Ilustracja do zestawu: Łódzki Konkurs Geograficzny - Europa i sąsiedzi Polski

Geografia

Łódzki Konkurs Geograficzny - Europa i sąsiedzi Polski

Szkoła podstawowa
40 fiszek50 pytań w 5 etapachnotatka

Geografia Europy: położenie i granice kontynentu, Unia Europejska, środowisko przyrodnicze, granice płyt litosfery, ludność i migracje, metropolie, energia, przemysł, usługi i turystyka. Osobno sąsiedzi Polski: Niemcy, Litwa i Białoruś, Czechy i Słowacja, Ukraina, Rosja oraz relacje Polski z sąsiadami.

Podcast

Ładuję…

1.Położenie Europy

Europa leży na półkuli północnej i w większości na półkuli wschodniej; na zachodniej leży tylko jej zachodnia część, np. Islandia, Irlandia i Portugalia. Razem z Azją tworzy jeden ląd - Eurazję.

2.Umowna granica Europy i Azji

Biegnie wzdłuż gór Ural, rzeką Ural do Morza Kaspijskiego, dalej Obniżeniem Kumsko-Manyckim do Morza Czarnego, a stamtąd przez cieśninę Bosfor, Morze Marmara i cieśninę Dardanele.

3.Linia brzegowa Europy

Jest bardzo urozmaicona: ma wiele półwyspów, m.in. Skandynawski, Iberyjski (Hiszpania i Portugalia), Apeniński (Włochy) i Bałkański, oraz wysp, m.in. Wielką Brytanię, Irlandię i Islandię na Oceanie Atlantyckim.

4.Podział polityczny Europy

Europa dzieli się na kilkadziesiąt państw o bardzo różnej wielkości. Największa jest Rosja, która w większej części leży w Azji, a najmniejszy - Watykan, położony na terenie Rzymu, stolicy Włoch.

5.Unia Europejska

Związek państw Europy, które współpracują gospodarczo i politycznie. Powstała na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego w 1992 r. Polska należy do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r.

6.Wspólny rynek Unii Europejskiej

Obszar, na którym między państwami Unii obowiązuje swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Firmy sprzedają towary bez ceł, a mieszkańcy mogą pracować w innych krajach Unii.

7.Strefa Schengen a strefa euro

Strefa Schengen to państwa, także spoza Unii (np. Norwegia i Szwajcaria), które zniosły stałe kontrole osób na wspólnych granicach. Strefa euro to państwa Unii ze wspólną walutą euro. Polska jest w strefie Schengen od 2007 r., ale używa złotego.

8.Fundusze unijne

Pieniądze z budżetu Unii Europejskiej przeznaczane na wyrównywanie różnic w rozwoju regionów, np. na budowę dróg, kolei i oczyszczalni ścieków oraz na pomoc dla rolników.

9.Niziny Europy

Wschodnią część kontynentu zajmuje rozległa Nizina Wschodnioeuropejska, a na zachód od niej ciągnie się Nizina Środkowoeuropejska, na której leży większość Polski. Niziny przeważają w ukształtowaniu powierzchni Europy.

10.Jakie góry oznaczono na mapie numerami 1-5?

1 - Góry Skandynawskie, 2 - Pireneje, 3 - Alpy z najwyższym szczytem Mont Blanc, 4 - Apeniny, 5 - Karpaty. Pireneje oddzielają Półwysep Iberyjski od reszty Europy, a Apeniny biegną wzdłuż Półwyspu Apenińskiego.

11.Płyty litosfery

Sztywne fragmenty zewnętrznej, skalnej powłoki Ziemi. Powoli się przemieszczają: rozsuwają się, zbliżają do siebie lub przesuwają wzdłuż wspólnej granicy; na granicach płyt często występują trzęsienia ziemi, a na wielu z nich także wulkany.

12.Islandia na granicy płyt litosfery

Islandia leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, gdzie rozsuwają się płyta północnoamerykańska i płyta eurazjatycka, a szczelinę między nimi wypełnia magma. Dlatego ma czynne wulkany, częste trzęsienia ziemi i gejzery.

13.Wulkan

Miejsce, w którym magma wydostaje się na powierzchnię jako lawa; podczas erupcji mogą się też wydobywać gazy i popioły. Czynne wulkany Europy to m.in. Hekla na Islandii oraz Etna i Wezuwiusz we Włoszech.

14.Trzęsienie ziemi

Nagłe drgania skorupy ziemskiej wywołane przesuwaniem się mas skalnych, najczęściej na granicach płyt litosfery. W Europie zdarzają się głównie na Islandii i w Europie Południowej, np. we Włoszech i w Grecji.

15.Gejzer

Gorące źródło, które co pewien czas wyrzuca w górę strumień gorącej wody i pary wodnej. Powstaje tam, gdzie woda podziemna styka się z gorącymi skałami, np. na Islandii.

16.Prąd Północnoatlantycki

Ciepły prąd morski, który płynie przez Ocean Atlantycki ku wybrzeżom północno-zachodniej Europy. Łagodzi tam zimy, a dzięki niemu niektóre porty Norwegii pozostają wolne od lodu nawet za kołem podbiegunowym.

17.Czynniki klimatu Europy

Klimat Europy zależy m.in. od szerokości geograficznej, odległości od Atlantyku i wiatrów zachodnich. W strefie umiarkowanej, na podobnych szerokościach, od zachodu na wschód klimat zmienia się od morskiego przez przejściowy (np. w Polsce) do kontynentalnego, a roczna amplituda temperatury zwykle rośnie.

18.Jaki typ klimatu przedstawia klimatogram?

Klimat umiarkowany morski (Londyn): łagodna zima ze średnią temperaturą powyżej 0°C, chłodne lato, mała roczna amplituda temperatury i opady rozłożone równomiernie przez cały rok.

19.Jaki typ klimatu pokazuje ten klimatogram?

Klimat umiarkowany kontynentalny (Moskwa): mroźna zima ze średnią poniżej 0°C przez kilka miesięcy, ciepłe lato, duża roczna amplituda temperatury i najwięcej opadów latem.

20.Klimat śródziemnomorski

Klimat z gorącym, suchym i słonecznym latem oraz łagodną, deszczową zimą. Panuje w Europie Południowej nad Morzem Śródziemnym i sprzyja turystyce oraz uprawie oliwek, winorośli i cytrusów.

21.Rozmieszczenie ludności Europy

Najgęściej zaludnione są niziny o łagodnym klimacie, okręgi przemysłowe i okolice wielkich miast, np. Anglia, kraje Beneluksu i Nadrenia. Najsłabiej zaludniona jest zimna północ kontynentu i wysokie góry.

22.Starzenie się społeczeństwa

Wzrost udziału ludzi starszych wśród mieszkańców. W Europie wynika z niskiej liczby urodzeń i wydłużania się życia, a jego skutki to wyższe koszty emerytur i ochrony zdrowia oraz brak rąk do pracy.

23.Migracje ludności w Europie

Migracja to zmiana miejsca zamieszkania; emigracja to wyjazd z kraju, a imigracja - przyjazd do kraju. Po II wojnie światowej imigranci zarobkowi napłynęli do Europy Zachodniej i powstały społeczeństwa wielokulturowe.

24.Metropolia

Wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym: ośrodek finansów, handlu, nauki i kultury, połączony ze światem siecią transportu, np. lotniczego. Przykładami metropolii w Europie są Londyn i Paryż.

25.Londyn a Paryż

Oba to stolice (Wielkiej Brytanii i Francji) oraz globalne centra finansów, handlu, kultury i turystyki. Londyn leży nad Tamizą i ma dzielnicę finansową City of London, a Paryż - nad Sekwaną, z dzielnicą biurową La Défense na obrzeżach.

26.Odnawialne i nieodnawialne źródła energii

Źródła odnawialne uzupełniają się naturalnie w czasie korzystania z nich lub są praktycznie niewyczerpalne: to m.in. woda, wiatr, Słońce, ciepło wnętrza Ziemi i biomasa. Do nieodnawialnych należą węgiel, ropa, gaz ziemny i uran; spalanie paliw kopalnych zanieczyszcza powietrze.

27.Źródła energii a środowisko krajów Europy

Kraj wykorzystuje to, co daje mu przyroda: górzysta i deszczowa Norwegia - elektrownie wodne, wulkaniczna Islandia - energię geotermalną, wietrzna Dania - elektrownie wiatrowe. Francja postawiła na energetykę jądrową.

28.Nowoczesny przemysł i usługi Francji

Francja rozwija przemysł lotniczy (samoloty Airbus składa się m.in. w Tuluzie), kosmiczny i samochodowy. Ma koleje dużych prędkości TGV, a usługi, w tym turystyka, dają większość miejsc pracy.

29.Turystyka w Europie Południowej

Rozwija się dzięki klimatowi śródziemnomorskiemu, ciepłemu morzu i plażom oraz zabytkom kultury śródziemnomorskiej, np. Akropolowi w Atenach (starożytna Grecja), Koloseum w Rzymie (starożytny Rzym) i Watykanowi.

30.Restrukturyzacja przemysłu

Przebudowa przemysłu: zamykanie nierentownych zakładów, np. kopalń i hut, oraz rozwój usług i nowoczesnych gałęzi. Przykładem są Niemcy - Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii, dawny okręg węgla i stali.

31.Dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi

Ziemie dzisiejszej Litwy i Białorusi wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Na Litwie warto zobaczyć Wilno z Ostrą Bramą i zamek w Trokach, a na Białorusi zamki w Nieświeżu i w Mirze, wpisane na Listę UNESCO.

32.Atrakcje turystyczne Czech i Słowacji

W Czechach to m.in. zabytkowa Praga z Hradczanami i Mostem Karola oraz Karkonosze, a na Słowacji - Tatry, jaskinie krasowe i uzdrowiska z wodami termalnymi.

33.Ukraina

Niepodległe państwo od 1991 r., wcześniej republika ZSRR (Związku Sowieckiego). Ma żyzne czarnoziemy, dzięki którym jest dużym producentem zbóż. W 2014 r. Rosja zaanektowała Krym, czego społeczność międzynarodowa nie uznaje, a w 2022 r. rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.

34.Katastrofa w Czarnobylu

Wybuch reaktora w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie w 1986 r., w czasach ZSRR. Skażenie promieniotwórcze objęło dużą część Europy, a wokół elektrowni utworzono strefę zamkniętą dla ludzi.

35.Strefy krajobrazowe Rosji

Wśród stref krajobrazowych Rosji, od północy ku południu, występują m.in. tundra z mchami i porostami na wiecznej zmarzlinie (stale zamarzniętym gruncie), tajga z lasami iglastymi i step, czyli trawiasta równina z żyznymi glebami.

36.Ukształtowanie powierzchni Rosji

Góry Ural wyznaczają część granicy między europejską i azjatycką częścią Rosji. W części europejskiej rozciąga się Nizina Wschodnioeuropejska, w azjatyckiej leży m.in. Syberia, a na południu kraju wznosi się Kaukaz z Elbrusem, najwyższym szczytem Rosji.

37.Wołga i Bajkał

Wołga to najdłuższa rzeka Europy; płynie przez Rosję i uchodzi do Morza Kaspijskiego. Bajkał na Syberii to najgłębsze jezioro świata.

38.Grupa Wyszehradzka

Współpraca Polski, Czech, Słowacji i Węgier, zapoczątkowana w 1991 r. w Wyszehradzie na Węgrzech, jeszcze z Czechosłowacją, która w 1993 r. podzieliła się na Czechy i Słowację. Państwa uzgadniają wspólne stanowiska, np. w sprawach Unii Europejskiej.

39.Euroregion

Obszar współpracy przygranicznych regionów dwóch lub więcej państw, np. w turystyce, ochronie przyrody i transporcie. Przykładem jest Euroregion Tatry na pograniczu Polski i Słowacji.

40.Relacje Polski z sąsiadami

Polska ma siedmiu sąsiadów; z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą współpracuje w Unii Europejskiej i NATO. Dobre relacje wspierają handel, turystykę i prawa mniejszości narodowych, np. litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie.

Notatka

Położenie, granice i podział polityczny Europy

Europa leży na półkuli północnej, a od zachodu oblewa ją Ocean Atlantycki. Południk zerowy dzieli ją na dwie nierówne części: większa leży na półkuli wschodniej, a mniejsza, zachodnia - na półkuli zachodniej.

Europa i południk zerowy

Ważne

Na półkuli zachodniej leżą obszary położone na zachód od południka zerowego, a na wschodniej - na wschód od niego.

Europa nie jest osobnym lądem: razem z Azją tworzy Eurazję. Dlatego granica między nimi jest umowna. Od północy wyznaczają ją kolejno góry Ural, rzeka Ural, Morze Kaspijskie, Obniżenie Kumsko-Manyckie i Morze Czarne. Dalej biegnie przez cieśninę Bosfor, Morze Marmara i cieśninę Dardanele.

jest bardzo urozmaicona. Morza wcinają się głęboko w ląd, w morze wysuwają się liczne półwyspy, a u wybrzeży leży wiele wysp:

półwyspy
Skandynawski, Jutlandzki, Kolski, Iberyjski, Apeniński i Bałkański
wyspy
Wielka Brytania, Irlandia, Islandia, Sycylia, Sardynia, Korsyka i Kreta
morza
Śródziemne, Północne, Bałtyckie, Czarne, Norweskie i Barentsa.

Europa dzieli się na kilkadziesiąt państw bardzo różnej wielkości. Największym jest Rosja, choć większa jej część leży w Azji. Najmniejszym jest Watykan, położony na terenie Rzymu.

Unia Europejska

to związek państw Europy, które współpracują gospodarczo i politycznie. Powstała na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego w 1992 r. Polska należy do niej od 1 maja 2004 r.

Podstawą Unii jest wspólny rynek, czyli obszar bez ceł i przeszkód w handlu. Obowiązują na nim cztery swobody przepływu:

towarów
np. wino z Włoch trafia do sklepów w Szwecji bez cła
usług
np. czeski przewoźnik wozi ładunki dla firmy z Austrii
osób
np. lekarz z Litwy zamieszkuje i pracuje w Belgii
kapitału
np. firma z Austrii buduje fabrykę na Słowacji.

Z Unią wiążą się też dwie strefy. Żadna z nich nie pokrywa się dokładnie z obszarem Unii:

strefa Schengen
państwa, które zniosły stałe kontrole osób na wspólnych granicach; należą do niej także państwa spoza Unii, np. Szwajcaria,
strefa euro
państwa Unii, które przyjęły wspólną walutę euro.

Polska jest w strefie Schengen od 2007 r., ale nie przyjęła euro i nadal używa złotego.

to pieniądze z budżetu Unii przeznaczane na wyrównywanie różnic w rozwoju regionów. Regiony słabiej rozwinięte budują za nie m.in. drogi i koleje, a rolnicy dostają pomoc.

1992

traktat z Maastricht

2004

Polska w Unii Europejskiej

2007

Polska w strefie Schengen

Ukształtowanie powierzchni i granice płyt litosfery

W ukształtowaniu powierzchni Europy przeważają niziny. Największy obszar na wschodzie zajmuje Nizina Wschodnioeuropejska. Na zachód od niej ciągnie się Nizina Środkowoeuropejska, na której leży większość Polski.

Wśród gór wyróżniają się Alpy z najwyższym szczytem Mont Blanc, a także Pireneje, Apeniny, Karpaty i Góry Skandynawskie. Pireneje oddzielają Półwysep Iberyjski od reszty kontynentu, a Apeniny biegną wzdłuż Półwyspu Apenińskiego. Na wschodzie Europy wznosi się Ural.

Zewnętrzna, skalna powłoka Ziemi jest podzielona na sztywne . Płyty powoli się przesuwają: mogą się rozsuwać, zbliżać do siebie lub przesuwać wzdłuż wspólnej granicy.

Zapamiętaj

Trzęsienia ziemi występują najczęściej na granicach płyt litosfery. Wulkany są częste tam, gdzie płyty się rozsuwają lub jedna płyta wsuwa się pod drugą.

Najlepszym przykładem jest Islandia. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, gdzie oddalają się od siebie płyta północnoamerykańska i płyta eurazjatycka. Szczelinę między nimi wypełnia magma, więc gorące skały leżą tu blisko powierzchni. Skutki tego położenia to:

wulkany
np. czynna Hekla; podczas erupcji na powierzchnię może wypływać lawa, a do atmosfery mogą trafiać gazy i popioły,
trzęsienia ziemi
nagłe drgania skorupy ziemskiej przy przesuwaniu się mas skalnych,
gejzery
gorące źródła, które co pewien czas tryskają wodą i parą wodną,
energia geotermalna
ciepło wnętrza Ziemi wykorzystywane przez mieszkańców.
Dlaczego Islandia ma wulkany i gejzery

Podobne zjawiska występują w Europie Południowej. We Włoszech są czynne wulkany Etna i Wezuwiusz, a w regionie zdarzają się trzęsienia ziemi.

Klimat Europy

Klimat Europy zależy m.in. od szerokości geograficznej, oddalenia od Oceanu Atlantyckiego i zachodniej cyrkulacji mas powietrza. Wiatry z zachodu niosą nad ląd powietrze znad oceanu, które zimą ogrzewa ląd, a latem go ochładza.

Wybrzeża północno-zachodniej Europy ogrzewa ciepły . Dzięki niemu zimy są tam łagodne, a niektóre porty nie zamarzają nawet za kołem podbiegunowym.

Ważne

W strefie umiarkowanej, na podobnych szerokościach geograficznych, im dalej od Atlantyku, tym zwykle słabszy wpływ powietrza znad oceanu i większa roczna amplituda temperatury.

W strefie umiarkowanej z zachodu na wschód klimat zmienia się od morskiego przez przejściowy do kontynentalnego. Na południu panuje , na dalekiej północy występuje klimat subpolarny, a w wysokich górach - górski. Typy klimatu wymienione w tabeli najłatwiej rozpoznać po zimie i lecie.

Typ klimatuZimaLato i opady
morskiłagodna, średnie miesięczne zwykle powyżej 0°Cchłodne lato, opady przez cały rok
przejściowy (Polska)chłodniejsza niż w morskimcechy pośrednie
kontynentalnymroźna, kilka miesięcy poniżej 0°Cciepłe lato, najwięcej opadów latem
śródziemnomorskiłagodna i deszczowagorące, suche i słoneczne lato

Klimat śródziemnomorski ma np. Rzym we Włoszech: lato jest tam gorące i suche, a zima łagodna i deszczowa.

Klimatogram - Rzym: średnia roczna 15,8 °C, amplituda 18 °C, opady 760 mm

Ludność, migracje i metropolie

Rozmieszczenie i starzenie się ludności

Ludzie osiedlają się tam, gdzie łatwo żyć i pracować. Najgęściej zaludnione są niziny o łagodnym klimacie, okręgi przemysłowe i okolice wielkich miast, np. kraje Beneluksu. Najmniejsza gęstość zaludnienia występuje na zimnej północy i w wysokich górach.

to wzrost udziału ludzi starszych wśród mieszkańców. W Europie wynika z niskiej liczby urodzeń i wydłużania się życia. Rosną przez to koszty emerytur i ochrony zdrowia, a brakuje rąk do pracy. Część brakujących pracowników zastępują imigranci.

Migracje

Migracja to zmiana miejsca zamieszkania. Wyjazd z kraju to emigracja, a przyjazd do kraju - imigracja.

Określenie zależy od tego, czy patrzymy z punktu widzenia kraju wyjazdu, czy kraju przyjazdu. Np. Litwin, który zamieszkał w Szwecji, jest imigrantem w Szwecji, a emigrantem z punktu widzenia Litwy.

Po II wojnie światowej do Europy Zachodniej przyjechało wielu imigrantów zarobkowych. Wielu z nich zostało na stałe, dlatego powstały tam społeczeństwa wielokulturowe. Dziś pracownicy mogą swobodnie przenosić się między państwami Unii.

Metropolie

Metropolia to wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym. Jest ośrodkiem finansów, handlu, nauki i kultury, a ze światem łączy ją m.in. transport lotniczy. Przykładami są Londyn i Paryż:

  • oba są stolicami - Wielkiej Brytanii i Francji - oraz globalnymi centrami finansów, handlu, kultury i turystyki,
  • Londyn leży nad Tamizą i ma dzielnicę finansową City of London,
  • Paryż leży nad Sekwaną, a dzielnica biurowa La Défense powstała na jego obrzeżach.

Energia, przemysł, usługi i turystyka

Źródła energii

Odnawialne źródła energii uzupełniają się naturalnie lub są praktycznie niewyczerpalne, np. woda, wiatr i Słońce. Do nieodnawialnych źródeł energii należą węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny i uran, których złoża są ograniczone. Spalanie paliw kopalnych zanieczyszcza powietrze.

Na wybór źródeł energii wpływają warunki przyrodnicze, dostęp do paliw i decyzje państwa. Zależność tę pokazuje tabela.

ElektrownieCo sprzyja ich rozwojowiPrzykład
wodneduży przepływ lub duży spadek wody; sprzyjają im np. góry i obfite opadyNorwegia
geotermalnedostęp do gorących wód lub skał pod powierzchniąIslandia
wiatroweczęste, silne wiatryDania, Niemcy
węglowedostęp do węgla, np. z pobliskich złóżNiemcy
jądrowedecyzja państwa o rozwoju energetyki jądrowejFrancja

Przemysł i usługi

Francja ma nowoczesny przemysł lotniczy, kosmiczny i samochodowy. Samoloty Airbus składa się m.in. w Tuluzie, a po kraju kursują koleje dużych prędkości TGV. Większość miejsc pracy dają jednak usługi, w tym turystyka.

W Niemczech zmieniła się struktura przemysłu. Zagłębie Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii było okręgiem węgla i stali. Gdy część kopalń i hut przestała się opłacać, przeprowadzono restrukturyzację przemysłu. Zamykano nierentowne zakłady, a rozwijano usługi i nowoczesne gałęzie przemysłu.

Turystyka na południu Europy

Turystów przyciągają na południe Europy warunki przyrodnicze: klimat śródziemnomorski, ciepłe morze i plaże. Drugim magnesem jest dziedzictwo kultury śródziemnomorskiej, m.in. zabytki starożytnej Grecji i Rzymu, np. Akropol i Koloseum, oraz Watykan.

Litwa, Białoruś, Czechy, Słowacja i Ukraina

Ziemie Litwy i Białorusi należały razem z Polską do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Czechy i Słowacja są osobnymi państwami od 1993 r., gdy podzieliła się Czechosłowacja. Każdy z tych krajów ma inne walory:

Litwa
Wilno z Ostrą Bramą i zamek w Trokach
Białoruś
zamki w Nieświeżu i w Mirze, wpisane na Listę UNESCO
Czechy
zabytkowa Praga z Hradczanami i Mostem Karola oraz Karkonosze
Słowacja
Tatry, uzdrowiska z wodami termalnymi i jaskinie krasowe.

uzyskała niepodległość w 1991 r., a wcześniej była republiką ZSRR (Związku Sowieckiego). Jej bogactwem są żyzne czarnoziemy, dzięki którym jest dużym producentem zbóż.

W 1986 r. w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie, wtedy części ZSRR, wybuchł reaktor. Skażenie promieniotwórcze objęło dużą część Europy, a wokół elektrowni utworzono strefę zamkniętą dla ludzi.

W 2014 r. Rosja zaanektowała Krym, czego społeczność międzynarodowa nie uznaje.

Sąsiedzi Polski - ważne daty

Rosja i relacje Polski z sąsiadami

Przyroda Rosji

Góry Ural wyznaczają część granicy między europejską i azjatycką częścią Rosji. W części europejskiej rozciąga się Nizina Wschodnioeuropejska, a w azjatyckiej leży m.in. Syberia. Na południowym skraju kraju wznosi się Kaukaz z Elbrusem, najwyższym szczytem Rosji.

Strefy krajobrazowe układają się pasami wraz ze zmianami klimatu z północy na południe. W tej kolejności występują m.in.:

tundra
mchy i porosty na wiecznej zmarzlinie, czyli stale zamarzniętym gruncie
tajga
lasy iglaste
step
trawiasta równina z żyznymi glebami.

Przez europejską część Rosji płynie Wołga, najdłuższa rzeka Europy, która uchodzi do Morza Kaspijskiego. Na Syberii leży Bajkał - jezioro najgłębsze na świecie.

Polska i sąsiedzi

Polska ma siedmiu sąsiadów. Z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą współpracuje w Unii Europejskiej i NATO. to współpraca Polski, Czech, Słowacji i Węgier, zapoczątkowana w 1991 r. w Wyszehradzie na Węgrzech. Czechy i Słowacja tworzyły wtedy jeszcze jedno państwo - Czechosłowację. Państwa Grupy uzgadniają wspólne stanowiska, np. w sprawach Unii.

Bliżej granic działają euroregiony. Przygraniczne regiony dwóch lub więcej państw współpracują w nich m.in. w turystyce, ochronie przyrody i transporcie.

Dobre relacje z sąsiadami wspierają handel i turystykę. Pomagają też chronić prawa mniejszości narodowych, np. litewskiej w Polsce i polskiej na Litwie.

W skrócie

  • 01Europa leży na półkuli północnej, w większości na wschodniej, i razem z Azją tworzy Eurazję.
  • 01Granica Europy i Azji jest umowna: biegnie m.in. wzdłuż gór Ural i rzeki Ural oraz przez cieśniny Bosfor i Dardanele.
  • 02Wspólny rynek Unii to swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału między państwami członkowskimi.
  • 02Strefa Schengen znosi stałe kontrole osób na wspólnych granicach jej państw, a strefa euro łączy państwa Unii ze wspólną walutą.
  • 03Niziny przeważają w Europie, a najwyższym szczytem Alp jest Mont Blanc.
  • 03Islandia leży na granicy rozsuwających się płyt, dlatego ma wulkany, trzęsienia ziemi, gejzery i energię geotermalną.
  • 04W strefie umiarkowanej Europy z zachodu na wschód klimat przechodzi od morskiego przez przejściowy do kontynentalnego.
  • 04Prąd Północnoatlantycki ogrzewa północno-zachodnią Europę, więc zimy są tam łagodne.
  • 05Społeczeństwa Europy starzeją się, bo rodzi się mało dzieci, a ludzie żyją dłużej.
  • 05Metropolia to wielkie miasto o znaczeniu międzynarodowym, np. Londyn albo Paryż.
  • 06Warunki przyrodnicze wpływają na wybór źródeł energii, np. w Norwegii sprzyjają energetyce wodnej, a na Islandii - geotermalnej.
  • 06Restrukturyzacja przemysłu to jego przebudowa, np. zamykanie nierentownych zakładów i rozwój nowoczesnych gałęzi przemysłu oraz usług.
  • 07Litwa i Białoruś mają wspólne z Polską dziedzictwo Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
  • 07Ukraina jest niepodległa od 1991 r., a jej czarnoziemy sprzyjają uprawie zbóż.
  • 08Wśród stref krajobrazowych Rosji od północy ku południu występują m.in. tundra, tajga i step.
  • 08Polska współpracuje z częścią sąsiadów w Unii Europejskiej, NATO i euroregionach, a w Grupie Wyszehradzkiej także z Węgrami, które z Polską nie graniczą.

Pojęcia z fiszek

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Polska na mapie - położenie, sąsiedzi i województwaKlasa 7

Otwórz kartę pracy

Europa - położenie, państwa i ludnośćKlasa 6

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

50 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Granice i Unia Europejska

    Etap 1 · 8 fiszek · 10 pytań

  2. Etap 2: Rzeźba i granice płyt

    Etap 2 · 9 fiszek · 10 pytań

  3. Etap 3: Klimat i ludność Europy

    Etap 3 · 7 fiszek · 10 pytań

  4. Etap 4: Gospodarka i dziedzictwo

    Etap 4 · 8 fiszek · 10 pytań

  5. Etap 5: Wschodni sąsiedzi i relacje

    Etap 5 · 8 fiszek · 10 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z geografii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.