia od polityki ustępstw po zajęciu przez Hitlera reszty Czechosłowacji.
11.agresja na Polskę 1 września 1939
Atak III Rzeszy na Polskę, uznawany za początek II wojny światowej. Był możliwy m.in. dlatego, że Hitler zabezpieczył się wcześniej paktem z ZSRS.
12.agresja ZSRS 17 września 1939
Atak Związku Sowieckiego na Polskę od wschodu, zgodny z ustaleniami niemiecko-sowieckimi. Przesądził o katastrofalnym położeniu Polski walczącej już z III Rzeszą.
Notatka
Na czym polegała droga do wojny
W latach 30. XX w. Europa stopniowo zmierzała ku nowemu konfliktowi zbrojnemu. Kluczową rolę odegrała polityka III Rzeszy, która dążyła do rewizji ładu wersalskiego i rozszerzenia swoich wpływów. Jednocześnie państwa zachodnie przez długi czas unikały zdecydowanej konfrontacji z Hitlerem. Tę postawę określa się mianem appeasementu.
Celem polityki ustępstw było zachowanie pokoju i uniknięcie powtórki tragedii I wojny światowej. Wielka Brytania i Francja liczyły, że ograniczone ustępstwa wobec Niemiec zaspokoją żądania Hitlera. W praktyce stało się odwrotnie: każdy sukces dyplomatyczny i terytorialny wzmacniał pozycję nazistowskich Niemiec i przekonanie Hitlera, że przeciwnicy nie zdecydują się na zdecydowaną reakcję.
Ważne
W ocenie historycznej appeasement nie oznaczał poparcia dla Hitlera, lecz błędną próbę utrzymania pokoju za cenę ustępstw wobec agresora.
Najważniejsze etapy polityki appeasementu
Jednym z pierwszych ważnych sygnałów była remilitaryzacja Nadrenii w 1936 r. Niemcy naruszyły postanowienia traktatu wersalskiego, ale brak stanowczej odpowiedzi Zachodu pokazał Hitlerowi, że ryzyko jest niewielkie. Kolejnym krokiem był Anschluss Austrii w 1938 r., czyli jej przyłączenie do Niemiec.
Następnie Hitler wysunął żądania wobec Czechosłowacji, domagając się przekazania Sudetów. We wrześniu 1938 r. odbyła się konferencja monachijska, w której uczestniczyli przywódcy Niemiec, Włoch, Wielkiej Brytanii i Francji. Bez udziału Czechosłowacji zgodzono się na oddanie Sudetów Niemcom. Monachium stało się symbolem ustępowania agresorowi kosztem słabszego państwa.
W marcu 1939 r. Hitler zajął resztę Czechosłowacji. To wydarzenie pokazało, że nie chodziło jedynie o zjednoczenie ludności niemieckiej, lecz o dalszą ekspansję. Wtedy polityka Zachodu zaczęła się zmieniać i pojawiły się gwarancje dla Polski.
Dlaczego mocarstwa zachodnie ustępowały Hitlerowi
Przyczyn appeasementu było kilka. Społeczeństwa Wielkiej Brytanii i Francji nadal pamiętały ogromne straty I wojny światowej, dlatego silne były nastroje pacyfistyczne. Uważano też, że część niemieckich postulatów dotyczy rewizji zbyt surowego, zdaniem wielu, traktatu wersalskiego.
Istotna była również słabość mechanizmów bezpieczeństwa zbiorowego. Liga Narodów nie potrafiła skutecznie powstrzymywać agresji. Zachodni politycy obawiali się także komunizmu i liczyli, że Niemcy mogą stać się barierą przeciwko ZSRS. Wszystko to prowadziło do odkładania zdecydowanych działań.
Zapamiętaj
Najważniejszy błąd appeasementu polegał na tym, że ustępstwa nie zatrzymały agresora, lecz utwierdziły go w przekonaniu, że może żądać więcej.
Pakt Ribbentrop-Mołotow i jego treść
23 sierpnia 1939 r. III Rzesza i Związek Sowiecki zawarły pakt Ribbentrop-Mołotow, formalnie będący układem o nieagresji. Dla opinii publicznej był to szok, ponieważ nazizm i komunizm przedstawiały się jako wrogie ideologie. Jednak z punktu widzenia obu państw porozumienie było korzystne politycznie.
Najgroźniejszą częścią układu był tajny protokół. Przewidywał on podział Europy Środkowo-Wschodniej na strefy wpływów. Oznaczało to, że Niemcy i ZSRS uzgodniły między sobą, jak będą postępować wobec państw tego regionu, w tym wobec Polski.
Dla Hitlera pakt był zabezpieczeniem przed wojną na dwa fronty. Dla Stalina stanowił sposób na zyskanie czasu i rozszerzenie wpływów terytorialnych. W praktyce oba państwa stworzyły warunki do zniszczenia ładu europejskiego.
Znaczenie paktu dla Polski i wybuchu wojny
Po podpisaniu porozumienia z ZSRS Hitler mógł łatwiej podjąć decyzję o ataku na Polskę. 1 września 1939 r. Niemcy napadły na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową. Zachodnie gwarancje dla Polski nie zdołały zapobiec agresji.
Kluczowe znaczenie miał również fakt, że Polska znalazła się między dwoma wrogimi państwami. 17 września 1939 r. od wschodu wkroczyła Armia Czerwona. Była to realizacja ustaleń wynikających z tajnego protokołu do paktu. Polska musiała więc walczyć jednocześnie przeciw dwóm agresorom.
Przykład
Schemat przyczynowo-skutkowy jest tu bardzo ważny: ustępstwa w Monachium ośmieliły Hitlera, zajęcie Czechosłowacji podważyło wiarę w pokój, a pakt z ZSRS umożliwił atak na Polskę bez obawy o natychmiastowy konflikt na wschodzie.
Jak ująć temat na sprawdzianie lub maturze
W odpowiedzi warto pokazać zależności przyczynowo-skutkowe, a nie tylko wymieniać fakty. Trzeba umieć wyjaśnić, że appeasement miał zapobiec wojnie, lecz w rzeczywistości osłabił bezpieczeństwo Europy. Należy też wskazać, że pakt Ribbentrop-Mołotow nie był zwykłym układem dyplomatycznym, lecz krokiem przygotowującym agresję i podział wpływów.
Dobrze jest odróżniać dwa poziomy analizy:
- politykę Zachodu wobec Niemiec, czyli ustępstwa i ich skutki,
- współpracę niemiecko-sowiecką w sierpniu 1939 r., która bezpośrednio poprzedziła atak na Polskę,
- znaczenie tych wydarzeń dla załamania pokoju w Europie.
Typowy wniosek brzmi następująco: połączenie bierności mocarstw zachodnich i porozumienia dwóch totalitarnych państw stworzyło warunki do wybuchu wojny. To właśnie dlatego temat appeasementu i paktu Ribbentrop-Mołotow jest kluczowy dla zrozumienia początku konfliktu.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu