Polityka, państwo i teorie genezy państwa

Polityka to działalność związana ze zdobywaniem, sprawowaniem i utrzymywaniem władzy. Obejmuje też podejmowanie decyzji dotyczących całego społeczeństwa, czyli organizowanie wspólnego życia.

Polityka dotyczy między innymi państwa i jego władz, tworzenia prawa, gospodarki, bezpieczeństwa, edukacji, ochrony zdrowia oraz stosunków międzynarodowych.

Władza oznacza możliwość wpływania na zachowanie innych osób albo podejmowania decyzji, których inni muszą przestrzegać. Szczególnym rodzajem jest władza polityczna, odnosząca się do całego społeczeństwa i sprawowana na przykład przez organy państwa.

Państwo jest organizacją polityczną społeczeństwa. Aby można było mówić o państwie, potrzebne są jego podstawowe elementy:

• ludność – ludzie mieszkający na terytorium państwa,
• terytorium – określony obszar państwa,
• władza – organy rządzące państwem.

Istotną cechą państwa jest także suwerenność. Oznacza ona, że państwo samo decyduje o swoich sprawach i nie podlega władzy innego państwa.

Państwo ma określone granice i ludność, a na swoim terytorium działa jego władza publiczna. Jest ono suwerenne, czyli niezależne od władzy innych państw.

Państwo tworzy i egzekwuje prawo. Do egzekwowania prawa służy mu aparat przymusu, czyli instytucje zdolne zmusić obywatela do przestrzegania obowiązujących zasad.

Do aparatu przymusu należą:

• policja,
• wojsko,
• sądy,
• więziennictwo.

Aparat przymusu nie jest jedyną częścią państwa, lecz stanowi narzędzie umożliwiające przestrzeganie prawa.

Funkcje wewnętrzne dotyczą działań państwa prowadzonych wewnątrz kraju. Ich celem jest organizowanie życia społecznego i ochrona obywateli.

• Funkcja prawodawcza polega na tworzeniu prawa.
• Funkcja porządkowa zapewnia bezpieczeństwo i porządek.
• Funkcja gospodarcza oznacza wpływanie na gospodarkę, na przykład przez podatki i budżet.
• Funkcja socjalna to pomoc osobom w trudnej sytuacji.
• Funkcja kulturalna obejmuje wspieranie kultury, nauki i edukacji.
• Funkcja ochronna służy ochronie praw i wolności obywateli.

Funkcje zewnętrzne odnoszą się do działań państwa poza jego granicami oraz do jego relacji z innymi podmiotami.

Funkcja obronna polega na ochronie państwa przed zagrożeniami zewnętrznymi. Nie należy jej mylić z funkcją porządkową, która dotyczy bezpieczeństwa i porządku wewnątrz kraju.

Funkcja zagraniczna oznacza utrzymywanie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi.

Teorie genezy państwa wyjaśniają, jak i dlaczego powstało państwo. Materiał podkreśla, że nie istnieje jedna teoria tłumacząca powstanie wszystkich państw.

Teoria teistyczna uznaje, że państwo i władza pochodzą od Boga, a władca otrzymuje władzę od Boga.

Teoria umowy społecznej zakłada, że ludzie dobrowolnie zgodzili się utworzyć państwo dla bezpieczeństwa i porządku. Rezygnują przy tym z części swojej wolności w zamian za ochronę.

Teoria podboju wiąże powstanie państwa z pokonaniem i podporządkowaniem słabszej grupy przez silniejszą.

Teoria patriarchalna przedstawia rozwój od rodziny, przez ród i plemię, aż do państwa. Władza patriarchy miała z czasem przekształcić się we władzę polityczną.

Teoria organiczna porównuje państwo do organizmu żywego: różne grupy i instytucje współpracują, a każda część pełni określoną funkcję.

Teoria naturalistyczna mówi, że człowiek z natury jest istotą społeczną, dlatego tworzy wspólnoty, które mogą przekształcić się w państwo.

Thomas Hobbes uważał, że bez państwa ludzie żyliby w stanie ciągłego zagrożenia i walki. Z tego powodu uznawał potrzebę silnej władzy, która zapewni bezpieczeństwo.

John Locke twierdził, że państwo powinno chronić prawa naturalne człowieka: życie, wolność i własność. Jeżeli władza nie zapewnia tej ochrony, społeczeństwo może się jej sprzeciwić.

Jean-Jacques Rousseau podkreślał, że władza powinna pochodzić od ludu. Kluczowe znaczenie miała dla niego wola powszechna.

Z teorią naturalistyczną związany jest Arystoteles. Określał człowieka jako „zwierzę polityczne”, ponieważ człowiek naturalnie dąży do życia we wspólnocie.