Oświecenie w Polsce i Europie

1.Oświecenie

Epoka w dziejach Europy w XVII–XVIII wieku, w której szczególnie ceniono rozum, naukę, doświadczenie i krytyczne myślenie. Dążono do reform społecznych, politycznych i oświatowych.

2.Racjonalizm

Pogląd, według którego rozum jest najważniejszym narzędziem poznania świata i podejmowania właściwych decyzji.

3.Empiryzm

Kierunek filozoficzny głoszący, że wiedza pochodzi przede wszystkim z doświadczenia, obserwacji i eksperymentu.

4.Deizm

Pogląd uznający istnienie Boga jako stwórcy świata, ale zakładający, że nie ingeruje on później bezpośrednio w losy ludzi i natury.

5.Encyklopedia

Wielkie dzieło francuskich myślicieli oświecenia, zawierające uporządkowaną wiedzę z różnych dziedzin. Stała się symbolem epoki rozumu i nauki.

6.Wolter

Francuski filozof i pisarz oświecenia, krytyk fanatyzmu, absolutyzmu i nietolerancji religijnej. Bronił wolności słowa i rozumu.

7.Monteskiusz

Francuski myśliciel, twórca koncepcji trójpodziału władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

8.Jan Jakub Rousseau

Filozof oświecenia, autor koncepcji umowy społecznej. Uważał, że źródłem władzy powinien być naród.

9.Trójpodział władzy

Zasada podziału państwowej władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, aby ograniczyć nadużycia i zapewnić równowagę.

10.Absolutyzm oświecony

System rządów, w którym monarcha zachowuje silną władzę, ale wprowadza reformy zgodne z duchem oświecenia, np. rozwija szkolnictwo i administrację.

11.Stanisław August Poniatowski

Ostatni król Polski, panujący w latach 1764–1795. Popierał reformy państwa, rozwój kultury i nauki.

12.Komisja Edukacji Narodowej

Utworzona w 1773 roku centralna władza oświatowa w Polsce, uznawana za pierwsze w Europie ministerstwo edukacji.

13.Szkoła Rycerska

Założona w 1765 roku szkoła kształcąca młodzież szlachecką w duchu patriotyzmu, dyscypliny i nowoczesnej wiedzy.

14.Obiady czwartkowe

Spotkania organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, podczas których uczeni, pisarze i artyści dyskutowali o kulturze, nauce i reformach.

15.Konstytucja 3 maja

Ustawa zasadnicza uchwalona w 1791 roku przez Sejm Wielki. Miała wzmocnić państwo, ograniczyć wady ustroju i zreformować Rzeczpospolitą.

16.Sejm Wielki

Sejm obradujący w latach 1788–1792, podczas którego podjęto próbę naprawy państwa i uchwalono Konstytucję 3 maja.

17.Liberum veto

Zasada pozwalająca jednemu posłowi zerwać obrady sejmu i unieważnić jego uchwały. Osłabiała państwo i utrudniała reformy.

18.Konfederacja targowicka

Związek części magnaterii zawiązany w 1792 roku przeciw reformom i Konstytucji 3 maja, wsparty przez Rosję.