Biologia
Ekosystem i różnorodność biologiczna - Biologia na czasie 3 (ZP)
Sprawdzony zestawZestaw o funkcjonowaniu ekosystemu i różnorodności biologicznej: biocenoza i biotop, sukcesja, poziomy troficzne, łańcuchy i sieci pokarmowe, obieg materii, węgla i azotu, przepływ energii, typy bioróżnorodności i czynniki, które ją kształtują, a także biomy lądowe i środowiska wodne. Pytania sprawdzają rozumowanie na nowych przykładach.
Zestaw do podręcznika
Dział 5, cz. 3. Ekologia i różnorodność biologiczna: funkcjonowanie ekosystemu, czym jest różnorodność biologiczna
Biologia na czasie 3. Podręcznik. Zakres podstawowy (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Ekosystem
Podstawowa jednostka ekologiczna, w której elementy ożywione (biocenoza) i nieożywione (biotop) tworzą jeden sprawnie działający system. Ekosystemy mają różną wielkość i mogą się w sobie zawierać, np. staw w lesie.
2.Biocenoza
Ożywiona część ekosystemu: populacje wszystkich gatunków żyjących na określonym terenie w tym samym czasie, także mikroorganizmów, powiązane ze sobą wzajemnymi zależnościami, np. pokarmowymi.
3.Biotop
Nieożywiona część ekosystemu: wszystkie elementy środowiska, które nie są organizmami, np. gleba, skały, woda i powietrze. Zapewniają organizmom schronienie i składniki mineralne, więc bez nich populacje biocenozy nie mogłyby funkcjonować.
4.Ekosystem półnaturalny a sztuczny
Półnaturalny powstaje, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny, np. koszona łąka. Sztuczny człowiek tworzy i stale zmienia, np. sad. Ekosystem naturalny, np. puszcza, powstaje bez udziału człowieka.
5.Sukcesja
Proces ciągłych, kierunkowych zmian ekosystemu, które prowadzą do jego przekształcania się. Zmienia się biotop, np. pH podłoża, i skład gatunkowy biocenozy. Końcowy etap to klimaks - stan o względnie stałym składzie gatunkowym.
6.Sukcesja pierwotna
Zachodzi tam, gdzie wcześniej nie było biocenozy, np. na nagich skałach lub wydmach, i trwa kilkaset lub kilka tysięcy lat. Zaczynają ją organizmy pionierskie, np. porosty, które przyspieszają wietrzenie skał, a gleba dopiero powstaje.
7.Sukcesja wtórna
Zachodzi tam, gdzie biocenozę zniszczył np. pożar, powódź albo działalność człowieka. W glebie zostaje część składników odżywczych i nasion, więc szybko wyrastają trawy i siewki drzew, a pierwotna biocenoza zwykle się odtwarza.
8.Poziom troficzny
Grupa organizmów, które pozyskują pokarm w podobny sposób i zajmują zwykle to samo miejsce w łańcuchach pokarmowych, choć mogą należeć do różnych gatunków. Podstawowe poziomy troficzne to producenci i konsumenci.
9.Producenci
Organizmy samożywne, które wytwarzają związki organiczne z prostych związków nieorganicznych, np. w fotosyntezie. Należą do nich rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.
10.Konsumenci
Organizmy cudzożywne, które nie wytwarzają materii organicznej ze związków nieorganicznych, tylko uzyskują ją z innych organizmów. Należą do nich m.in. zwierzęta i pasożytnicze rośliny, a także niektóre grzyby i bakterie.
11.Konsumenci I rzędu a konsumenci kolejnych rzędów
Konsumenci I rzędu to roślinożercy i pasożyty roślin - pobierają materię organiczną bezpośrednio od producentów. Konsumenci II i kolejnych rzędów to mięsożercy i pasożyty zwierząt - pobierają ją od konsumentów niższego rzędu.
12.Destruenci
Organizmy, które odżywiają się szczątkami i odchodami innych organizmów i rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych. Są nimi przede wszystkim bakterie i grzyby.
13.Łańcuch pokarmowy
Uporządkowany ciąg gatunków, nazywany też łańcuchem troficznym, w którym każdy organizm jest zjadany przez następny, np. dąb → omacnica dębowa → kowalik. W zapisie strzałka biegnie od organizmu zjadanego do zjadającego.
14.Łańcuch spasania
Łańcuch pokarmowy, którego pierwszym ogniwem są producenci, a kolejnymi - konsumenci I, II i dalszych rzędów, np. borówka czarna → ślimak winniczek → żaba trawna → jeż zachodni.
15.Łańcuch detrytusowy
Łańcuch pokarmowy, który zaczyna się od martwej materii organicznej - szczątków i odchodów, którymi odżywiają się destruenci. Łańcuch spasania zaczyna się natomiast od żywych producentów.
16.Sieć pokarmowa
Układ łańcuchów pokarmowych ekosystemu, które łączą się i krzyżują. Pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów: np. na leśnej polanie lis rudy zjada myszy polne, żaby trawne i zaskrońce, a mysz polna - ziarna traw i ogrodnice.
17.Kumulacja związków toksycznych w łańcuchu pokarmowym
Substancje toksyczne, np. rtęć, pobierają producenci, a konsumenci przyswajają je z pokarmem i gromadzą w ciałach. Stężenie rośnie w kolejnych ogniwach, więc najwięcej mają organizmy z końca łańcucha, np. człowiek jedzący drapieżne ryby.
18.Obieg materii w ekosystemie
Krążenie materii między biocenozą a biotopem: producenci budują związki organiczne ze związków nieorganicznych biotopu, konsumenci przejmują je z pokarmem, a destruenci rozkładają szczątki i odchody z powrotem do związków nieorganicznych.
19.Przepływ energii w ekosystemie
Energia nie krąży, tylko przepływa: producenci zamieniają energię słoneczną w energię wiązań chemicznych. Na każdym poziomie troficznym większość energii organizmy zużywają na procesy życiowe i rozpraszają jako ciepło, więc na następny poziom przechodzi tylko niewielka część - przyjmuje się ok. 10%.
20.Obieg węgla w przyrodzie
Producenci pobierają dwutlenek węgla z atmosfery i w fotosyntezie wbudowują węgiel w związki organiczne, które z pokarmem przechodzą do konsumentów. Do atmosfery wraca on jako dwutlenek węgla w oddychaniu organizmów, także destruentów, oraz przy wybuchach wulkanów i spalaniu paliw kopalnych.
21.Wiązanie azotu atmosferycznego
Azot z atmosfery mogą przyswajać tylko niektóre bakterie, m.in. wolnożyjące bakterie glebowe i bakterie brodawkowe, które żyją w symbiozie z korzeniami roślin bobowatych, np. koniczyny lub łubinu. Przekształcają go w jony amonowe.
22.Bakterie nitryfikacyjne
Samożywne bakterie glebowe, które przekształcają jony amonowe w azotany. Azotany rośliny przyswajają najlepiej - są dla nich głównym źródłem azotu, potrzebnego m.in. do budowy białek i DNA.
23.Bakterie denitryfikacyjne
Bakterie, które przekształcają azotany w azot atmosferyczny. Dzięki nim azot powraca do atmosfery, skąd znów mogą go wiązać bakterie glebowe i bakterie brodawkowe.
24.Różnorodność biologiczna
Bogactwo form życia na Ziemi, nazywane też bioróżnorodnością. Wyróżnia się trzy jej typy: różnorodność genetyczną, gatunkową i ekosystemową.
25.Różnorodność genetyczna
Różnice genetyczne między osobnikami jednej populacji, wynikające z obecności różnych alleli genów. Populacja o dużej różnorodności genetycznej lepiej znosi zmiany środowiska, bo łatwiej pojawiają się w niej osobniki o korzystnym zestawie cech.
26.Różnorodność gatunkowa
Mnogość gatunków w danym ekosystemie. Im ekosystem jest bogatszy gatunkowo, tym trwalsza jego równowaga, bo wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne i po wyginięciu jednego inne mogą zająć jego miejsce w łańcuchach.
27.Różnorodność ekosystemowa
Bogactwo ekosystemów na danym obszarze, np. lasów, łąk, rzek i jezior. Dotyczy całego obszaru, a nie jednego ekosystemu - tym różni się od różnorodności gatunkowej, która dotyczy liczby gatunków w ekosystemie.
28.Jak klimat wpływa na różnorodność biologiczną?
Najważniejsze są temperatura powietrza i roczna suma opadów. Największą bioróżnorodność mają obszary o wysokiej średniej rocznej temperaturze i dużej rocznej sumie opadów, dlatego na lądzie najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych.
29.Zmiany klimatu a różnorodność biologiczna
Zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia gwałtownie zmieniały bioróżnorodność. Trwały tysiące lat, więc wiele gatunków się przystosowało, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.
30.Ukształtowanie powierzchni a różnorodność biologiczna
Zróżnicowany teren daje wiele siedlisk, więc więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariery geograficzne, np. wypiętrzone góry, oddzielają populacje i sprzyjają specjacji, a łączenie się kontynentów część barier usuwało.
31.Ognisko bioróżnorodności
Obszar o szczególnym bogactwie gatunkowym, np. Madagaskar. Wyspa wcześnie oddzieliła się od kontynentu i miała odpowiednie warunki klimatyczne, dlatego ok. 90% żyjących tam gatunków roślin i zwierząt to endemity - gatunki występujące tylko tam, np. lemury katta.
32.Jak prądy morskie wpływają na różnorodność biologiczną?
Tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze i mieszają wody, co sprzyja rozwojowi planktonu - pokarmu innych organizmów. Wpływają też na klimat: ciepłe prądy ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.
33.Biosfera
Obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy. Obejmuje dolną część atmosfery, górną część litosfery i całą hydrosferę. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy.
34.Biom
Duży fragment biosfery o określonych warunkach klimatycznych, zamieszkany przez gatunki o podobnych przystosowaniach do tych warunków, także niespokrewnione ze sobą. Głównie od klimatu zależy rozmieszczenie biomów lądowych - w dużym stopniu pokrywa się ono ze strefami klimatycznymi.
35.Tundra a pustynia lodowa
Oba biomy leżą w klimacie okołobiegunowym. W tundrze niskie temperatury i wieloletnia zmarzlina ograniczają wzrost roślin - rosną niskie rośliny zielne i krzewinki. Na pustyni lodowej rosną głównie mchy, a w wielu miejscach roślin brak.
36.Tajga a lasy liściaste strefy umiarkowanej
Tajga rośnie w klimacie umiarkowanym chłodnym z długą, ostrą zimą: przeważają drzewa iglaste odporne na zimowy niedobór wody, np. świerki. W lasach liściastych klimatu umiarkowanego ciepłego drzewa, np. dęby, zrzucają liście na zimę, a światło dociera do niższych warstw, więc runo jest gęste.
37.Lasy i zarośla twardolistne a pustynia
Lasy i zarośla twardolistne rosną w klimacie podzwrotnikowym z gorącym, suchym latem i łagodną, wilgotną zimą; drzewa i krzewy mają twarde, skórzaste liście, np. oliwki. Pustynia ma klimat zwrotnikowy suchy z bardzo małymi opadami, a jej roślinność jest bardzo uboga, np. kaktusy.
38.Step
Biom, w którym lato jest gorące, a zima ostra, a niewielkie opady występują nieregularnie. Rosną głównie trawy, np. ostnice, a żyje tu wiele zwierząt roślinożernych, np. susły i bizony.
39.Wilgotny las równikowy a sawanna
Oba mają klimat równikowy, cały rok gorący. W wilgotnym lesie równikowym deszcz pada często i obficie, więc wegetacja trwa cały rok i gatunków roślin jest bardzo dużo. Na sawannie jest pora sucha i deszczowa: w suchej trawy obumierają, a drzewa, np. akacje, zrzucają część liści.
40.Jak dzielimy środowiska wodne?
Według stężenia soli (NaCl), a nie stref klimatycznych: na środowiska słodkowodne (np. jeziora, rzeki), morskie (np. strefy pływów, rafy koralowe) i estuaria - ujścia rzek, gdzie woda morska miesza się ze słodką: często jest słona przy dnie, a słodka przy powierzchni.
Notatka
Ekosystem i sukcesja
Ekosystem i jego rodzaje
Populacje jednego terenu nie przetrwałyby bez przyrody nieożywionej, która daje im m.in. schronienie i składniki mineralne. Dlatego organizmy razem z ich otoczeniem tworzą jeden system - ekosystem, podstawową jednostkę ekologiczną.
Ożywioną część ekosystemu, czyli populacje wszystkich gatunków terenu razem z mikroorganizmami, nazywa się . Nieożywioną część nazywa się biotopem. Ekosystem nie ma ustalonej wielkości: mniejszy może leżeć w obrębie większego, np. rafa koralowa w morzu.
Ze względu na udział człowieka ekosystemy dzieli się na:
- naturalne
- powstają bez udziału człowieka, np. jeziora, morza, lasy i puszcze
- półnaturalne
- powstają, gdy człowiek przekształca ekosystem naturalny, np. koszone łąki i pastwiska
- sztuczne
- człowiek je tworzy i stale zmienia, np. pola uprawne, sady, stawy hodowlane i winnice.
Sukcesja ekologiczna
Sukcesja to ciągłe, kierunkowe zmiany, które przekształcają ekosystem. Zmienia się biotop, np. pH podłoża, i skład gatunkowy biocenozy. Kończy ją klimaks, w którym skład gatunkowy ekosystemu jest względnie stały.
zaczyna się tam, gdzie wcześniej nie było biocenozy, i trwa kilkaset lub kilka tysięcy lat. Organizmy pionierskie, np. porosty, przyspieszają wietrzenie skał. Ich szczątki i okruchy skał tworzą cienką glebę, na której rosną mchy i trawy. Grubsza gleba pozwala rosnąć krzewinkom, np. wrzosom, krzewom i pojedynczym drzewom, a na końcu powstaje las.
zachodzi tam, gdzie biocenozę zniszczyła np. powódź albo działalność człowieka. W glebie zostaje część składników odżywczych i nasion. Z nasion wyrastają trawy, rośliny zielne i siewki drzew, a pierwotna biocenoza zwykle się odtwarza.
Poziomy troficzne: producenci, konsumenci i destruenci
Organizmy ekosystemu grupuje się według sposobu zdobywania pokarmu. Taka grupa to : jej członkowie zajmują zwykle to samo miejsce w łańcuchach pokarmowych, choć mogą należeć do gatunków niespokrewnionych. Podstawowe poziomy troficzne to i .
Producenci są samożywni: z prostych związków nieorganicznych wytwarzają związki organiczne. Są nimi rośliny zielone oraz niektóre bakterie i protisty.
Konsumenci są cudzożywni i pobierają gotową materię organiczną z innych organizmów. Należą do nich zwierzęta, rośliny pasożytnicze oraz niektóre grzyby, bakterie i protisty. Roślinożercy to konsumenci I rzędu, a mięsożercy - konsumenci II rzędu i kolejnych rzędów.
Zapamiętaj
Pasożyty też są konsumentami: pasożyty roślin należą do konsumentów I rzędu, a pasożyty zwierząt - do konsumentów II i kolejnych rzędów.
żywią się szczątkami i odchodami innych organizmów, dzięki czemu przyczyniają się do ich rozkładu. Są to przede wszystkim bakterie i grzyby.
Łańcuchy i sieć pokarmowa
Łańcuchy i sieć
(troficzny) to ciąg gatunków ułożony od zjadanych do zjadających. Każde ogniwo jest pokarmem dla następnego, a strzałka wskazuje organizm zjadający. Rodzaj łańcucha rozpoznaje się po pierwszym ogniwie:
- zaczyna się od producentów,
- zaczyna się od martwej materii organicznej, czyli szczątków i odchodów, którymi odżywiają się destruenci.
Jak ustalić rząd konsumenta w łańcuchu spasania: wypisz łańcuch i policz strzałki od producenta do szukanego organizmu. Producenta nie licz jako konsumenta. Przykład: poziomka pospolita → ślimak winniczek → ryjówka aksamitna → płomykówka zwyczajna. Do płomykówki prowadzą od poziomki trzy strzałki, więc jest konsumentem III rzędu. Sprawdzenie: płomykówka jest czwartym ogniwem, a 4 - 1 (producent) = 3.
Łańcuchy jednego ekosystemu łączą się i krzyżują w sieć pokarmową (troficzną). Sieć pokazuje, jak różnorodny jest pokarm konsumentów, np. płomykówka poluje i na ryjówki, i na myszy polne. Przez te powiązania zmiana liczebności jednego gatunku może dotknąć gatunki pozornie z nim niezwiązane.
Kumulacja substancji toksycznych
Substancje toksyczne, np. metale ciężkie takie jak rtęć, pobierają producenci i gromadzą je w tkankach. Konsumenci przyswajają je z pokarmem i także kumulują w ciałach. Stężenie rośnie w każdym kolejnym ogniwie, więc najwięcej trucizny gromadzą organizmy z końca łańcuchów. Jednym z nich jest człowiek.
Obieg materii, węgla i azotu oraz przepływ energii
Obieg materii i przepływ energii
Obieg materii to krążenie materii między biocenozą a biotopem. Producenci pobierają z biotopu związki nieorganiczne i w fotosyntezie budują z nich związki organiczne. Konsumenci przejmują te związki z pokarmem. Pierwiastki wracają do środowiska w wydalinach, odchodach i szczątkach.
Ważne
Destruenci zamykają obieg materii: rozkładają martwą materię organiczną do związków nieorganicznych, które mogą znów pobrać i wykorzystać rośliny.
Przepływ energii zaczyna się od Słońca. Producenci w fotosyntezie przekształcają energię słoneczną w energię wiązań chemicznych. Na każdym poziomie troficznym organizmy zużywają większość energii na czynności życiowe, a część rozprasza się w postaci ciepła. Na następny poziom przechodzi tylko niewielka część energii - przyjmuje się ok. 10%. Energia nie wraca więc do producentów i musi stale dopływać do ekosystemu.
Oba procesy porównuje diagram.
Obieg węgla i azotu
Węgiel wchodzi w skład wszystkich związków organicznych. Producenci pobierają z atmosfery dwutlenek węgla i w fotosyntezie wbudowują węgiel w związki organiczne. Dwutlenek węgla wraca do atmosfery w oddychaniu organizmów oraz przy wybuchach wulkanów i spalaniu paliw kopalnych.
Azot atmosferyczny przyswajają tylko niektóre bakterie. Wolnożyjące bakterie glebowe oraz bakterie brodawkowe, żyjące w symbiozie z korzeniami roślin bobowatych, np. groszku, przekształcają go w jony amonowe. zamieniają jony amonowe w azotany, które rośliny przyswajają najlepiej. Konsumenci zdobywają azot z pokarmem, a destruenci rozkładają organiczne związki azotu ze szczątków do jonów amonowych. przekształcają azotany w azot atmosferyczny.
Różnorodność biologiczna i jej typy
(bioróżnorodność) to bogactwo form życia na Ziemi. Wyróżnia się trzy jej typy, które porównuje tabela.
| Typ | Czego dotyczy | Przykład |
|---|---|---|
| genetyczna | różnic między osobnikami jednej populacji | osobniki jednego gatunku o różnym ubarwieniu |
| gatunkowa | liczby gatunków w ekosystemie | łąka z wieloma gatunkami kwiatów |
| ekosystemowa | liczby ekosystemów na obszarze | lasy, łąki, rzeki i jeziora regionu |
wynika z obecności w populacji różnych wersji genów, czyli alleli. Im bogatsza pula alleli, tym większa szansa, że po zmianie środowiska znajdą się osobniki z korzystnym zestawem cech.
Bogactwo gatunkowe utrwala równowagę ekosystemu. W bogatym ekosystemie wiele gatunków zajmuje te same poziomy troficzne. Po wyginięciu jednego z nich inne mogą przejąć jego miejsce w łańcuchach troficznych, a w ekosystemie ubogim szansa na to jest mniejsza.
Ważne
opisuje jeden ekosystem, a ekosystemowa - cały obszar, na którym może leżeć wiele ekosystemów.
Ekosystemy nie są jednakowo bogate w gatunki. Ubogie w gatunki są np. pustynie i wydmy. W Polsce bardzo dużą różnorodność gatunkową ma las, bo każda jego warstwa ma inny skład gatunkowy. Spośród ekosystemów lądowych najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych, a wśród środowisk wodnych - na rafach koralowych.
Czynniki kształtujące różnorodność biologiczną
Bioróżnorodność kształtują głównie trzy naturalne czynniki: klimat, ukształtowanie powierzchni Ziemi i prądy morskie. Porządkuje je mapa myśli.
Klimat działa przede wszystkim przez temperaturę powietrza i roczną sumę opadów atmosferycznych. Najwięcej gatunków żyje tam, gdzie wysoka średnia roczna temperatura łączy się z obfitymi opadami. Zmiany klimatu, czyli zlodowacenia i następujące po nich ocieplenia, trwały tysiące lat. Wiele gatunków zdążyło się przystosować, a gatunki o wąskim zakresie tolerancji względem temperatury wymierały albo migrowały.
Ukształtowanie powierzchni decyduje o liczbie siedlisk: na zróżnicowanym terenie więcej gatunków znajduje dogodne warunki. Bariera geograficzna może rozdzielić populacje, co sprzyja specjacji, czyli powstawaniu nowych gatunków. Wędrówka kontynentów tworzyła nowe bariery, np. wypiętrzające się góry, a inne usuwała, gdy kontynenty się łączyły. Ogniska bioróżnorodności to obszary o szczególnym bogactwie gatunkowym, np. Madagaskar. Wyspa wcześnie oddzieliła się od kontynentu i miała odpowiednie warunki klimatyczne. Dlatego ok. 90% jej gatunków roślin i zwierząt to endemity, czyli gatunki występujące tylko tam, np. lemury katta.
Prądy morskie tworzą w oceanach strefy o różnej temperaturze wody, w których żyją różne gatunki. Mieszają też wody o różnym zasoleniu i zasobności w związki organiczne, co sprzyja rozwojowi planktonu. Wiele gatunków ryb, ptaków i ssaków morskich sezonowo wędruje za tym pokarmem, np. długopłetwiec latem migruje w rejony okołobiegunowe. Prądy zmieniają też klimat wybrzeży: ciepłe ogrzewają i nawilżają powietrze, co sprzyja opadom, a zimne je ochładzają i osuszają.
Biosfera i biomy lądowe
to obszar kuli ziemskiej zamieszkany przez organizmy: dolna część atmosfery, górna część litosfery i cała hydrosfera. Jej duże fragmenty o określonym klimacie to biomy. Żyją w nich gatunki, głównie roślin i zwierząt, o podobnych przystosowaniach do panujących warunków. Podobieństwo dotyczy funkcjonowania, a nie pokrewieństwa, więc w odległych częściach biomu mogą żyć gatunki niespokrewnione.
Rozmieszczenie biomów zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi. Większość nazw biomów pochodzi od dominującej w nich roślinności. Osobnym biomem są obszary gór wysokich. Pozostałe biomy (w nawiasie klimat):
- pustynia lodowaokołobiegunowy
- mroźno i wietrznie, głównie mchy, w wielu miejscach brak roślin; zwierzęta związane głównie z morzem, np. foki i alki,
- tundraokołobiegunowy
- zmarzlina, krzewinki, karłowate brzozy i wierzby; renifery, sowy polarne,
- tajgaumiarkowany chłodny
- drzewa iglaste, np. sosny i jodły; łosie, rysie, krzyżodzioby,
- lasy liściaste strefy umiarkowanejumiarkowany ciepły
- np. klony, gęsty podszyt i runo; jelenie, dziki, dzięcioły,
- lasy i zarośla twardolistnepodzwrotnikowy
- np. eukaliptusy; daniele, szakale, gekony,
- steplato gorące, zima ostra, niewielkie nieregularne opady
- głównie trawy; bizony, antylopy widłorogie,
- wilgotny las równikowyrównikowy bardzo wilgotny
- bardzo dużo gatunków roślin; najliczniejsze owady, a także tapiry i tukany,
- sawannarównikowy z porą suchą i deszczową
- trawy i pojedyncze drzewa; słonie, żyrafy, lwy,
- pustyniazwrotnikowy suchy
- bardzo uboga roślinność; często małe, nocne zwierzęta, np. fenki.
Środowiska wodne
Środowisk wodnych nie dzieli się według stref klimatycznych, lecz według stężenia soli (NaCl). Trzy grupy porównuje tabela.
| Środowisko | Przykłady | Stężenie NaCl |
|---|---|---|
| słodkowodne | jeziora, strumienie i rzeki | poniżej 0,1% |
| morskie | strefy pływów, rafy koralowe | 3% |
| estuaria | ujścia rzek, gdzie woda morska miesza się ze słodką | 0,1-3% |
W jeziorach dostępność światła maleje wraz z głębokością, a temperatura układa się warstwami. Żyją tu m.in. trzciny, rzęsa wodna, traszki, okonie, raki i małże.
W strumieniach i rzekach woda płynie, a jej warunki zmieniają się wzdłuż biegu. W górnym biegu jest zwykle chłodna i dobrze natleniona, z małą ilością substancji organicznych. Ku ujściu robi się cieplejsza, ma mniej tlenu i więcej substancji organicznych. Żyją tu m.in. pstrągi, larwy ważek i rośliny znoszące silny nurt.
Strefy pływów to wybrzeża zalewane w czasie przypływów i odsłaniane w czasie odpływów. Dominują tu rośliny przymocowane do podłoża i fitoplankton, a zwierzęta znoszą zmiany wilgotności, temperatury i zasolenia.
Rafy koralowe leżą w strefie okołorównikowej, w płytkich, ciepłych, nasłonecznionych i natlenionych wodach. Ich podłoże to skała ze szkieletów koralowców, a żyją tam m.in. koralowce, gąbki, ślimaki i skorupiaki.
Estuaria to strefy przejściowe między rzeką a morzem. Woda bywa w nich rozwarstwiona: często słona przy dnie, a słodka przy powierzchni. Żyją tu m.in. foki, mewy i ryby dwuśrodowiskowe, np. trocie i certy.
W skrócie
- 01Ekosystem to biocenoza (część ożywiona) razem z biotopem (część nieożywiona).
- 01Sukcesja to kierunkowe zmiany ekosystemu zakończone klimaksem; pierwotna zaczyna się bez biocenozy, a wtórna - po jej zniszczeniu.
- 02Poziom troficzny to grupa organizmów zdobywających pokarm w podobny sposób; podstawowe poziomy to producenci i konsumenci.
- 02Konsumenci I rzędu pobierają materię organiczną od producentów, konsumenci kolejnych rzędów - od innych konsumentów, a destruenci żywią się szczątkami i odchodami.
- 03Łańcuch spasania zaczyna się od producentów, a detrytusowy - od martwej materii organicznej; łańcuchy ekosystemu łączą się w sieć pokarmową.
- 03Stężenie substancji toksycznych, np. rtęci, rośnie w kolejnych ogniwach łańcucha, więc najwyższe jest u organizmów z jego końca.
- 04Materia krąży między biocenozą a biotopem, a energia przepływa i musi stale dopływać ze Słońca.
- 04Bakterie glebowe i brodawkowe wiążą azot w jony amonowe, nitryfikacyjne zamieniają je w azotany, a denitryfikacyjne - azotany w azot atmosferyczny.
- 05Różnorodność biologiczna ma trzy typy: genetyczną (różne allele w populacji), gatunkową (gatunki w ekosystemie) i ekosystemową (ekosystemy na obszarze).
- 05Duża różnorodność genetyczna pomaga populacji przetrwać zmiany środowiska, a duża różnorodność gatunkowa utrwala równowagę ekosystemu.
- 06Bioróżnorodność kształtują głównie klimat (temperatura i opady), ukształtowanie powierzchni (liczba siedlisk i bariery geograficzne) oraz prądy morskie.
- 06Bariery geograficzne rozdzielają populacje i sprzyjają specjacji, a na Madagaskarze ok. 90% gatunków roślin i zwierząt to endemity.
- 07Biom to duży fragment biosfery o określonym klimacie, w którym żyją gatunki o podobnych przystosowaniach, także niespokrewnione.
- 07Rozmieszczenie biomów lądowych zależy głównie od klimatu i w dużym stopniu pokrywa się ze strefami klimatycznymi.
- 08Środowiska wodne dzieli się według stężenia soli na słodkowodne, morskie i estuaria, a nie według stref klimatycznych.
- 08Woda rzeki ku ujściu staje się cieplejsza, uboższa w tlen i bogatsza w substancje organiczne.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
43 pytań w 5 etapach
Etap 1: Ekosystem i jego przemiany
Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Poziomy troficzne i sieci pokarmowe
Etap 2 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Węgiel, azot i energia w ekosystemie
Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Typy i czynniki bioróżnorodności
Etap 4 · 8 fiszek · 9 pytań
Etap 5: Biomy i środowiska wodne
Etap 5 · 9 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
