Sądy i trybunały w Polsce

1.Wymiar sprawiedliwości

Działalność państwa polegająca na rozstrzyganiu sporów prawnych i orzekaniu w sprawach o naruszenie prawa. W Polsce sprawują go sądy, które wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.

2.Sądy powszechne

Sądy rozpoznające większość spraw cywilnych, karnych, rodzinnych i z zakresu prawa pracy. Tworzą je sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne.

3.Sąd rejonowy

Podstawowy szczebel sądownictwa powszechnego. To do niego trafia bardzo wiele spraw w pierwszej instancji, np. liczne sprawy cywilne, karne czy rodzinne.

4.Sąd okręgowy

Sąd powszechny wyższego szczebla. Rozpoznaje część spraw w pierwszej instancji oraz apelacje od orzeczeń sądów rejonowych.

5.Sąd apelacyjny

Najwyższy szczebel sądownictwa powszechnego. Rozpatruje apelacje od orzeczeń sądów okręgowych.

6.Instancja

Kolejny szczebel rozpoznawania sprawy przez sąd. Postępowanie dwuinstancyjne oznacza możliwość zaskarżenia orzeczenia do sądu wyższego stopnia.

7.Sądy administracyjne

Kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie zastępują urzędu w podejmowaniu decyzji, lecz badają legalność jego działań.

8.Wojewódzki Sąd Administracyjny

Sąd administracyjny pierwszej instancji. Rozpatruje skargi na decyzje administracyjne i inne akty organów administracji publicznej.

9.Naczelny Sąd Administracyjny

Najwyższy organ sądownictwa administracyjnego. Rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych i dba o jednolitość orzecznictwa administracyjnego.

10.Sąd Najwyższy

Sprawuje nadzór nad orzecznictwem sądów powszechnych i wojskowych w zakresie określonym przez ustawy. Rozpoznaje m.in. kasacje i inne nadzwyczajne środki zaskarżenia.

11.Kasacja

Nadzwyczajny środek zaskarżenia kierowany w określonych sprawach do Sądu Najwyższego. Nie służy prostemu powtórzeniu procesu, lecz kontroli prawidłowości zastosowania prawa.

12.Niezależność sądów

Zasada ustrojowa oznaczająca, że sądy są odrębne od innych władz i nie powinny podlegać ich naciskom. Chroni to bezstronne stosowanie prawa.

13.Niezawisłość sędziów

Zasada, według której sędzia przy orzekaniu podlega Konstytucji i ustawom oraz własnemu sumieniu, a nie poleceniom polityków czy innych organów.

14.Trybunał Konstytucyjny

Organ orzekający o zgodności ustaw i innych aktów normatywnych z Konstytucją. Bada też zgodność przepisów niższego rzędu z aktami wyższego rzędu.

15.Skarga konstytucyjna

Środek ochrony praw, dzięki któremu obywatel może zakwestionować przepis będący podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jego konstytucyjne wolności lub prawa.

16.Trybunał Stanu

Organ właściwy do pociągania najwyższych osób w państwie do odpowiedzialności za naruszenie Konstytucji lub ustaw w związku z zajmowanym stanowiskiem.

17.Odpowiedzialność konstytucyjna

Szczególny rodzaj odpowiedzialności osób pełniących najwyższe funkcje państwowe za naruszenie Konstytucji lub ustaw w związku z urzędem. Orzeka o niej Trybunał Stanu.

18.Prokuratura

Instytucja stojąca na straży praworządności i ścigająca przestępstwa. Prokurator prowadzi lub nadzoruje postępowanie przygotowawcze i występuje przed sądem jako oskarżyciel publiczny.