Zasady ustrojowe Konstytucji RP

1.Konstytucja RP

Najwyższy akt prawny w Polsce. Określa podstawowe zasady ustroju państwa, organizację władz publicznych, prawa i wolności człowieka oraz relacje między obywatelami a państwem. Wszystkie inne akty prawne muszą być z nią zgodne.

2.Preambuła

Uroczysty wstęp do Konstytucji RP. Wyraża wartości, cele i motywy przyjęcia ustawy zasadniczej, np. troskę o dobro wspólne, poszanowanie wolności, sprawiedliwości, dialogu i pomocniczości.

3.Demokratyczne państwo prawne

Państwo, w którym władza działa na podstawie i w granicach prawa, a obywatele mają zagwarantowane wolności i prawa. Oznacza też poszanowanie konstytucji, legalizm i ochronę jednostki przed arbitralnością władzy.

4.Zwierzchnictwo Narodu

Zasada mówiąca, że najwyższa władza w Rzeczypospolitej należy do Narodu. Naród sprawuje ją bezpośrednio, np. w referendum, albo przez swoich przedstawicieli wybranych w wyborach.

5.Podział władz

Władza publiczna jest podzielona na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ma to zapobiegać skupieniu całej władzy w jednym ośrodku i ograniczać ryzyko nadużyć.

6.Równowaga władz

Poszczególne władze nie tylko są rozdzielone, ale też wzajemnie się hamują i kontrolują. Dzięki temu żadna z nich nie powinna zdominować całego systemu państwowego.

7.Republikańska forma rządu

Państwo, w którym głowa państwa nie dziedziczy władzy, lecz pełni urząd przez określony czas na podstawie procedur przewidzianych prawem. W Polsce jest nią wybierany Prezydent RP.

8.Unitarność państwa

Polska jest państwem jednolitym, a nie federacją. Oznacza to jeden system prawa, jedną konstytucję i brak części składowych o cechach państwa (z własną konstytucją, parlamentem i rządem).

9.Konstytucjonalizm

Zasada, według której ustrój i działanie władz publicznych opierają się na konstytucji jako najwyższym prawie. Oznacza podporządkowanie organów państwa normom konstytucyjnym.

10.Pluralizm polityczny

Zasada dopuszczająca istnienie wielu partii politycznych i różnych poglądów politycznych. Obywatele mogą swobodnie tworzyć i popierać legalne ugrupowania konkurujące o władzę.

11.Decentralizacja władzy publicznej

Przekazywanie części zadań i kompetencji z poziomu centralnego na niższe szczeble, zwłaszcza samorząd. Ułatwia to podejmowanie decyzji bliżej obywateli i lokalnych potrzeb.

12.Samorządność

Prawo wspólnot, zwłaszcza lokalnych, do samodzielnego decydowania o części swoich spraw. W praktyce przejawia się w działaniu samorządu terytorialnego i wybieranych lokalnie władz.

13.Społeczna gospodarka rynkowa

Ustrój gospodarczy łączący mechanizmy rynku z troską o sprawy społeczne. Oznacza ochronę własności i swobody działalności gospodarczej, ale także uwzględnianie dobra społecznego i dialogu partnerów społecznych.