Geografia
Łódzki Konkurs Geograficzny - Społeczeństwo i gospodarka Polski, urbanizacja
Ludność i gospodarka Polski: rozmieszczenie i struktura ludności, migracje, miasta, sektory gospodarki, rolnictwo, przemysł, usługi, transport i turystyka. Do tego urbanizacja ponad podstawę: fazy urbanizacji, metropolizacja, funkcje i typy miast, zespoły miejskie oraz kilka faktów o województwie łódzkim.
Podcast
Ładuję…
1.Gęstość zaludnienia
Liczba mieszkańców przypadająca na 1 powierzchni danego obszaru. Oblicza się ją, dzieląc liczbę ludności przez powierzchnię obszaru; pokazuje, czy ludzie mieszkają na nim gęsto, czy rzadko.
2.Rozmieszczenie ludności Polski
Jest nierównomierne: najgęściej zaludnione są województwa śląskie i małopolskie oraz okolice dużych miast, a najrzadziej podlaskie i warmińsko-mazurskie. Ludność skupia się tam, gdzie są przemysł, miasta i miejsca pracy.
3.Przyrost naturalny
Różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów w danym roku. Gdy zgonów jest więcej niż urodzeń, przyrost naturalny jest ujemny (ubytek naturalny) - tak jest w Polsce w ostatnich latach.
4.Przyrost rzeczywisty
Faktyczna zmiana liczby ludności: przyrost naturalny plus saldo migracji, czyli różnica między liczbą imigrantów (przybywających) a emigrantów (wyjeżdżających). Gdy ta suma jest ujemna, ludności ubywa.
5.Wyż demograficzny
Okres wyraźnie większej liczby urodzeń; przeciwieństwem jest niż demograficzny. W Polsce wyż wystąpił po II wojnie światowej (lata 50. XX w.), a jego echo - na przełomie lat 70. i 80., gdy dzieci z wyżu same zostały rodzicami.
6.Piramida wieku i płci
Wykres struktury wieku i płci ludności: mężczyźni po lewej, kobiety po prawej, najmłodsi u podstawy. Typy: progresywna (szeroka podstawa, dużo dzieci), ustabilizowana (roczniki podobnie liczne) i regresywna (podstawa węższa niż środek, mało urodzeń).
7.Jaki typ piramidy wieku przedstawia rysunek?
Piramidę regresywną: podstawa jest węższa niż środek, bo rodzi się mało dzieci, a najliczniejsze są roczniki dorosłe. Taki kształt ma dziś piramida wieku i płci ludności Polski.
8.Starzenie się społeczeństwa
Wzrost udziału osób starszych w ogólnej liczbie ludności. Przyczyny to mała liczba urodzeń i coraz dłuższe życie; skutki - więcej emerytów na jednego pracującego i większe potrzeby opieki zdrowotnej.
9.Zwartość socjoetniczna
Stopień jednolitości narodowościowej, etnicznej i językowej ludności państwa. Polska jest państwem jednolitym narodowościowo (zdecydowana większość obywateli deklaruje narodowość polską), a np. Rosja i Indie są państwami wielonarodowościowymi.
10.Mniejszość narodowa a mniejszość etniczna
Obie to grupy obywateli polskich, których przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Polski od co najmniej 100 lat. Narodowa (np. niemiecka, ukraińska) utożsamia się z narodem mającym własne państwo, a etniczna (np. łemkowska, romska) - nie.
11.Język kaszubski
Jedyny język regionalny uznany w Polsce przez ustawę; posługują się nim Kaszubi na Pomorzu, np. w okolicach Kartuz i Kościerzyny. W części gmin jest językiem pomocniczym, a nazwy miejscowości bywają tam dwujęzyczne.
12.Struktura wyznaniowa Polski
Zdecydowana większość wierzących to katolicy. Prawosławni skupiają się głównie na Podlasiu (np. w Hajnówce i Bielsku Podlaskim), a ewangelicy - na Śląsku Cieszyńskim.
13.Tatarzy polscy
Mniejszość etniczna wyznania muzułmańskiego, osiadła na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej od kilku stuleci. Ich najbardziej znane miejsca to drewniane meczety w Bohonikach i Kruszynianach na Podlasiu.
14.Struktura wykształcenia
Podział ludności według najwyższego ukończonego poziomu nauki, np. podstawowego, średniego albo wyższego. W krajach wyżej rozwiniętych gospodarczo udział osób z wykształceniem wyższym i średnim jest większy.
15.Migracje
Przemieszczenia ludności połączone ze zmianą miejsca zamieszkania. Wewnętrzne zachodzą w granicach kraju (np. ze wsi do miasta), zewnętrzne - między państwami: emigracja to wyjazd z kraju, a imigracja - przyjazd do kraju.
16.Emigracja Polaków
Polacy emigrowali z przyczyn politycznych (np. po powstaniach) i ekonomicznych; po wejściu Polski do UE w 2004 r. wyjeżdżali do pracy głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec. Polonia to Polacy i osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą.
17.Wpływ migracji na obszary wiejskie
Gdy młodzi wyjeżdżają ze wsi do miast i za granicę, rośnie udział starszych mieszkańców, a liczba urodzeń może spaść. Odpływ ludności sprzyja wyludnianiu się wsi, m.in. w wielu gminach województw podlaskiego i zachodniopomorskiego.
18.Struktura zatrudnienia
Udział pracujących w trzech sektorach gospodarki: I - rolnictwo, leśnictwo i rybactwo, II - przemysł i budownictwo, III - usługi. W krajach wysoko rozwiniętych najwięcej osób pracuje w usługach, a najmniej w rolnictwie.
19.Przemiany gospodarcze po 1989 r.
Przejście od gospodarki centralnie sterowanej do rynkowej. Zamykano nierentowne kopalnie i huty (np. w konurbacji katowickiej), spadło zatrudnienie w przemyśle i rolnictwie, wzrosło w usługach; pojawiło się bezrobocie strukturalne - kwalifikacje ludzi nie pasowały do nowych miejsc pracy.
20.Aglomeracja łódzka po 1989 r.
Upadły wielkie zakłady przemysłu włókienniczego, przez co wiele osób straciło pracę. Rozwinęły się usługi: centra biznesowe, logistyka przy skrzyżowaniu autostrad, a dawne fabryki zamieniono m.in. na centrum handlowe i kulturalne Manufaktura.
21.Restrukturyzacja przemysłu
Przebudowa przemysłu po 1989 r.: prywatyzacja zakładów i napływ inwestycji zagranicznych, przyciąganych m.in. ulgami podatkowymi, które dawały specjalne strefy ekonomiczne. Słabło górnictwo i hutnictwo, a rósł m.in. przemysł motoryzacyjny i elektroniczny.
22.Przyrodnicze warunki rolnictwa w Polsce
Przeważają gleby średniej i słabej jakości, a żyzne (np. czarnoziemy, mady) zajmują małą część kraju. Sprzyja nizinne ukształtowanie terenu, a okres wegetacyjny jest najdłuższy na zachodzie, najkrótszy na północnym wschodzie i w górach.
23.Pozaprzyrodnicze warunki rolnictwa
Należą do nich m.in. struktura agrarna (wielkość gospodarstw), mechanizacja i chemizacja oraz rynek zbytu. Od 2004 r. polskich rolników wspiera Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej, np. dopłatami bezpośrednimi.
24.Rozdrobnienie gospodarstw rolnych
Rozdrobnienie oznacza przewagę małych gospodarstw, często podzielonych na wiele działek; jest duże m.in. w województwach małopolskim i podkarpackim. Gospodarstwa są przeciętnie większe na północy i zachodzie, np. w województwach zachodniopomorskim i warmińsko-mazurskim.
25.Główne uprawy w Polsce
Przeważają zboża, m.in. pszenica, pszenżyto i żyto. Pszenica, buraki cukrowe i rzepak wymagają żyznych gleb, a żyto i ziemniaki udają się też na słabych, piaszczystych.
26.Chów zwierząt w Polsce
Bydło, zwłaszcza mleczne, chowa się głównie na Podlasiu i Mazowszu, gdzie jest dużo łąk i pastwisk. Trzodę chlewną - przede wszystkim w Wielkopolsce, a drób - w fermach, najwięcej w Wielkopolsce i na Mazowszu.
27.Usługi
Działalność zaspokajająca potrzeby ludzi, która nie wytwarza dóbr materialnych, m.in. transport i łączność (komunikacja), handel, edukacja i ochrona zdrowia. Usługi to dziś sektor gospodarki Polski z największą liczbą pracujących.
28.Sieć autostrad w Polsce
A1 prowadzi spod Trójmiasta przez okolice Łodzi i Górny Śląsk do granicy z Czechami; A2 biegnie od granicy z Niemcami przez okolice Poznania i Łodzi w kierunku Warszawy. A1 i A2 krzyżują się pod Strykowem, a A4 biegnie od granicy z Niemcami przez Wrocław, Katowice i Kraków do granicy z Ukrainą.
29.Trójmiasto a transport morski
Trójmiasto tworzą Gdańsk, Sopot i Gdynia nad Zatoką Gdańską. Przeładunki kontenerów w portach morskich Gdańska i Gdyni sprzyjają rozwojowi logistyki, a terminal naftowy w Gdańsku umożliwia dostarczanie ropy drogą morską do tamtejszej rafinerii.
30.Walory turystyczne Pobrzeża Bałtyku
To głównie walory przyrodnicze: piaszczyste plaże, wydmy (np. ruchome wydmy Słowińskiego Parku Narodowego) i klify. Przyciągają turystów przede wszystkim latem, więc ruch turystyczny jest tu bardzo sezonowy.
31.Walory turystyczne Małopolski
Region słynie z dziedzictwa kulturowego: historyczne centrum Krakowa i zabytkowa kopalnia soli Wieliczka są na Liście światowego dziedzictwa UNESCO, czyli w wykazie obiektów o wyjątkowej wartości dla ludzkości. Dzięki zabytkom turystyka trwa tu przez cały rok.
32.Urbanizacja
Proces wzrostu liczby i wielkości miast, napływu do nich ludności oraz upowszechniania się miejskiego stylu życia. Jej miarą jest wskaźnik urbanizacji - odsetek ludności miejskiej w ogólnej liczbie ludności.
33.Fazy urbanizacji
Kolejno: urbanizacja (szybko rośnie ludność centrum miasta), suburbanizacja (szybciej rośnie strefa podmiejska), dezurbanizacja, czyli kontrurbanizacja (ubywa ludności całego zespołu miejskiego), i reurbanizacja (ludność wraca do odnowionego centrum).
34.Suburbanizacja
Przenoszenie się ludności i firm z dużego miasta do strefy podmiejskiej. Pola zamieniają się w osiedla domów jednorodzinnych, sklepy i magazyny, a napływają tam głównie młode rodziny - tak jest m.in. wokół Warszawy i Krakowa.
35.Metropolizacja
Skupianie się funkcji najwyższego rzędu (zarządzania, finansów, nauki, kultury) w największych miastach - metropoliach. W wyniku metropolizacji rozwijają się silne powiązania między metropoliami, także położonymi w różnych krajach.
36.Funkcje miast
Funkcje egzogeniczne (miastotwórcze) obsługują ludność spoza miasta, a endogeniczne - samych mieszkańców. Charakter miasta wyznaczają funkcje egzogeniczne, np. portowa (Gdynia), uzdrowiskowa (Ciechocinek) czy religijna (Częstochowa).
37.Typy fizjonomiczne miast
Typy miast wyróżniane według wyglądu: układu ulic (nieregularny, szachownicowy, promienisto-koncentryczny z obwodnicami wokół centrum, pasmowy) i zabudowy. Wygląd zależy od kręgu kulturowego: miasto północnoamerykańskie ma centrum wieżowców i szachownicę ulic, arabskie - medynę (stare miasto) z krętymi uliczkami.
38.Formy zespołów miejskich
Aglomeracja monocentryczna - jedno duże miasto z mniejszymi wokół (np. warszawska, łódzka); konurbacja, czyli aglomeracja policentryczna - kilka zrośniętych, podobnie ważnych miast (katowicka, zwana też górnośląską); megalopolis - pasmo zrośniętych aglomeracji (od Bostonu do Waszyngtonu).
39.Województwo łódzkie
Leży w środkowej Polsce, głównie w pasie nizin, a jego stolicą jest Łódź. Płyną tu Warta ze zbiornikiem Jeziorsko i Pilica ze Zbiornikiem Sulejowskim, a pod Bełchatowem wydobywa się węgiel brunatny dla dużej elektrowni.
40.Źródła informacji o regionie
Mapy ogólnogeograficzne, tematyczne i cyfrowe, dane statystyczne (np. Głównego Urzędu Statystycznego), przewodniki oraz strony internetowe urzędów gmin i województwa. Pozwalają poznać środowisko, gospodarkę i walory turystyczne regionu.
Notatka
Rozmieszczenie, przyrost i struktura wieku ludności
to liczba mieszkańców na 1 . Liczy się ją, dzieląc liczbę ludności przez powierzchnię obszaru.
Ważne
Zaludnienie dwóch obszarów porównuje się dopiero po podzieleniu ludności przez powierzchnię: więcej mieszkańców nie znaczy gęściej.
Ludność Polski jest rozmieszczona nierównomiernie. Skupia się przy przemyśle, w dużych miastach i na południu kraju. Najmniejsza gęstość zaludnienia jest w województwach podlaskim i warmińsko-mazurskim.
to liczba urodzeń żywych minus liczba zgonów, a saldo migracji - liczba imigrantów minus liczba emigrantów. Ich suma to .
Przewaga zgonów nad urodzeniami to ubytek naturalny, występujący w Polsce w ostatnich latach. Niż demograficzny to co innego: okres małej liczby urodzeń. Jego przeciwieństwem jest wyż demograficzny. Powojenny wyż trwał w latach 50. XX w., a jego echo - na przełomie lat 70. i 80.
Kształt piramidy wieku (mężczyźni po lewej, kobiety po prawej, najmłodsi na dole) zależy od liczby urodzeń:
| Typ piramidy | Podstawa | Urodzenia |
|---|---|---|
| progresywna | szeroka | liczne |
| ustabilizowana | podobna do środka | bez dużych zmian |
| regresywna | węższa niż środek | nieliczne |
to wzrost udziału osób starszych w ludności. Powodują je mała liczba urodzeń i coraz dłuższe życie. Skutkiem jest więcej emerytów na jednego pracującego i większe potrzeby opieki zdrowotnej.
Narodowości, języki, wyznania i wykształcenie
opisuje, jak jednolita narodowościowo, etnicznie i językowo jest ludność państwa. Duża zwartość cechuje państwa jednolite narodowościowo, a mała - wielonarodowościowe. Polska ma dużą zwartość, bo narodowość polską deklaruje zdecydowana większość obywateli.
Ustawa wyróżnia dwa rodzaje mniejszości tworzone przez grupy obywateli polskich. W obu przypadkach ich przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Polski od co najmniej 100 lat. Mniejszość narodowa utożsamia się z narodem mającym własne państwo, a mniejszość etniczna nie utożsamia się z takim narodem:
- mniejszości narodowe
- białoruska, czeska, grecka (od 16 grudnia 2026 r.), litewska, niemiecka, ormiańska, rosyjska, słowacka, ukraińska, żydowska,
- mniejszości etniczne
- karaimska, łemkowska, romska, tatarska.
to jedyny język regionalny uznany w Polsce ustawą. Mówią nim Kaszubi na Pomorzu, a w części gmin jest językiem pomocniczym.
Zdecydowana większość wierzących w Polsce to katolicy. Prawosławni skupiają się głównie na Podlasiu, a ewangelicy - na Śląsku Cieszyńskim. Muzułmanami są , mniejszość etniczna osiadła na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej od kilku stuleci.
to podział ludności według najwyższego ukończonego poziomu nauki. W krajach wyżej rozwiniętych gospodarczo większy jest udział osób z wykształceniem średnim i wyższym.
Migracje Polaków
to przemieszczenia ludności połączone ze zmianą miejsca zamieszkania. Migracje wewnętrzne zachodzą w granicach kraju, np. przeprowadzka z miasta do gminy podmiejskiej. Migracje zewnętrzne zachodzą między państwami: emigracja oznacza opuszczenie własnego kraju, imigracja - osiedlenie się w innym.
Polacy emigrowali z przyczyn politycznych, np. po powstaniach, oraz z przyczyn ekonomicznych, czyli za pracą i zarobkami. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. wyjeżdżali głównie do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Niemiec. Polonia to Polacy i osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą. Do Polski przyjeżdżają też imigranci.
Migracje zmieniają strukturę wieku. Wyjeżdżają głównie ludzie młodzi, którzy mogą zakładać rodziny w nowym miejscu. Na wsiach, z których młodzi wyjeżdżają do miast i za granicę, zwykle rośnie udział starszych mieszkańców i może się rodzić mniej dzieci. Odpływ młodych sprzyja wyludnianiu się wsi, widocznemu m.in. w wielu gminach województw podlaskiego i zachodniopomorskiego.
Sektory gospodarki i przemiany po 1989 r.
Działalność gospodarczą dzieli się na trzy sektory:
- sektor I
- rolnictwo, leśnictwo i rybactwo
- sektor II
- przemysł i budownictwo
- sektor III
- usługi.
Zapamiętaj
O sektorze decyduje rodzaj działalności: produkcja wyrobów w zakładzie to sektor II, a ich sprzedaż lub przewóz to , czyli sektor III.
Na przykład cementownia wytwarza cement (sektor II), a firma transportowa wiezie go na budowę (sektor III). to udział pracujących w każdym sektorze. W krajach wysoko rozwiniętych najwięcej osób pracuje w usługach, a najmniej w rolnictwie.
Po 1989 r. Polska przeszła od gospodarki centralnie sterowanej do rynkowej. Zamykano nierentowne kopalnie i huty, np. w konurbacji katowickiej. Zmieniła się struktura zatrudnienia: spadło zatrudnienie w przemyśle i rolnictwie, a wzrosło w usługach. Pojawiło się bezrobocie strukturalne: kwalifikacje ludzi nie pasowały do nowych miejsc pracy.
objęła prywatyzację zakładów i napływ inwestycji zagranicznych. Inwestorów przyciągały ulgi podatkowe w specjalnych strefach ekonomicznych. Słabły górnictwo i hutnictwo, a rósł m.in. przemysł motoryzacyjny, elektroniczny i spożywczy.
W aglomeracji łódzkiej upadły wielkie zakłady przemysłu włókienniczego. Ich miejsce zajęły usługi, centra biznesowe i logistyka, a w dawnych fabrykach urządzono m.in. centrum handlowe i kulturalne Manufaktura.
Rolnictwo
Rozwój rolnictwa zależy od dwóch grup warunków. Warunki przyrodnicze tworzy środowisko: gleby, klimat z długością okresu wegetacyjnego, ukształtowanie terenu i wody. Warunki pozaprzyrodnicze tworzy człowiek: struktura agrarna, mechanizacja, chemizacja, rynek zbytu i polityka rolna.
W Polsce przeważają gleby średniej i słabej jakości, a żyzne, np. czarnoziemy i mady, zajmują małą część kraju. Rolnictwu sprzyja nizinne ukształtowanie terenu. Okres wegetacyjny jest najdłuższy na zachodzie, a najkrótszy na północnym wschodzie i w górach. Od 2004 r. rolników wspiera Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej, m.in. przez dopłaty bezpośrednie.
Struktura agrarna to podział gospodarstw według wielkości. Rozdrobnienie oznacza przewagę małych gospodarstw, często podzielonych na wiele działek. Takie gospodarstwa trudniej zmechanizować, co może obniżać ich opłacalność. Najbardziej rozdrobnione są gospodarstwa na południowym wschodzie, a na północy i zachodzie ich średnia powierzchnia jest większa.
W uprawach przeważają zboża, m.in. pszenica, pszenżyto, żyto i jęczmień. Uprawia się też ziemniaki, buraki cukrowe, rzepak i kukurydzę. Pszenica, buraki cukrowe i rzepak potrzebują żyznych gleb, a żyto i ziemniaki udają się także na słabych, piaszczystych.
Łąki i pastwiska Podlasia i Mazowsza sprzyjają chowowi bydła, głównie mlecznego. Trzodę chlewną chowa się przede wszystkim w Wielkopolsce, a drób - w fermach, najwięcej w Wielkopolsce i na Mazowszu.
Usługi, transport i turystyka
Usługi zaspokajają potrzeby ludzi, ale nie wytwarzają dóbr materialnych. Należą do nich m.in. transport i łączność, handel, finanse, edukacja, ochrona zdrowia i turystyka. To dziś sektor gospodarki Polski z największą liczbą pracujących.
Dobry transport przyciąga firmy, bo obniża koszty dowozu surowców i towarów. Najważniejsze autostrady to:
- A1
- spod Trójmiasta przez okolice Łodzi i Górny Śląsk do granicy z Czechami
- A2
- od granicy z Niemcami przez okolice Poznania i Łodzi w kierunku Warszawy
- A4
- od granicy z Niemcami przez Wrocław, Katowice i Kraków do granicy z Ukrainą.
A1 i A2 krzyżują się pod Strykowem koło Łodzi, dlatego powstają tam magazyny i centra logistyczne. Porty morskie działają w Gdańsku i Gdyni, czyli w Trójmieście, oraz w Szczecinie i Świnoujściu. Terminal naftowy w Gdańsku umożliwia dostawy ropy drogą morską do tamtejszej rafinerii, a przeładunki kontenerów w Gdańsku i Gdyni sprzyjają rozwojowi centrów logistycznych.
Ruch turystyczny zależy od walorów. Walory przyrodnicze Pobrzeża Bałtyku, m.in. plaże, wydmy i klify, przyciągają turystów głównie latem, więc ruch jest tam sezonowy. Dziedzictwo kulturowe, czyli zabytki, z których słynie m.in. Małopolska, przyciąga turystów przez cały rok. Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO są w Polsce m.in. historyczne centrum Warszawy, Stare Miasto w Zamościu, średniowieczny zespół miejski Torunia i zamek krzyżacki w Malborku. Przykładem obiektu przyrodniczego z tej listy jest Puszcza Białowieska.
Urbanizacja i miasta
Urbanizacja to wzrost liczby i wielkości miast, napływ do nich ludności i upowszechnianie się miejskiego stylu życia. Mierzy ją wskaźnik urbanizacji, czyli odsetek ludności miejskiej w ogólnej liczbie ludności.
Kolejne dużych miast:
- urbanizacja - szybko rośnie ludność centrum miasta,
- - szybciej rośnie strefa podmiejska, a grunty rolne zajmuje tam zabudowa,
- dezurbanizacja, czyli kontrurbanizacja - ubywa ludności całego zespołu miejskiego,
- reurbanizacja - ludność wraca do odnowionego centrum.
Ważne
Fazę urbanizacji rozpoznaje się po tym, gdzie przybywa, a gdzie ubywa mieszkańców: w centrum, w strefie podmiejskiej czy w całym zespole.
Metropolizacja to skupianie się funkcji najwyższego rzędu - zarządzania, finansów, nauki i kultury - w metropoliach. Metropolie są ze sobą silnie powiązane, także ponad granicami państw.
Funkcje egzogeniczne, czyli miastotwórcze, służą przyjezdnym i okolicy, a endogeniczne - mieszkańcom miasta. Charakter miasta wyznaczają funkcje egzogeniczne, np. turystyczna w Zakopanem. wyróżnia się według układu ulic (nieregularny, szachownicowy, promienisto-koncentryczny, pasmowy) i zabudowy, zależnej też od kręgu kulturowego.
Miasta łączą się w różne :
| Forma | Budowa | Przykład |
|---|---|---|
| aglomeracja monocentryczna | jedno duże miasto i mniejsze wokół | krakowska |
| konurbacja (aglomeracja policentryczna) | kilka zrośniętych, podobnie ważnych miast | katowicka (górnośląska) |
| megalopolis | pasmo zrośniętych aglomeracji | od Bostonu do Waszyngtonu |
Województwo łódzkie i źródła informacji o regionie
leży w środkowej Polsce, głównie w pasie nizin. W okolicy Łodzi leżą Wzniesienia Łódzkie o rzeźbie polodowcowej. Stolicą jest Łódź, a inne miasta to m.in. Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Sieradz, Tomaszów Mazowiecki i Bełchatów.
Płyną tu Warta, Pilica i Bzura, a przez region biegnie dział wodny Wisły i Odry. Na Pilicy powstał Zbiornik Sulejowski, a na Warcie - zbiornik Jeziorsko.
Łódź była dawniej ośrodkiem przemysłu włókienniczego. Pod Bełchatowem wydobywa się węgiel brunatny dla dużej elektrowni. Przy węźle autostrad A1 i A2 rozwija się logistyka.
Wiedzę o regionie dają różne źródła informacji:
- mapy ogólnogeograficzne, tematyczne i cyfrowe - położenie, rzeźba, wody,
- dane statystyczne, np. Głównego Urzędu Statystycznego - liczby o ludności i gospodarce,
- przewodniki - zabytki i walory turystyczne,
- strony internetowe urzędów gmin i województwa - informacje o gminie i regionie.
W skrócie
- 01Przyrost rzeczywisty to suma przyrostu naturalnego i salda migracji, a przy ubytku naturalnym ludności przybywa, gdy saldo migracji przewyższa ten ubytek.
- 01Kształt piramidy wieku zależy od liczby urodzeń: szeroka podstawa to piramida progresywna, a węższa niż środek - regresywna.
- 02Mniejszość narodowa identyfikuje się z narodem, który ma własne państwo, a etniczna - nie. Przodkowie członków obu grup zamieszkiwali obecne terytorium Polski od co najmniej 100 lat.
- 02Polska ma dużą zwartość socjoetniczną, a jedynym ustawowym językiem regionalnym jest kaszubski.
- 03Migracje wewnętrzne zachodzą w granicach kraju, a zewnętrzne między państwami; emigracja to wyjazd, a imigracja - przyjazd.
- 03Odpływ młodych ze wsi do miast i za granicę sprzyja starzeniu się ludności wsi i jej wyludnianiu.
- 04Sektor I to rolnictwo, leśnictwo i rybactwo, sektor II - przemysł i budownictwo, a sektor III - usługi.
- 04Po 1989 r. spadło zatrudnienie w przemyśle i rolnictwie, wzrosło w usługach, a pojawiło się bezrobocie strukturalne.
- 05Warunki przyrodnicze rolnictwa daje środowisko, a pozaprzyrodnicze tworzy człowiek; w Polsce słabą stroną są przeważające gleby średnie i słabe oraz rozdrobnienie gospodarstw.
- 05Pszenica, buraki cukrowe i rzepak wymagają żyznych gleb, a żyto i ziemniaki rosną też na słabych.
- 06Węzły autostrad i porty morskie przyciągają logistykę, magazyny i przemysł, bo obniżają koszty transportu towarów.
- 06Walory przyrodnicze wybrzeża dają ruch sezonowy, a zabytki dziedzictwa kulturowego przyciągają turystów przez cały rok.
- 07Fazy urbanizacji to kolejno urbanizacja, suburbanizacja, dezurbanizacja i reurbanizacja; różni je to, gdzie przybywa, a gdzie ubywa mieszkańców.
- 07Charakter miasta wyznaczają funkcje egzogeniczne, obsługujące ludność spoza miasta.
- 08Województwo łódzkie leży w środkowej Polsce, głównie na nizinach; jego stolicą jest Łódź, a pod Bełchatowem wydobywa się węgiel brunatny.
- 08Liczby o ludności i gospodarce regionu podają dane statystyczne, a położenie i rzeźbę - mapy.
Pojęcia z fiszek
Quizy w tym zestawie
50 pytań w 5 etapach
Etap 1: Ludność Polski
Etap 1 · 10 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Narodowości, wyznania i migracje
Etap 2 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Zatrudnienie, przemysł i rolnictwo
Etap 3 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Usługi, transport i turystyka
Etap 4 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Miasta i region łódzki
Etap 5 · 7 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
25 fiszek uczy się 14
uczy się 1
uczy się 1
uczy się 2
25 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
