Geografia
Łódzki Konkurs Geograficzny - Europa i sąsiedzi Polski
Geografia Europy: położenie i granice kontynentu, Unia Europejska, środowisko przyrodnicze, granice płyt litosfery, ludność i migracje, metropolie, energia, przemysł, usługi i turystyka. Osobno sąsiedzi Polski: Niemcy, Litwa i Białoruś, Czechy i Słowacja, Ukraina, Rosja oraz relacje Polski z sąsiadami.
Podcast
Ładuję…
1.Położenie Europy
Europa leży na półkuli północnej i w większości na półkuli wschodniej; na zachodniej leży tylko jej zachodnia część, np. Islandia, Irlandia i Portugalia. Razem z Azją tworzy jeden ląd - Eurazję.
2.Umowna granica Europy i Azji
Biegnie wzdłuż gór Ural, rzeką Ural do Morza Kaspijskiego, dalej Obniżeniem Kumsko-Manyckim do Morza Czarnego, a stamtąd przez cieśninę Bosfor, Morze Marmara i cieśninę Dardanele.
3.Linia brzegowa Europy
Jest bardzo urozmaicona: ma wiele półwyspów, m.in. Skandynawski, Iberyjski (Hiszpania i Portugalia), Apeniński (Włochy) i Bałkański, oraz wysp, m.in. Wielką Brytanię, Irlandię i Islandię na Oceanie Atlantyckim.
4.Podział polityczny Europy
Europa dzieli się na kilkadziesiąt państw o bardzo różnej wielkości. Największa jest Rosja, która w większej części leży w Azji, a najmniejszy - Watykan, położony na terenie Rzymu, stolicy Włoch.
5.Unia Europejska
Związek państw Europy, które współpracują gospodarczo i politycznie. Powstała na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego w 1992 r. Polska należy do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r.
6.Wspólny rynek Unii Europejskiej
Obszar, na którym między państwami Unii obowiązuje swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Firmy sprzedają towary bez ceł, a mieszkańcy mogą pracować w innych krajach Unii.
7.Strefa Schengen a strefa euro
Strefa Schengen to państwa, także spoza Unii (np. Norwegia i Szwajcaria), które zniosły stałe kontrole osób na wspólnych granicach. Strefa euro to państwa Unii ze wspólną walutą euro. Polska jest w strefie Schengen od 2007 r., ale używa złotego.
8.Fundusze unijne
Pieniądze z budżetu Unii Europejskiej przeznaczane na wyrównywanie różnic w rozwoju regionów, np. na budowę dróg, kolei i oczyszczalni ścieków oraz na pomoc dla rolników.
9.Niziny Europy
Wschodnią część kontynentu zajmuje rozległa Nizina Wschodnioeuropejska, a na zachód od niej ciągnie się Nizina Środkowoeuropejska, na której leży większość Polski. Niziny przeważają w ukształtowaniu powierzchni Europy.
10.Jakie góry oznaczono na mapie numerami 1-5?
1 - Góry Skandynawskie, 2 - Pireneje, 3 - Alpy z najwyższym szczytem Mont Blanc, 4 - Apeniny, 5 - Karpaty. Pireneje oddzielają Półwysep Iberyjski od reszty Europy, a Apeniny biegną wzdłuż Półwyspu Apenińskiego.
11.Płyty litosfery
Sztywne fragmenty zewnętrznej, skalnej powłoki Ziemi. Powoli się przemieszczają: rozsuwają się, zbliżają do siebie lub przesuwają wzdłuż wspólnej granicy; na granicach płyt często występują trzęsienia ziemi, a na wielu z nich także wulkany.
12.Islandia na granicy płyt litosfery
Islandia leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, gdzie rozsuwają się płyta północnoamerykańska i płyta eurazjatycka, a szczelinę między nimi wypełnia magma. Dlatego ma czynne wulkany, częste trzęsienia ziemi i gejzery.
13.Wulkan
Miejsce, w którym magma wydostaje się na powierzchnię jako lawa; podczas erupcji mogą się też wydobywać gazy i popioły. Czynne wulkany Europy to m.in. Hekla na Islandii oraz Etna i Wezuwiusz we Włoszech.
14.Trzęsienie ziemi
Nagłe drgania skorupy ziemskiej wywołane przesuwaniem się mas skalnych, najczęściej na granicach płyt litosfery. W Europie zdarzają się głównie na Islandii i w Europie Południowej, np. we Włoszech i w Grecji.
15.Gejzer
Gorące źródło, które co pewien czas wyrzuca w górę strumień gorącej wody i pary wodnej. Powstaje tam, gdzie woda podziemna styka się z gorącymi skałami, np. na Islandii.
16.Prąd Północnoatlantycki
Ciepły prąd morski, który płynie przez Ocean Atlantycki ku wybrzeżom północno-zachodniej Europy. Łagodzi tam zimy, a dzięki niemu niektóre porty Norwegii pozostają wolne od lodu nawet za kołem podbiegunowym.
17.Czynniki klimatu Europy
Klimat Europy zależy m.in. od szerokości geograficznej, odległości od Atlantyku i wiatrów zachodnich. W strefie umiarkowanej, na podobnych szerokościach, od zachodu na wschód klimat zmienia się od morskiego przez przejściowy (np. w Polsce) do kontynentalnego, a roczna amplituda temperatury zwykle rośnie.
18.Jaki typ klimatu przedstawia klimatogram?
Klimat umiarkowany morski (Londyn): łagodna zima ze średnią temperaturą powyżej 0°C, chłodne lato, mała roczna amplituda temperatury i opady rozłożone równomiernie przez cały rok.
19.Jaki typ klimatu pokazuje ten klimatogram?
Klimat umiarkowany kontynentalny (Moskwa): mroźna zima ze średnią poniżej 0°C przez kilka miesięcy, ciepłe lato, duża roczna amplituda temperatury i najwięcej opadów latem.
20.Klimat śródziemnomorski
Klimat z gorącym, suchym i słonecznym latem oraz łagodną, deszczową zimą. Panuje w Europie Południowej nad Morzem Śródziemnym i sprzyja turystyce oraz uprawie oliwek, winorośli i cytrusów.
21.Rozmieszczenie ludności Europy
Najgęściej zaludnione są niziny o łagodnym klimacie, okręgi przemysłowe i okolice wielkich miast, np. Anglia, kraje Beneluksu i Nadrenia. Najsłabiej zaludniona jest zimna północ kontynentu i wysokie góry.
22.Starzenie się społeczeństwa
Wzrost udziału ludzi starszych wśród mieszkańców. W Europie wynika z niskiej liczby urodzeń i wydłużania się życia, a jego skutki to wyższe koszty emerytur i ochrony zdrowia oraz brak rąk do pracy.
23.Migracje ludności w Europie
Migracja to zmiana miejsca zamieszkania; emigracja to wyjazd z kraju, a imigracja - przyjazd do kraju. Po II wojnie światowej imigranci zarobkowi napłynęli do Europy Zachodniej i powstały społeczeństwa wielokulturowe.
24.Metropolia
Wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym: ośrodek finansów, handlu, nauki i kultury, połączony ze światem siecią transportu, np. lotniczego. Przykładami metropolii w Europie są Londyn i Paryż.
25.Londyn a Paryż
Oba to stolice (Wielkiej Brytanii i Francji) oraz globalne centra finansów, handlu, kultury i turystyki. Londyn leży nad Tamizą i ma dzielnicę finansową City of London, a Paryż - nad Sekwaną, z dzielnicą biurową La Défense na obrzeżach.
26.Odnawialne i nieodnawialne źródła energii
Źródła odnawialne uzupełniają się naturalnie w czasie korzystania z nich lub są praktycznie niewyczerpalne: to m.in. woda, wiatr, Słońce, ciepło wnętrza Ziemi i biomasa. Do nieodnawialnych należą węgiel, ropa, gaz ziemny i uran; spalanie paliw kopalnych zanieczyszcza powietrze.
27.Źródła energii a środowisko krajów Europy
Kraj wykorzystuje to, co daje mu przyroda: górzysta i deszczowa Norwegia - elektrownie wodne, wulkaniczna Islandia - energię geotermalną, wietrzna Dania - elektrownie wiatrowe. Francja postawiła na energetykę jądrową.
28.Nowoczesny przemysł i usługi Francji
Francja rozwija przemysł lotniczy (samoloty Airbus składa się m.in. w Tuluzie), kosmiczny i samochodowy. Ma koleje dużych prędkości TGV, a usługi, w tym turystyka, dają większość miejsc pracy.
29.Turystyka w Europie Południowej
Rozwija się dzięki klimatowi śródziemnomorskiemu, ciepłemu morzu i plażom oraz zabytkom kultury śródziemnomorskiej, np. Akropolowi w Atenach (starożytna Grecja), Koloseum w Rzymie (starożytny Rzym) i Watykanowi.
30.Restrukturyzacja przemysłu
Przebudowa przemysłu: zamykanie nierentownych zakładów, np. kopalń i hut, oraz rozwój usług i nowoczesnych gałęzi. Przykładem są Niemcy - Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii, dawny okręg węgla i stali.
31.Dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi
Ziemie dzisiejszej Litwy i Białorusi wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na Litwie warto zobaczyć Wilno z Ostrą Bramą i zamek w Trokach, a na Białorusi zamki w Nieświeżu i w Mirze, wpisane na Listę UNESCO.
32.Atrakcje turystyczne Czech i Słowacji
W Czechach to m.in. zabytkowa Praga z Hradczanami i Mostem Karola oraz Karkonosze, a na Słowacji - Tatry, jaskinie krasowe i uzdrowiska z wodami termalnymi.
33.Ukraina
Niepodległe państwo od 1991 r., wcześniej republika ZSRR (Związku Sowieckiego). Ma żyzne czarnoziemy, dzięki którym jest dużym producentem zbóż. W 2014 r. Rosja zaanektowała Krym, czego społeczność międzynarodowa nie uznaje, a w 2022 r. rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.
34.Katastrofa w Czarnobylu
Wybuch reaktora w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie w 1986 r., w czasach ZSRR. Skażenie promieniotwórcze objęło dużą część Europy, a wokół elektrowni utworzono strefę zamkniętą dla ludzi.
35.Strefy krajobrazowe Rosji
Wśród stref krajobrazowych Rosji, od północy ku południu, występują m.in. tundra z mchami i porostami na wiecznej zmarzlinie (stale zamarzniętym gruncie), tajga z lasami iglastymi i step, czyli trawiasta równina z żyznymi glebami.
36.Ukształtowanie powierzchni Rosji
Góry Ural wyznaczają część granicy między europejską i azjatycką częścią Rosji. W części europejskiej rozciąga się Nizina Wschodnioeuropejska, w azjatyckiej leży m.in. Syberia, a na południu kraju wznosi się Kaukaz z Elbrusem, najwyższym szczytem Rosji.
37.Wołga i Bajkał
Wołga to najdłuższa rzeka Europy; płynie przez Rosję i uchodzi do Morza Kaspijskiego. Bajkał na Syberii to najgłębsze jezioro świata.
38.Grupa Wyszehradzka
Współpraca Polski, Czech, Słowacji i Węgier, zapoczątkowana w 1991 r. w Wyszehradzie na Węgrzech, jeszcze z Czechosłowacją, która w 1993 r. podzieliła się na Czechy i Słowację. Państwa uzgadniają wspólne stanowiska, np. w sprawach Unii Europejskiej.
39.Euroregion
Obszar współpracy przygranicznych regionów dwóch lub więcej państw, np. w turystyce, ochronie przyrody i transporcie. Przykładem jest Euroregion Tatry na pograniczu Polski i Słowacji.
40.Relacje Polski z sąsiadami
Polska ma siedmiu sąsiadów; z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą współpracuje w Unii Europejskiej i NATO. Dobre relacje wspierają handel, turystykę i prawa mniejszości narodowych, np. litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie.
Notatka
Położenie, granice i podział polityczny Europy
Europa leży na półkuli północnej, a od zachodu oblewa ją Ocean Atlantycki. Południk zerowy dzieli ją na dwie nierówne części: większa leży na półkuli wschodniej, a mniejsza, zachodnia - na półkuli zachodniej.
Ważne
Na półkuli zachodniej leżą obszary położone na zachód od południka zerowego, a na wschodniej - na wschód od niego.
Europa nie jest osobnym lądem: razem z Azją tworzy Eurazję. Dlatego granica między nimi jest umowna. Od północy wyznaczają ją kolejno góry Ural, rzeka Ural, Morze Kaspijskie, Obniżenie Kumsko-Manyckie i Morze Czarne. Dalej biegnie przez cieśninę Bosfor, Morze Marmara i cieśninę Dardanele.
jest bardzo urozmaicona. Morza wcinają się głęboko w ląd, w morze wysuwają się liczne półwyspy, a u wybrzeży leży wiele wysp:
- półwyspy
- Skandynawski, Jutlandzki, Kolski, Iberyjski, Apeniński i Bałkański
- wyspy
- Wielka Brytania, Irlandia, Islandia, Sycylia, Sardynia, Korsyka i Kreta
- morza
- Śródziemne, Północne, Bałtyckie, Czarne, Norweskie i Barentsa.
Europa dzieli się na kilkadziesiąt państw bardzo różnej wielkości. Największym jest Rosja, choć większa jej część leży w Azji. Najmniejszym jest Watykan, położony na terenie Rzymu.
Unia Europejska
to związek państw Europy, które współpracują gospodarczo i politycznie. Powstała na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego w 1992 r. Polska należy do niej od 1 maja 2004 r.
Podstawą Unii jest wspólny rynek, czyli obszar bez ceł i przeszkód w handlu. Obowiązują na nim cztery swobody przepływu:
- towarów
- np. wino z Włoch trafia do sklepów w Szwecji bez cła
- usług
- np. czeski przewoźnik wozi ładunki dla firmy z Austrii
- osób
- np. lekarz z Litwy zamieszkuje i pracuje w Belgii
- kapitału
- np. firma z Austrii buduje fabrykę na Słowacji.
Z Unią wiążą się też dwie strefy. Żadna z nich nie pokrywa się dokładnie z obszarem Unii:
- strefa Schengen
- państwa, które zniosły stałe kontrole osób na wspólnych granicach; należą do niej także państwa spoza Unii, np. Szwajcaria,
- strefa euro
- państwa Unii, które przyjęły wspólną walutę euro.
Polska jest w strefie Schengen od 2007 r., ale nie przyjęła euro i nadal używa złotego.
to pieniądze z budżetu Unii przeznaczane na wyrównywanie różnic w rozwoju regionów. Regiony słabiej rozwinięte budują za nie m.in. drogi i koleje, a rolnicy dostają pomoc.
1992
traktat z Maastricht
2004
Polska w Unii Europejskiej
2007
Polska w strefie Schengen
Ukształtowanie powierzchni i granice płyt litosfery
W ukształtowaniu powierzchni Europy przeważają niziny. Największy obszar na wschodzie zajmuje Nizina Wschodnioeuropejska. Na zachód od niej ciągnie się Nizina Środkowoeuropejska, na której leży większość Polski.
Wśród gór wyróżniają się Alpy z najwyższym szczytem Mont Blanc, a także Pireneje, Apeniny, Karpaty i Góry Skandynawskie. Pireneje oddzielają Półwysep Iberyjski od reszty kontynentu, a Apeniny biegną wzdłuż Półwyspu Apenińskiego. Na wschodzie Europy wznosi się Ural.
Zewnętrzna, skalna powłoka Ziemi jest podzielona na sztywne . Płyty powoli się przesuwają: mogą się rozsuwać, zbliżać do siebie lub przesuwać wzdłuż wspólnej granicy.
Zapamiętaj
Trzęsienia ziemi występują najczęściej na granicach płyt litosfery. Wulkany są częste tam, gdzie płyty się rozsuwają lub jedna płyta wsuwa się pod drugą.
Najlepszym przykładem jest Islandia. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, gdzie oddalają się od siebie płyta północnoamerykańska i płyta eurazjatycka. Szczelinę między nimi wypełnia magma, więc gorące skały leżą tu blisko powierzchni. Skutki tego położenia to:
- wulkany
- np. czynna Hekla; podczas erupcji na powierzchnię może wypływać lawa, a do atmosfery mogą trafiać gazy i popioły,
- trzęsienia ziemi
- nagłe drgania skorupy ziemskiej przy przesuwaniu się mas skalnych,
- gejzery
- gorące źródła, które co pewien czas tryskają wodą i parą wodną,
- energia geotermalna
- ciepło wnętrza Ziemi wykorzystywane przez mieszkańców.
Podobne zjawiska występują w Europie Południowej. We Włoszech są czynne wulkany Etna i Wezuwiusz, a w regionie zdarzają się trzęsienia ziemi.
Klimat Europy
Klimat Europy zależy m.in. od szerokości geograficznej, oddalenia od Oceanu Atlantyckiego i zachodniej cyrkulacji mas powietrza. Wiatry z zachodu niosą nad ląd powietrze znad oceanu, które zimą ogrzewa ląd, a latem go ochładza.
Wybrzeża północno-zachodniej Europy ogrzewa ciepły . Dzięki niemu zimy są tam łagodne, a niektóre porty nie zamarzają nawet za kołem podbiegunowym.
Ważne
W strefie umiarkowanej, na podobnych szerokościach geograficznych, im dalej od Atlantyku, tym zwykle słabszy wpływ powietrza znad oceanu i większa roczna amplituda temperatury.
W strefie umiarkowanej z zachodu na wschód klimat zmienia się od morskiego przez przejściowy do kontynentalnego. Na południu panuje , na dalekiej północy występuje klimat subpolarny, a w wysokich górach - górski. Typy klimatu wymienione w tabeli najłatwiej rozpoznać po zimie i lecie.
| Typ klimatu | Zima | Lato i opady |
|---|---|---|
| morski | łagodna, średnie miesięczne zwykle powyżej 0°C | chłodne lato, opady przez cały rok |
| przejściowy (Polska) | chłodniejsza niż w morskim | cechy pośrednie |
| kontynentalny | mroźna, kilka miesięcy poniżej 0°C | ciepłe lato, najwięcej opadów latem |
| śródziemnomorski | łagodna i deszczowa | gorące, suche i słoneczne lato |
Klimat śródziemnomorski ma np. Rzym we Włoszech: lato jest tam gorące i suche, a zima łagodna i deszczowa.
Ludność, migracje i metropolie
Rozmieszczenie i starzenie się ludności
Ludzie osiedlają się tam, gdzie łatwo żyć i pracować. Najgęściej zaludnione są niziny o łagodnym klimacie, okręgi przemysłowe i okolice wielkich miast, np. kraje Beneluksu. Najmniejsza gęstość zaludnienia występuje na zimnej północy i w wysokich górach.
to wzrost udziału ludzi starszych wśród mieszkańców. W Europie wynika z niskiej liczby urodzeń i wydłużania się życia. Rosną przez to koszty emerytur i ochrony zdrowia, a brakuje rąk do pracy. Część brakujących pracowników zastępują imigranci.
Migracje
Migracja to zmiana miejsca zamieszkania. Wyjazd z kraju to emigracja, a przyjazd do kraju - imigracja.
Określenie zależy od tego, czy patrzymy z punktu widzenia kraju wyjazdu, czy kraju przyjazdu. Np. Litwin, który zamieszkał w Szwecji, jest imigrantem w Szwecji, a emigrantem z punktu widzenia Litwy.
Po II wojnie światowej do Europy Zachodniej przyjechało wielu imigrantów zarobkowych. Wielu z nich zostało na stałe, dlatego powstały tam społeczeństwa wielokulturowe. Dziś pracownicy mogą swobodnie przenosić się między państwami Unii.
Metropolie
Metropolia to wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym. Jest ośrodkiem finansów, handlu, nauki i kultury, a ze światem łączy ją m.in. transport lotniczy. Przykładami są Londyn i Paryż:
- oba są stolicami - Wielkiej Brytanii i Francji - oraz globalnymi centrami finansów, handlu, kultury i turystyki,
- Londyn leży nad Tamizą i ma dzielnicę finansową City of London,
- Paryż leży nad Sekwaną, a dzielnica biurowa La Défense powstała na jego obrzeżach.
Energia, przemysł, usługi i turystyka
Źródła energii
Odnawialne źródła energii uzupełniają się naturalnie lub są praktycznie niewyczerpalne, np. woda, wiatr i Słońce. Do nieodnawialnych źródeł energii należą węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny i uran, których złoża są ograniczone. Spalanie paliw kopalnych zanieczyszcza powietrze.
Na wybór źródeł energii wpływają warunki przyrodnicze, dostęp do paliw i decyzje państwa. Zależność tę pokazuje tabela.
| Elektrownie | Co sprzyja ich rozwojowi | Przykład |
|---|---|---|
| wodne | duży przepływ lub duży spadek wody; sprzyjają im np. góry i obfite opady | Norwegia |
| geotermalne | dostęp do gorących wód lub skał pod powierzchnią | Islandia |
| wiatrowe | częste, silne wiatry | Dania, Niemcy |
| węglowe | dostęp do węgla, np. z pobliskich złóż | Niemcy |
| jądrowe | decyzja państwa o rozwoju energetyki jądrowej | Francja |
Przemysł i usługi
Francja ma nowoczesny przemysł lotniczy, kosmiczny i samochodowy. Samoloty Airbus składa się m.in. w Tuluzie, a po kraju kursują koleje dużych prędkości TGV. Większość miejsc pracy dają jednak usługi, w tym turystyka.
W Niemczech zmieniła się struktura przemysłu. Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii było okręgiem węgla i stali. Gdy część kopalń i hut przestała się opłacać, przeprowadzono restrukturyzację przemysłu. Zamykano nierentowne zakłady, a rozwijano usługi i nowoczesne gałęzie przemysłu.
Turystyka na południu Europy
Turystów przyciągają na południe Europy warunki przyrodnicze: klimat śródziemnomorski, ciepłe morze i plaże. Drugim magnesem jest dziedzictwo kultury śródziemnomorskiej, m.in. zabytki starożytnej Grecji i Rzymu, np. Akropol i Koloseum, oraz Watykan.
Litwa, Białoruś, Czechy, Słowacja i Ukraina
Ziemie Litwy i Białorusi należały razem z Polską do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Czechy i Słowacja są osobnymi państwami od 1993 r., gdy podzieliła się Czechosłowacja. Każdy z tych krajów ma inne walory:
- Litwa
- Wilno z Ostrą Bramą i zamek w Trokach
- Białoruś
- zamki w Nieświeżu i w Mirze, wpisane na Listę UNESCO
- Czechy
- zabytkowa Praga z Hradczanami i Mostem Karola oraz Karkonosze
- Słowacja
- Tatry, uzdrowiska z wodami termalnymi i jaskinie krasowe.
uzyskała niepodległość w 1991 r., a wcześniej była republiką ZSRR (Związku Sowieckiego). Jej bogactwem są żyzne czarnoziemy, dzięki którym jest dużym producentem zbóż.
W 1986 r. w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie, wtedy części ZSRR, wybuchł reaktor. Skażenie promieniotwórcze objęło dużą część Europy, a wokół elektrowni utworzono strefę zamkniętą dla ludzi.
W 2014 r. Rosja zaanektowała Krym, czego społeczność międzynarodowa nie uznaje.
Rosja i relacje Polski z sąsiadami
Przyroda Rosji
Góry Ural wyznaczają część granicy między europejską i azjatycką częścią Rosji. W części europejskiej rozciąga się Nizina Wschodnioeuropejska, a w azjatyckiej leży m.in. Syberia. Na południowym skraju kraju wznosi się Kaukaz z Elbrusem, najwyższym szczytem Rosji.
Strefy krajobrazowe układają się pasami wraz ze zmianami klimatu z północy na południe. W tej kolejności występują m.in.:
- tundra
- mchy i porosty na wiecznej zmarzlinie, czyli stale zamarzniętym gruncie
- tajga
- lasy iglaste
- step
- trawiasta równina z żyznymi glebami.
Przez europejską część Rosji płynie Wołga, najdłuższa rzeka Europy, która uchodzi do Morza Kaspijskiego. Na Syberii leży Bajkał - jezioro najgłębsze na świecie.
Polska i sąsiedzi
Polska ma siedmiu sąsiadów. Z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą współpracuje w Unii Europejskiej i NATO. to współpraca Polski, Czech, Słowacji i Węgier, zapoczątkowana w 1991 r. w Wyszehradzie na Węgrzech. Czechy i Słowacja tworzyły wtedy jeszcze jedno państwo - Czechosłowację. Państwa Grupy uzgadniają wspólne stanowiska, np. w sprawach Unii.
Bliżej granic działają euroregiony. Przygraniczne regiony dwóch lub więcej państw współpracują w nich m.in. w turystyce, ochronie przyrody i transporcie.
Dobre relacje z sąsiadami wspierają handel i turystykę. Pomagają też chronić prawa mniejszości narodowych, np. litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie.
W skrócie
- 01Europa leży na półkuli północnej, w większości na wschodniej, i razem z Azją tworzy Eurazję.
- 01Granica Europy i Azji jest umowna: biegnie m.in. wzdłuż gór Ural i rzeki Ural oraz przez cieśniny Bosfor i Dardanele.
- 02Wspólny rynek Unii to swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału między państwami członkowskimi.
- 02Strefa Schengen znosi stałe kontrole osób na wspólnych granicach jej państw, a strefa euro łączy państwa Unii ze wspólną walutą.
- 03Niziny przeważają w Europie, a najwyższym szczytem Alp jest Mont Blanc.
- 03Islandia leży na granicy rozsuwających się płyt, dlatego ma wulkany, trzęsienia ziemi, gejzery i energię geotermalną.
- 04W strefie umiarkowanej Europy z zachodu na wschód klimat przechodzi od morskiego przez przejściowy do kontynentalnego.
- 04Prąd Północnoatlantycki ogrzewa północno-zachodnią Europę, więc zimy są tam łagodne.
- 05Społeczeństwa Europy starzeją się, bo rodzi się mało dzieci, a ludzie żyją dłużej.
- 05Metropolia to wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym, np. Londyn albo Paryż.
- 06Warunki przyrodnicze wpływają na wybór źródeł energii, np. w Norwegii sprzyjają energetyce wodnej, a na Islandii - geotermalnej.
- 06Restrukturyzacja przemysłu to jego przebudowa, np. zamykanie nierentownych zakładów i rozwój nowoczesnych gałęzi przemysłu oraz usług.
- 07Litwa i Białoruś mają wspólne z Polską dziedzictwo Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
- 07Ukraina jest niepodległa od 1991 r., a jej czarnoziemy sprzyjają uprawie zbóż.
- 08Wśród stref krajobrazowych Rosji od północy ku południu występują m.in. tundra, tajga i step.
- 08Polska współpracuje z częścią sąsiadów w Unii Europejskiej, NATO i euroregionach, a w Grupie Wyszehradzkiej także z Węgrami, które z Polską nie graniczą.
Pojęcia z fiszek
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Polska na mapie - położenie, sąsiedzi i województwaKlasa 7
Otwórz kartę pracyEuropa - położenie, państwa i ludnośćKlasa 6
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
50 pytań w 5 etapach
Etap 1: Granice i Unia Europejska
Etap 1 · 8 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Rzeźba i granice płyt
Etap 2 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Klimat i ludność Europy
Etap 3 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Gospodarka i dziedzictwo
Etap 4 · 8 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Wschodni sąsiedzi i relacje
Etap 5 · 8 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
25 fiszek uczy się 14
uczy się 1
uczy się 1
uczy się 2
25 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
