Kongres wiedeński i ziemie polskie po 1815 roku
Historia
Zestaw wyjaśnia cele i postanowienia kongresu wiedeńskiego oraz zasady nowego ładu europejskiego po upadku Napoleona. Uczysz się też, jak w 1815 roku podzielono ziemie polskie i jakie były skutki tego podziału dla Polaków.
1.Kongres wiedeński
Międzynarodowy zjazd przedstawicieli państw europejskich obradujący w latach 1814–1815 po upadku Napoleona. Jego celem było uporządkowanie sytuacji w Europie, ustalenie nowych granic i stworzenie systemu, który miał zapobiec kolejnym wielkim wojnom.
2.Nowy ład europejski
System polityczny ustanowiony po kongresie wiedeńskim, oparty na zachowaniu równowagi sił między mocarstwami oraz na przywracaniu dawnego porządku monarchicznego. Miał zapewnić stabilność i ograniczyć skutki rewolucji oraz wojen napoleońskich.
3.Równowaga sił
Zasada polityki europejskiej polegająca na takim układzie terytorialnym i politycznym, by żadne państwo nie uzyskało wyraźnej przewagi nad innymi. Miała chronić Europę przed dominacją jednego mocarstwa, jak wcześniej Francji Napoleona.
4.Legitymizm
Zasada uznająca prawa legalnych dynastii do tronu i opowiadająca się za przywracaniem monarchów obalonych przez rewolucje lub Napoleona. Była jednym z filarów porządku ustalonego w Wiedniu.
5.Królestwo Polskie
Państwo utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego z większości ziem dawnego Księstwa Warszawskiego. Było połączone unią personalną z Rosją, a jego królem był car rosyjski. Otrzymało konstytucję i pewną autonomię, stopniowo ograniczaną przez władze rosyjskie.
6.Unia personalna
Związek dwóch państw mających wspólnego władcę, ale zachowujących odrębność prawną lub instytucjonalną. Po 1815 roku Królestwo Polskie pozostawało w unii personalnej z Rosją, bo jego królem był car.
7.Wielkie Księstwo Poznańskie
Obszar utworzony po kongresie wiedeńskim z części ziem dawnego Księstwa Warszawskiego, przyznany Prusom. Miało pewne oznaki odrębności, lecz pozostawało pod panowaniem pruskim i podlegało stopniowej germanizacji.
8.Rzeczpospolita Krakowska
Niewielkie, formalnie wolne miasto-państwo utworzone po kongresie wiedeńskim wokół Krakowa. Pozostawało pod kontrolą trzech zaborców: Rosji, Prus i Austrii. Istniało do 1846 roku.
9.Galicja
Ziemie polskie pozostające po kongresie wiedeńskim pod panowaniem Austrii. Austria utrzymała ten zabór, zdobyty jeszcze w czasie rozbiorów, a więc nie doszło do odtworzenia niepodległego państwa polskiego.
10.Księstwo Warszawskie
Państwo polskie utworzone przez Napoleona w 1807 roku. Po jego upadku ziemie księstwa zostały podzielone decyzją kongresu wiedeńskiego między Rosję, Prusy i częściowo pozostawione jako odrębne twory polityczne.
11.Aleksander I
Car Rosji, który odegrał bardzo ważną rolę na kongresie wiedeńskim. Dzięki jego pozycji Rosja uzyskała decydujący wpływ na utworzone w 1815 roku Królestwo Polskie.
12.Restauracja
Przywracanie dawnego porządku politycznego i monarchii obalonych w czasie rewolucji i wojen napoleońskich. W praktyce oznaczało to próbę cofnięcia części zmian przyniesionych przez epokę rewolucji francuskiej.
Notatka
Europa po upadku Napoleona
Po klęsce Napoleona państwa europejskie stanęły przed problemem odbudowy porządku politycznego. Lata wojen i rewolucyjnych przemian doprowadziły do dużych zmian granic oraz osłabienia dawnych monarchii. Dlatego w latach 1814–1815 zwołano kongres wiedeński, którego celem było stworzenie nowego systemu stosunków międzynarodowych.
W obradach najważniejszą rolę odgrywały największe mocarstwa, zwłaszcza Rosja, Austria, Prusy i Wielka Brytania. Ich przedstawiciele chcieli tak ułożyć mapę kontynentu, by zapewnić Europie stabilność i nie dopuścić do ponownej dominacji jednego państwa, tak jak wcześniej dominowała napoleońska Francja.
Ważne
Kongres wiedeński nie miał na celu odbudowy niepodległej Polski, lecz uporządkowanie Europy zgodnie z interesami mocarstw.
Zasady nowego ładu europejskiego
Porządek ustalony w Wiedniu opierał się na kilku podstawowych zasadach. Jedną z nich była równowaga sił, czyli taki układ polityczny, w którym żadne państwo nie zdobywa przewagi nad pozostałymi. Miało to zapobiegać kolejnym wojnom ogólnoeuropejskim.
Drugą ważną zasadą był legitymizm, czyli przekonanie, że legalne dynastie mają prawo do rządzenia. Oznaczało to przywracanie dawnych monarchów tam, gdzie zostali obaleni przez rewolucję lub Napoleona. Z tym wiązała się też idea restauracji, a więc odbudowy dawnego porządku politycznego.
Nowy ład europejski miał charakter zachowawczy. Mocarstwa dążyły bardziej do utrzymania stabilności niż do realizacji aspiracji narodowych społeczeństw. Dlatego sprawa polska została potraktowana przede wszystkim jako element gry dyplomatycznej między zaborcami.
Sprawa polska na kongresie wiedeńskim
Dla Polaków kluczowe było to, co stanie się z ziemiami Księstwa Warszawskiego, utworzonego wcześniej przez Napoleona. Wielu liczyło, że po okresie napoleońskim uda się odbudować własne państwo. Tak się jednak nie stało, ponieważ o losie ziem polskich decydowały interesy sąsiadujących mocarstw.
Największy wpływ na rozwiązania dotyczące Polaków miał Aleksander I, czyli car Rosji. Ostatecznie większość ziem dawnego Księstwa Warszawskiego weszła w skład nowego tworu politycznego, związanego z Rosją. Inne obszary otrzymały Prusy albo pozostały pod kontrolą Austrii.
Zapamiętaj
Kongres wiedeński nie zlikwidował rozbiorowego podziału ziem polskich, lecz nadał mu nową formę.
Podział ziem polskich po 1815 roku
Największą część ziem dawnego Księstwa Warszawskiego przekształcono w Królestwo Polskie, zwane też Królestwem Kongresowym. Było ono połączone z Rosją przez unię personalną, ponieważ jego królem został car rosyjski. Królestwo otrzymało własną konstytucję i pewien zakres odrębności, ale pozostawało zależne od Rosji.
Prusy otrzymały część ziem polskich, z których utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie. Mimo pewnych oznak odrębności politycznej obszar ten znajdował się pod panowaniem pruskim. Z kolei Galicja pozostała pod władzą Austrii.
Szczególny status uzyskał Kraków wraz z okolicą. Utworzono tam Rzeczpospolitą Krakowską, czyli niewielkie wolne miasto-państwo, które formalnie miało odrębny charakter, ale pozostawało pod kontrolą Rosji, Prus i Austrii.
Przykład
Po 1815 roku Warszawa znalazła się w Królestwie Polskim, Poznań w Wielkim Księstwie Poznańskim, a Kraków w Rzeczypospolitej Krakowskiej.
Znaczenie Królestwa Polskiego
Powstanie Królestwa Polskiego miało dla Polaków duże znaczenie, ponieważ po latach rozbiorów pojawiła się ograniczona forma polskiej państwowości. Królestwo miało konstytucję, administrację i niektóre własne instytucje. Dawało to nadzieję, że sprawa polska nie została całkowicie zamknięta.
Nie była to jednak pełna niepodległość. O najważniejszych sprawach decydował car Rosji, a autonomia Królestwa była stopniowo ograniczana. Dlatego Polacy traktowali rozwiązania wiedeńskie jednocześnie jako częściowy sukces i jako źródło rozczarowania.
W praktyce nowy porządek utrwalał zależność ziem polskich od państw zaborczych. Mimo pewnych ustępstw politycznych kongres nie spełnił nadziei na odbudowę suwerennego państwa polskiego.
Ocena kongresu wiedeńskiego
Z punktu widzenia Europy kongres wiedeński przyniósł względną stabilizację i stworzył system, który przez dłuższy czas ograniczał ryzyko wielkiej wojny między mocarstwami. Był więc ważnym momentem w dziejach XIX wieku i początkiem nowego etapu stosunków międzynarodowych.
Z punktu widzenia Polaków jego ocena jest bardziej krytyczna. Nie przywrócono niepodległej Polski, lecz utrwalono podział ziem między Rosję, Prusy i Austrię. Owszem, pojawiły się pewne formy odrębności, takie jak Królestwo Polskie czy Rzeczpospolita Krakowska, ale nie zmieniało to zasadniczego faktu braku suwerenności.
Na sprawdzianie warto umieć połączyć trzy elementy: cele kongresu wiedeńskiego, zasady nowego ładu europejskiego oraz konkretny podział ziem polskich po 1815 roku. To właśnie pokazuje, jak polityka mocarstw wpływała na los narodu pozbawionego własnego państwa.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu